Radio Naukowe

1. #326 Łączność 6G: potrzebna i potencjalnie niebezpieczna | prof. Hanna Bogucka

   12 de noviembre de 202660 minA continuación

   Planowo za kilka lat będziemy powszechnie wykorzystywać sztuczną inteligencję do decydowania, w którym miejscu przepustowość internetu powinna być większa, a w którym mniejsza. To jeden z elementów standardu …

   Notas del episodio

   Planowo za kilka lat będziemy powszechnie wykorzystywać sztuczną inteligencję do decydowania, w którym miejscu przepustowość internetu powinna być większa, a w którym mniejsza. To jeden z elementów standardu 6G, którego wdrożenie planuje się na rok 2030. – To jest kolejna zmiana jakościowa. Bardzo ważne będzie zastosowanie sztucznej inteligencji, ale nie jako aplikacji, tylko jako sieci natywnej, AI native, czyli sztuczna inteligencja będzie dokonywała zarówno optymalizacji sieci, jak i predykcji przydziału zasobów – tłumaczy prof. Hanna Bogucka, dyrektor Instytutu Teleinformatyki Politechniki Poznańskiej i wiceprezes poznańskiego oddziału Polskiej Akademii Nauk. Rozmawiamy o internecie, jak właściwie działa, na czym polegają zmiany standardów i co nas czeka w przyszłości.
   
   💛 https://patronite.pl/radionaukowe
   💸 https://suppi.pl/radionaukowe
   📚 https://wydawnictworn.pl/
   
   Standardy telekomunikacyjne zmieniają się mniej więcej co dekadę, wraz z wzrostem liczby użytkowników, zwiększonymi potrzebami i nowymi wyzwaniami. Zaczynaliśmy w latach 80. od sieci 1G, dużym przełomem były standardy 4G, w których skupiono się na internecie mobilnym i przesyłaniu danych w ruchu. Teraz powszechnie korzystamy już z technologii 5G, a naukowcy pracują nad uporządkowaniem standardów 6G. Jej drugim ważnym elementem ma być sensing, czyli wykrywanie i lokalizacji, i potrzeb użytkownika. Wiązka radiowa ma śledzić np. użytkownika danego telefonu i na podstawie jego lokalizacji oceniać, ile zasobów potrzebuje.
   
   Oczywiście tak złożona sieć telekomunikacyjna, w której wszystko powiązane jest ze wszystkim, budzi obawy o bezpieczeństwo, np. w związku z ewentualnością prób ataku czy przejęcia kontroli z zewnątrz. Jednym z postulowanych rozwiązań ma być większe rozproszenie infrastruktury. – Teraz badania idą w tym kierunku, żeby wykorzystywać zarówno stacje naziemne, jak i statki powietrzne, drony, ale też inne urządzenia w powietrzu, jak i satelity, i przełączać się między nimi elastycznie – wyjaśnia prof. Bogucka. Część danych można przetwarzać na skrajach systemu, nie muszą się w ogóle dostawać do centrum, co pomoże utrzymać lepszą przepustowość, ale też bezpieczeństwo.
   
   W odcinku usłyszycie też, jak właściwie działa internet, dlaczego inżynierowie i programiści od telekomunikacji funkcjonują trochę jak w czasach zimnej wojny, jakie są postulaty rozwiązania problemów (np. energochłonności systemu) i dlaczego w pracach nad technologiami coraz większe znaczenie mają filozofowie i etycy.
   
   Rozmowa jest pierwszą odsłoną cyklu wywiadów z wybitnymi badaczkami, członkiniami Polskiej Akademii Nauki, jaki powstaje we współpracy Radia Naukowego i PAN. Kolejne rozmowy już wkrótce!
   
   00:00 Wstęp
   01:13 Jak działa przesył danych
   05:42 Kodowanie sygnału radiowego
   12:15 Standardy łączności od 1G
   14:17 Różnice między generacjami sieci
   22:03 Śledzenie użytkownika w sieci
   24:42 Inwigilacja a rozwój sieci
   27:45 Wyjaśnialna sztuczna inteligencja
   31:15 Cyberbezpieczeństwo i obrona AI
   36:58 Bezpieczeństwo centrów danych
   39:37 Energooszczędność w telekomunikacji
   42:23 Wyzwania wdrożenia sieci 6G
   46:25 Częstotliwości fal w 6G
   49:12 Dług technologiczny w telekomunikacji
   51:56 Kariera naukowa Hanny Boguckiej
   58:28 Zakończenie

2. #325 Jak działa nasz zegar biologiczny? | prof. Piotr Bębas

   5 de noviembre de 202658 minA continuación

   Uwaga! Tylko do 8 listopada najlepsza oferta na nasze nowości 📚👉 https://wydawnictworn.pl/ Na stronie udostępniamy fragmenty książek, zajrzyjcie!***Jeśli wydaje wam się, że lepiej się wam myśli o 18:00 niż o …

   Notas del episodio

   Uwaga! Tylko do 8 listopada najlepsza oferta na nasze nowości 📚👉 https://wydawnictworn.pl/ Na stronie udostępniamy fragmenty książek, zajrzyjcie!
   ***
   
   Jeśli wydaje wam się, że lepiej się wam myśli o 18:00 niż o 15:00, że o 8:00 wasz mózg jeszcze się nie obudził, a trening jest bardziej efektywny po południu niż bladym świtem, to prawdopodobnie się wam nie wydaje. Ludzie działają w cyklu dobowym i większość z nas ma dwa momenty najlepszej wydajności intelektualnej: godzinę, dwie przed południem i około 18:00. – Dramatem dla organizmu jest zmuszanie do tego, żeby przeciwdziałał sobie i duży wysiłek robił na pochłanianie wiedzy czy myślenie w godzinie 7:00, 8:00 czy nawet 9:00 rano, ponieważ to jest okres zupełnie innej aktywności metabolicznej organizmu – tłumaczy prof. Piotr Bębas z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w chronobiologii. Oczywiście istnieją skrajne chronotypy – „skowronki” to ci najbardziej poranni, „sowy” najbardziej nocni – więc u części osób piki zdolności intelektualnych wypadają w innych godzinach, ale cykl pozostaje ten sam.
   
   💛 https://patronite.pl/radionaukowe
   💸 https://suppi.pl/radionaukowe
   
   Zegarem biologicznym u wszystkich zwierząt kieruje ilość docierającego do nich światła. Ludzkie oko (i generalnie oczy ssaków) wykształciło sobie do tego niesamowitą specjalizację. Specjalny długi akson łączy oko z jądrem nadskrzyżowaniowym podwzgórza w naszym mózgu, czyli informacja o ilości światła jest przekazywana prosto do głównego zegara biologicznego w mózgu.
   
   Ale to nie wszystko! – W chronobiologii już nie mówimy o samym zegarze jako takim, tylko o systemie zegarowym, jaki występuje w organizmie, bo tych zegarów mamy dużo – wyjaśnia biolog. We własnym rytmie dobowym działają też wątroba, serce, śledziona, nadnercza, jądra. Naukowcy wszystko to badają i wyciągają ciekawe wnioski. Kto podróżuje do innych, odległych stref czasowych, pewnie kojarzy zjawisko jet lagu: czas, w którym organizm funkcjonuje według poprzedniej strefy czasowej i na przykład nie potrafi spać w nocy. Zwykle przechodzi to w ciągu paru dni, bo zegar biologiczny w mózgu się dostosowuje. Ale inne nie są takie szybkie. – Wątroba się dużo słabiej synchronizuje od zegara w mózgu – mówi prof. Bębas. Po zmianie strefy czasowej jeszcze przez kilkanaście dni mogą się wam zdarzać napady głodu o dziwnej godzinie i to jest normalne – wątroba się dostosowuje do nowego cyklu dobowego.
   
   Ludzie mają technologie, ale dla zwierząt zegar biologiczny powiązany ze światłem to kluczowa sprawa. Inne przesłanki, na przykład temperatura, są zawodne – na pewno kojarzycie wiosenne przymrozki po pierwszych ciepłych dniach. – Zegar biologiczny pozwala przeżyć – oświadcza prof. Bębas. Co ciekawe, nie działa on u zwierząt ewolucyjnie przystosowanych do życia w regionach podbiegunowych.
   
   W odcinku usłyszycie też, czy zmiana czasu wpływa negatywnie na nasz organizm, dlaczego szkodzi nam jedzenie w nocy, jak to możliwe, że niektóre gryzonie obniżają temperaturę ciała poniżej zera stopni Celsjusza i dlaczego to ważne, żeby żarówki w waszych domach miały ciepły odcień.
   
   00:00 Wstęp
   01:30 Zmiana czasu a organizm
   03:02 Dlaczego ludzie nie hibernują
   05:14 Jak działa hibernacja
   12:42 Gdzie jest zegar biologiczny
   19:45 Zegar dobowy a roczny
   24:21 Zegar biologiczny na poziomie komórkowym
   30:10 Kiedy jeść i się uczyć
   37:01 Chronotypy: skowronki i sowy
   43:46 Życie bez dostępu do światła
   50:15 Wpływ sztucznego światła
   56:23 Zakończenie

3. #324 Czy pierwsi chrześcijanie bali się piekła? | prof. Robert Wiśniewski

   29 de octubre de 20261 h 5 minA continuación

   W systemie prawnym kultury rzymskiej, na której tle kształtowało się chrześcijaństwo, pojęcie cudzołóstwa odnosiło się do naruszania praw mężczyzny. Cudzołożnikiem był ktoś, kto spał z żoną innego, cudzołożnicą …

   Notas del episodio

   W systemie prawnym kultury rzymskiej, na której tle kształtowało się chrześcijaństwo, pojęcie cudzołóstwa odnosiło się do naruszania praw mężczyzny. Cudzołożnikiem był ktoś, kto spał z żoną innego, cudzołożnicą była żona, która zdradzała męża. Religia chrześcijańska przyniosła tu nową optykę. – Nowością jest to, że mówimy: jeżeli ty masz żonę, to nie wolno ci szukać zaspokojenia seksualnego poza małżeństwem. Bo jesteś zobowiązany nie tylko do respektowania praw innego mężczyzny, jesteś zobowiązany wobec swojej żony. I to jest naprawdę coś nowego – mówi prof. Robert Wiśniewski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmawiamy przy okazji premiery wyczekiwanej kontynuacji książki „Chrześcijanie pierwszych wieków”, wydanej w naszym Wydawnictwie RN.
   
   Zajrzyj do na https://wydawnictworn.pl/
   
   Drugi tom nosi podtytuł „Modlitwa, moralność, magia” i pokazuje, jak chrześcijaństwo układało ludziom świat. – Jak zaczęło porządkować czas, jak zaczęło porządkować moralność, w jaki sposób zaczęło porządkować na poziomie rytualnym i innym relacje między ludźmi a Bogiem – wylicza prof. Wiśniewski.
   
   Co ciekawe, starożytni bali się niecnego wykorzystania w magii szczątków osoby, która zmarła gwałtowną śmiercią. Chrześcijanie z takich szczątków zrobili świętość: kontakt z relikwią to kontakt z zaświatami, które ludzie błagają o zupełnie rzeczywiste zmiany w swoim życiu. – Jednocześnie myślą sobie, że bliskość relikwii działa w sposób zupełnie automatyczny – opowiada prof. Wiśniewski. Kształtuje się koncepcja zaświatów, w tym czyśćca, w którym zmarli „odrabiają” grzechy, a żyjący mogą im w tym pomóc, na przykład ofiarować w ich intencji modlitwę lub eucharystię. – Na początku V wieku to było traktowane już jako stary obyczaj – wskazuje historyk.
   
   W odcinku usłyszycie też, ile osób mogło słyszeć kazanie w starożytnym kościele, jakich metod używali chrześcijanie do wróżenia, czy bali się piekła i jak to wszystko może zbadać historyk.
   
   🚚✍ Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 📚 https://wydawnictworn.pl/
   
   📅 Spotkanie autorskie z prof. Wiśniewskim 23 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie, poprowadzi prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.
   
   00:00 Wstęp
   01:07 Chrześcijanie pierwszych wieków tom 2
   02:43 Moralność wczesnych chrześcijan
   07:04 Wierność małżeńska w chrześcijaństwie
   12:55 Seksualność pierwszych chrześcijan
   19:34 Życie po śmierci w antyku
   21:46 Koncepcja czyśćca
   29:30 Fizyczne zmartwychwstanie ciał
   32:54 Magia a chrześcijaństwo
   43:21 Wróżbiarstwo chrześcijan
   49:20 Kim były demony
   53:25 Pierwsze kościoły chrześcijańskie
   58:48 Chrześcijaństwo jako tradycja
   01:00:56 Dlaczego wciąż badamy antyk
   01:04:22 Zakończenie

4. #323 Czym się wyróżnia polska przyroda? | dr Piotr Bernatowicz

   22 de octubre de 20261 h 3 minA continuación

   Skala sprytu ewolucyjnego, jaki występuje w przyrodzie, jest doprawdy zadziwiająca. Nie trzeba się rozglądać daleko. Weźmy na przykład różankę, niedużą rybkę z rodziny karpiowatych, która żyje w polskich …

   Notas del episodio

   Skala sprytu ewolucyjnego, jaki występuje w przyrodzie, jest doprawdy zadziwiająca. Nie trzeba się rozglądać daleko. Weźmy na przykład różankę, niedużą rybkę z rodziny karpiowatych, która żyje w polskich rzekach. Ten gatunek ma niesłychanie wyspecjalizowany i sprytny sposób na ochronę potomstwa. Na wiosnę samczyk różanki wybiera sobie małża, na przykład skójkę. – To jest jeden z najładniejszych gatunków ryb u nas występujących w Polsce. Odstrasza inne samce i zaczyna tego małża oswajać – opowiada dr Piotr Bernatowicz z Wydziału Biologii UW. Samczyk delikatnie muska małża pyskiem, żeby przyzwyczaić go do swojej obecności. Kiedy małż przestaje reagować na dotyk zamykaniem, może się do niego zbliżyć samiczka różanki. Składa porcję ikry do wnętrza małża, a samiec zapładnia ikrę. Małe rybki klują się i rozwijają w bezpiecznej muszli. Opowieść o różance to jedna z wielu arcyciekawych historii, które Piotr zawarł w swojej książce: „Inny przewodnik. Fenomeny polskiej przyrody”, wydanej przez nasze Wydawnictwo RN.
   
   Zajrzyj do książki: https://radionaukowe.pl/przewodnik/
   
   W odcinku przywołujemy trochę ciekawostek z książki, ale też rozmawiamy o motywacji, jaka stała za jej napisaniem: o zachwycie. – Tych wow jest w zasadzie nieskończenie wiele, czyli dziesiątki, setki żyć człowieka by nie starczyło na to, żeby to wszystko ogarnąć. Mamy w zasadzie nieskończoną możliwość, żeby się zachwycać – mówi dr Bernatowicz. Więc zachwycamy się na przykład całym potężnym ekosystemem, który żyje i tętni pod plażowym ręcznikiem na nadbałtyckim piasku. Nicienie walczą o życie, spokojnie sobie funkcjonują okrzemki, przemykają się długie na wiele metrów korzenie piaskowych roślin. Dużo tego! A piasek, choć wydaje się żółty, tak naprawdę jest przezroczysty, co można sprawdzić pod mikroskopem. – W Polsce są tysiące takich cudownych, fenomenalnych miejsc do obejrzenia, do opisania – zachęca przyrodnik. Dajcie się zarazić jego entuzjazmem, to bardzo miłe!
   
   W odcinku usłyszycie też, jak zróżnicowanym „gatunkiem” są biolodzy (są wśród nich m.in. miłośnicy marznięcia w terenie i fani arkuszy kalkulacyjnych), jaki jest niezbędnik przyrodnika i jak się czuje biolog, kiedy orientuje się, że wpadł w fotopułapkę.
   
   Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 📚 https://wydawnictworn.pl/
   
   📅 Spotkanie autorskie z dr. Bernatowiczem 25 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.
   
   00:00 Wstęp
   01:16 Czym są fenomeny przyrody
   04:49 Przyroda Czarnej Hańczy
   11:55 Lot kompensacyjny owadów
   16:52 Niezwykłe larwy małży
   19:08 Różanka i małże
   22:48 Rośliny na plaży
   26:54 Co żyje w piasku
   33:29 Chrząszcz trzyszcz
   35:41 Rośliny oszukujące grzyby
   38:44 Rezerwat Dębniak
   43:18 Wpływ lodowca na Polskę
   47:12 Jak działa ewolucja
   54:10 Praca biologa w terenie
   01:00:13 Zakończenie

5. #322 Co kosmos robi z człowiekiem? Kulisy lotów załogowych | dr Anna Fogtman

   15 de octubre de 20261 h 19 minA continuación

   – Spacer kosmiczny ma ze spacerem tyle wspólnego, ile operacja kardiologiczna z majsterkowaniem – mówi w Radiu Naukowym dr Anna Fogtman, biolożka i specjalistka medycyny kosmicznej w Europejskiej Agencji …

   Notas del episodio

   – Spacer kosmiczny ma ze spacerem tyle wspólnego, ile operacja kardiologiczna z majsterkowaniem – mówi w Radiu Naukowym dr Anna Fogtman, biolożka i specjalistka medycyny kosmicznej w Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), autorka książki „Ponad błękit. O lotach kosmicznych i ludziach, bez których by ich nie było” wydanej przez nasze wydawnictwo RN.
   
   📖 Zajrzyj do książki: https://radionaukowe.pl/blekit
   
   Tzw. spacery kosmiczne to ekstremum, ale prawda jest taka, że cała astronautyka jest gigantycznym wyzwaniem dla ludzkiego organizmu. Gdyby ktoś zapytał ewolucję o zdanie, zdecydowanie odradzałaby takie loty. Warunki mikrograwitacji mają wpływ w zasadzie na całe ciało: mięśnie, kości, trawienie, wzrok, psychikę. Aby człowiek mógł przetrwać w warunkach, do których zupełnie nie jest przystosowany, potrzebna jest praca tysięcy osób: lekarzy, dietetyków, inżynierów i właśnie specjalistów medycyny kosmicznej.
   
   Z odcinka dowiecie się m.in., dlaczego astronautki i astronauci na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej muszą ćwiczyć ponad dwie godziny dziennie, jak zmieniały się rozwiązania toaletowe w kosmosie (to wcale nie jest zabawne!), jakiego typu ludzi agencje kosmiczne szukają na przyszłych astronautów (na pewno nie kowbojów) i jakie ryzyko wiąże się z lotem na Marsa, a właściwie z lądowaniem na nim (oj, duże).
   
   Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online.
   
   https://wydawnictworn.pl/
   
   
   Spotkanie autorskie z dr Fogtman 9 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie. Prowadzenie: red. Hubert Kijek. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.
   
   Zdjęcie na miniaturze: NASA
   
   00:00 Wstęp
   00:55 Niewygody lotów kosmicznych
   07:18 Lot paraboliczny
   11:43 Jak wygląda spacer kosmiczny
   19:27 Centrum kontroli lotów
   21:37 Toaleta w kosmosie
   28:29 Siłownia w kosmosie
   31:34 Wpływ kosmosu na zdrowie
   34:17 Promieniowanie kosmiczne
   39:47 Wyzwania lotu na Marsa
   46:26 Program Artemis
   50:21 Dlaczego trudno wrócić na Księżyc
   54:06 Ludzie czy roboty w kosmosie
   56:21 Po co latamy w kosmos
   57:22 Kto może zostać astronautą
   01:02:28 Kto wysyła astronautów w kosmos
   01:06:13 Europejska Agencja Kosmiczna a NASA
   01:09:11 Kariera w branży kosmicznej
   01:11:23 Praca w NASA w Houston
   01:14:31 Książka Ponad błękit
   01:18:03 Zakończenie

6. Poznaj tegoroczne premiery naszego wydawnictwa

   10 de octubre de 20269 minA continuación

   👉 https://wydawnictwoRN.pl🎉 ODSŁANIAMY KARTY! Oto nasze NOWOŚCI książkowe w sezonie 2026! 🚀 „Ponad błękit. O lotach kosmicznych i ludziach, bez których by ich nie było” dr Anny Fogtman👉 …

   Notas del episodio

   👉 https://wydawnictwoRN.pl
   🎉 ODSŁANIAMY KARTY! Oto nasze NOWOŚCI książkowe w sezonie 2026!
   
   🚀 „Ponad błękit. O lotach kosmicznych i ludziach, bez których by ich nie było” dr Anny Fogtman
   👉 https://radionaukowe.pl/blekit
   Dla ludzkiego ciała opuszczenie planety jest szokiem. Aby człowiek mógł przetrwać lot, wykonać swoje zadania i bezpiecznie wrócić, potrzebny jest wysiłek tysięcy osób przygotowujących, zabezpieczających i obsługujących misję. O tym jest ta książka. O astronautkach i astronautach, ale też o wszystkich na Ziemi, bez których żaden liftoff ani splashdown nie miałby miejsca.
   🌿 „Inny przewodnik. Fenomeny polskiej przyrody” dr. Piotra Bernatowicza
   👉 https://radionaukowe.pl/przewodnik
   Ta książka to zaproszenie, by na nowo zachwycić się Polską – pozwala dostrzec i zrozumieć to, co na pierwszy rzut oka umyka. Dziesięć intrygujących przyrodniczo miejsc, ponad 200 ilustracji, niezliczone ciekawostki, a przede wszystkim spójna opowieść o potędze życia, które zrobi wszystko, by się przystosować i przetrwać. Znakomita pozycja dla miłośników przyrody na każdym poziomie wtajemniczenia!
   ✝️ „Chrześcijanie pierwszych wieków. Tom II: Modlitwa, moralność, magia” prof. Roberta Wiśniewskiego
   👉 https://radionaukowe.pl/chrzescijanie2
   Wyczekiwana kontynuacja opowieści o chrześcijanach pierwszych stuleci, ich religii i świecie, w którym żyli. W tym tomie przeczytacie o tym, jak chrześcijaństwo przenikało do codzienności i organizowało życie swoich wyznawców. Opowiada on, jak wielkie bazyliki zmieniły funkcjonowanie wspólnot, skąd wzięły się chrześcijańskie święta i odmawiane po dziś dzień modlitwy oraz jak mglisty obraz zaświatów nabrał konkretnych kształtów.
   💛 Trzy fantastyczne tematy, znakomici autorzy, książki wychuchane i wymuskane. Piękne i mądre, jak to u nas. Polecamy gorąco!
   📚✍️ 🚚🎁 Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online.
   👉 https://radionaukowe.pl/zestaw2026

7. #321 Ewolucja latania, czyli ptasie dinozaury, pterozaury i inni lotnicy | dr Gerard Gierliński

   8 de octubre de 202657 minA continuación

   🪶 Pióra są starsze od latania i wcale nie powstały jako dostosowanie do tej pięknej zdolności. – Badacze piór twierdzą, że (…) jest ono tak skomplikowanym dziełem natury, że nie mogło pojawić się wielokrotnie u …

   Notas del episodio

   🪶 Pióra są starsze od latania i wcale nie powstały jako dostosowanie do tej pięknej zdolności. – Badacze piór twierdzą, że (…) jest ono tak skomplikowanym dziełem natury, że nie mogło pojawić się wielokrotnie u różnych grup zwierząt – opowiada dr Gerard Gierliński, paleontolog z Juraparku Bałtów. Konkretniej mówiąc, pióra powstały u wspólnego przodka i pterozaurów, i dinozaurów, jako narzędzie do termoregulacji i popisywania się przed partnerkami. Jak wiec doszło do tego, że dziś służą do latania? – Myślę, że to było tak, że był taki dinozaur, jakiś teropod na przełomie triasu i jury, który chciał się przypodobać samiczce, no i przez przypadek mu się zaczęło fruwać. A miał już tą ozdobę, czyli pióra konturowe na ogonie i na łapkach, żeby umieć się przypodobać – mówi dr Gierliński.
   🦆 Ptaki to niejedyna linia dinozaurów, która próbowała latać. Były też dinozaury, które fruwały na skrzydłach ze skóry, takich jak nietoperze. Latających stworzeń w prehistorii było oczywiście więcej. Najstarsze aktywnie latające zwierzęta, o których wiemy z zachowanych znalezisk, to pterozaury. Latały już w triasie, około 230 milionów lat temu. Ale uwaga: pterozaury to nie dinozaury! Te dwie grupy miały wspólnego przodka. Linie pterozaurów wygasły, a dinozaury możecie zobaczyć za oknem.
   🐊 W odcinku usłyszycie też, dlaczego wszyscy jesteśmy gadami, a w ogóle to rybami (i żywymi skamieniałościami!), skąd się wzięły dzioby i pneumatyczne kości, kim były azdarchy, po czym rozpoznać ptasi trop i jak to jest z tym archeopteryksem: jest pierwszym praptakiem czy nie?
   🎨 Na ilustracji pterozaur autorstwa paleoartysty Marcina Ambrozika. Dziękujemy za udostępnienie!
   
   #współpraca
   👉 Polecamy serial dokumentalny „Ewolucja” na BBC Earth - premiera w niedzielę 18 października, godz. 11:00 & 21:00
   Sezon 1 (5 odcinków)
   
   Każdy z odcinków stanowi podróż w czasie i krok po kroku śledzi wybraną ścieżkę ewolucyjną. Mutacje, adaptacje, zmiany środowiska i przypadki, które okazały się przełomowe przez miliony pokoleń decydowały o tym, kto przetrwa. Oparte na odkryciach naukowych i wynikach badań paleontologicznych wizualizacje przywracają do życia wymarłe gatunki i pozwalają zobaczyć świat, którego nie pamięta żaden człowiek.
   Sprawdź, gdzie oglądać: https://www.bbcpolska.com/kanaly/earth?country=PL

8. #320 Bartnictwo - dawna sztuka zdobywania miodu | prof. Aneta Pieniądz

   1 de octubre de 202657 minA continuación

   Bartnik w dawnej Polsce pozornie nie miał trudnej pracy (choć bywała bolesna). Mógł dziać barcie, czyli wyrąbywać je w drzewach, ale niekoniecznie – korzystano też z naturalnych dziupli. Pszczoły same się w …

   Notas del episodio

   Bartnik w dawnej Polsce pozornie nie miał trudnej pracy (choć bywała bolesna). Mógł dziać barcie, czyli wyrąbywać je w drzewach, ale niekoniecznie – korzystano też z naturalnych dziupli. Pszczoły same się w nich osiedlały. Nie dokarmiał pszczół, bo nie było czym. Doglądać na bieżąco też nie doglądał. – W zasadzie to bywał w niej dwa razy do roku: na wiosnę i gdzieś tam już w momencie, kiedy miód się podbiera – opowiada prof. Aneta Pieniądz z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Ale sytuacja nie była taka prosta, jak się wydaje. W odcinku rozmawiamy o miodzie i historii bartnictwa.
   
   💛 https://patronite.pl/radionaukowe
   💸 https://suppi.pl/radionaukowe
   📖 https://wydawnictworn.pl/
   
   Najstarsze ślady bartnictwa na terenie współczesnej Polski pochodzą z przełomu VII i VIII wieku. Od XV wieku funkcjonowały wspólnoty bartne, które regulowały, kto mógł pozyskiwać miód, gdzie i w jaki sposób. Wspólnoty miały swoje sądy bartne do rozstrzygania sporów oraz wójtów lub sędziów bartnych. Prof. Pieniądz bada właśnie obszerną „Księgę sądów bartniczych starostwa leżajskiego”, z której wyłania się ciekawy status społeczności bartniczej. – To jest specyfika tej grupy zawodowej, że ona przekracza granice stanowe – opowiada. Bartnictwem zajmowali się i chłopi, i mieszczanie, i nawet drobna szlachta. Prawo do użytkowania barci było dziedziczne, a bartnicy mieli prawo zakładać barcie również na terenie dóbr szlacheckich. W księgach bartniczych zachowały się liczne spory o egzekwowanie praw. Nie ma w nich jednak samych owadów. – Ja pszczół prawie nie mam w swoich źródłach – podkreśla prof. Pieniądz. Trudno powiedzieć, co o pszczołach myśleli sami bartnicy, bo nie zachowały się źródła pisane przez nich. Wiemy jednak, że ogólne podejście do pszczół było pozytywne. Wierzono na przykład, że rozmnażają się przez dzieworództwo i upatrywano w tym podobieństwa do Maryi Dziewicy.
   
   Bartnik musiał więc przemieszczać się po dużym terenie. Żeby wyciąć z barci plaster miodu, musiał się wspiąć na drzewo i uchronić przed użądleniami. A pszczoły były prawdopodobnie bardziej agresywne niż dziś. Najbardziej ceniony był miód najczystszy, który sam wyciekał z plastra. Nie gardzono też miodem z wyciśniętych plastrów, gdzie jednak sporo było już zanieczyszczeń i resztek wosku. Z odcinka dowiecie się też, dlaczego dzisiejsi pszczelarze nie dorobią się miodu takiego jak średniowieczny, nawet jeśli wyniosą pasiekę do lasu, i dlaczego kobiety miały ogromne znaczenie w bartnictwie, chociaż same nie mogły się nim zajmować.

9. #319 Idzie nowa era w astronomii | prof. Maciej Bilicki

   24 de septiembre de 20261 h 22 minA continuación

   Wyobraźcie sobie kamerę o rozdzielczości 3,2 gigapiksela (największą jaką do tej pory zamontowano na teleskopie), która przez 10 lat każdej nocy wielokrotnie rejestruje ten sam obszar nieba. Właśnie takie …

   Notas del episodio

   Wyobraźcie sobie kamerę o rozdzielczości 3,2 gigapiksela (największą jaką do tej pory zamontowano na teleskopie), która przez 10 lat każdej nocy wielokrotnie rejestruje ten sam obszar nieba. Właśnie takie monumentalne zadanie stawia przed sobą projekt LSST (Legacy Survey of Space and Time) w Obserwatorium im. Very Rubin w chilijskich Andach. – Nie mieliśmy jeszcze takiego przeglądu: tak dużym teleskopem, tak długo trwającego, z tak dużą kamerą. Na pewno będzie bardzo dużo odkryć, bardzo wiele niespodziewanych rzeczy nas czeka – zapowiada prof. Maciej Bilicki z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, jeden z polskich naukowców zaangażowanych w ten przełomowy projekt.
   
   💛 https://patronite.pl/radionaukowe
   💸 https://suppi.pl/radionaukowe
   📖 https://wydawnictworn.pl/
   
   Naukowcy liczą na to, że odkrycia mogą być fundamentalne. – To, co chcielibyśmy przetestować i co LSST nam pomoże przetestować z pewnością, to jest kilka podstawowych założeń, które stoją u źródeł standardowego modelu kosmologicznego – opowiada kosmolog. Takie podstawowe założenia to na przykład, że Wszechświat jest jednorodny i izotropowy, a prawa fizyki działają wszędzie tak samo. Nie wiemy jednak, czy na pewno tak jest na ogromnych skalach. Dane z LSST pokażą nieznaną nam dotąd liczbę galaktyk i różnych czasach kosmicznych. Pomogą zweryfikować, czy założenia sprawdzają się też w niebadanych wcześniej skalach, oraz rozbudują (mamy nadzieję) wiedzę na temat ciemnej materii i ciemnej energii. Nie jest wykluczone, że nowe dane zmuszą do weryfikacji aktualnych modeli, czy nawet korekty Ogólnej Teorii Względności.
   
   Ogromna ilość zebranych danych ma być skatalogowana i przesłana do kilku centrów danych. – są starania, by jedno z nich było w Polsce. Z tak wielką bazą trudno byłoby pracować bez pomocy sztucznej inteligencji. – Summa summarum powstaje nam tabelka, gdzie mamy miliony obiektów. Dla każdego z obiektów mamy zmierzone mnóstwo różnych parametrów. To są idealne dane dla uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji, bo w tym te modele są świetne, dlatego że one mogą wydobyć z tych danych coś więcej – wyjaśnia fizyk.
   
   Obserwatorium musiało się zamknąć tuż po otwarciu, bo zasypał je niespodziewany śnieg, ale wkrótce znów ruszy i zacznie zbierać dane. Pozostanie nam czekać z niecierpliwością na nowe odkrycia! Z odcinka dowiecie się też, co wspólnego mają badacze kosmosu z archeologami, w czym AI jest podobna do sekretarki profesora i dlaczego prof. Bilicki wyobraża sobie model, w którym nie ma w naszym Wszechświecie ciemnej energii, ale już nie model bez ciemnej materii.

10. LAMU'26 #12 Z czego jest zbudowany mózg? Skąd się bierze ciepło w ciele człowieka?

    22 de septiembre de 202640 minA continuación

    Witajcie, Młode Umysły! Lato się kończy, kończy się LAMU! Zapraszamy na ostatni odcinek w tym roku. Przyjrzymy się naszym ciałom - z zewnątrz i od wewnątrz. To będzie fascynująca wycieczka!Dziękujemy wszystkim …

    Notas del episodio

    Witajcie, Młode Umysły! Lato się kończy, kończy się LAMU! Zapraszamy na ostatni odcinek w tym roku. Przyjrzymy się naszym ciałom - z zewnątrz i od wewnątrz. To będzie fascynująca wycieczka!
    
    Dziękujemy wszystkim, którzy pomogli nam tworzyć tegoroczne LAMU i dorzucili się do zbiórki:
    👉 https://patronite.pl/z/LAMU
    
    👁️ Po co soczewka oka człowieka odwraca obraz? Kuba, 7l
    dr Jan Grzeszkowiak, klinika Optegra
    
    🌀 Dlaczego jak się kręcę, to mi się potem zakręci w głowie? Alek, 4l
    🔔 Dlaczego cisza dzwoni w uszach? Helena, 11l
    👂 Dlaczego słyszymy siebie inaczej niż inni nas? Sara, 7l
    🎙️ Czemu mój głos jak jest nagrany, to słyszę go inaczej niż tak, jak ja go mówię na żywo? Helena, 7l
    dr n. med. Michalina Piechocka i mjr lek. Marek Krokowski, Klinka Otolaryngologii i Chirurgii Onkologicznej Głowy i Szyi 5. Wojskowego Szpitala Klinicznego w Krakowie
    
    🧠 Jak działa mózg? Wincenty, 4l
    🧠 Z czego jest zbudowany mózg? Tomek, 8l
    🧠 Z czego się składa mózg? Marcelinka, 5l
    👀 Dlaczego się nam coś czasami przewidzi albo przesłyszy? Kacper, 7l
    ✋ Jak to się dzieje, że mózg wytwarza informację, żebym ruszył prawą ręką, i to robię? Miłosz, 8l
    🎶 Dlaczego chce nam się tańczyć, kiedy słyszymy muzykę? Zuzia, 13l
    dr hab. Alicja Puścian, neurolożka behawioralna, Centrum Nowych Technologii UW
    
    🌡️ Czy jak człowiek ma gorączkę, to jakieś cząsteczki w naszym ciele się szybciej poruszają? Bo wiem, że temperatura to ruch cząsteczek. Krzyś, 5l
    Dariusz Aksamit, fizyk z Politechniki Warszawskiej
    
    🔥 Skąd się bierze ciepło w ciele człowieka? Stefan, 6l
    🦐 Dlaczego krewetki są różowe? Kosma, 7l
    dr Takao Ishikawa, Wydział Biologii UW
    
    🧑 Dlaczego w człowieku jest tak dużo kremowego? Zosia, 5l
    🎨 Dlaczego skóra jest beżowa? Piotrek, 10l
    🌍 Czemu ludzie w Afryce mają ciemną skórę? Krzyś, 9l
    dr Paulina Łopatniuk, patomorfolożka, autorka książek m. in. "Na własnej skórze. Mała książka o wielkim narządzie"
    
    🤧 Dlaczego ludzie mają uczulenia? Gabrysia, 9l
    dr hab. n. med. Paulina Sobkowiak z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

11. #318 "Lalka" Bolesława Prusa a historia | prof. Błażej Brzostek

    17 de septiembre de 20261 h 22 minA continuación

    „Lalka” Bolesława Prusa to portret epoki, ale przede wszystkim sprytna gra z cenzurą. Choć publikowana była pod koniec lat 80. XIX wieku, jej akcja dzieje się dekadę wcześniej. Tych dziesięć lat to dla Warszawy …

    Notas del episodio

    „Lalka” Bolesława Prusa to portret epoki, ale przede wszystkim sprytna gra z cenzurą. Choć publikowana była pod koniec lat 80. XIX wieku, jej akcja dzieje się dekadę wcześniej. Tych dziesięć lat to dla Warszawy ogromna różnica. Ludność miasta zwiększyła się w tym czasie o połowę, zaostrzyły represje ze strony rosyjskich władz. – Warszawa na oczach jednego pokolenia ludzi zamienia się w nabite ludźmi, bardzo gęste, ogromne, nieznane miasto – opowiada prof. Błażej Brzostek z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Prus opisał więc świat, który widział, ale z istotnym przemilczeniem. – Mowy nie ma o żadnej administracji, mowy nie ma o policji, mowy nie ma oczywiście o cenzurze, bo cenzura nie pozwalała pisać, że jest cenzura – wyjaśnia historyk. W odcinku rozmawiamy o życiu w Warszawie w czasach „Lalki”.
    
    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe
    📖 https://wydawnictworn.pl/
    
    Historię miłości, biznesu i nieszczęścia Prus osadza w bogatym kontekście społecznym. Kontrolowane przez władze i cenzurę życie społeczne może rozgrywać się głównie za zamkniętymi drzwiami domów. Miasto puchnie i bogaci się dzięki gospodarczym więziom z carską Rosją, rosną kolejne zakłady przemysłowe, duże i drobne. Tradycyjne ziemiaństwo nie zarabia jednak na handlu ani przemyśle. W tej rzeczywistości dawna arystokracja nie ma wyboru, musi zniżyć się do kontaktów z bogatymi kupcami i przedsiębiorcami, grupą postrzeganą jako niższa społecznie. – Wokulskich było mnóstwo – podkreśla prof. Brzostek. Gorzej urodzonych, ale bogatych i ambitnych.
    
    O polityce i realiach zaborowych Prus nie może pisać wprost, ale chętnie stosuje półsłówka, sugestie i niedopowiedzenia, które jego czytelnicy bez trudu rozumieją. Dziś trudniej nam wyłapać, że autor sugeruje powstańczo-zesłańczą przeszłość Wokulskiego, ale odbiorcy z czasów Prusa umieli zinterpretować aluzję. – Czytanie między wierszami było zajęciem wtedy bardzo atrakcyjnym dla inteligencji polskiej – mówi historyk.
    
    W odcinku rozmawiamy też o tle narodowościowym „Lalki”, o wielkim przełomie, jakim dla Warszawy Prusa było wybudowanie wodociągów, i o tym, dlaczego postać Rzeckiego to jedno wielkie polityczne „pozdro dla kumatych”, a jednocześnie alter ego autora. Być może karkołomnie, ale szukamy też zrozumienia dla Łęckich. Polecamy!
    
    00:00 Wprowadzenie
    01:09 Realia historyczne w „Lalce” Prusa
    06:41 Warszawa lat 70. i 80. XIX wieku
    13:01 Skąd napływali mieszkańcy Warszawy?
    17:17 Napływ Litwaków i kwestia żydowska
    21:00 Carska cenzura w Królestwie Polskim
    28:20 Warszawskie salony i teatr społeczny
    31:57 Kim byli ówcześni Wokulscy?
    36:11 Ziemiaństwo i upadek arystokracji
    42:50 Szlachta i wyzwania nowego kapitalizmu
    46:56 Ignacy Rzecki i mit napoleoński
    53:19 Czy Wokulski był stalkerem?
    56:01 Próba zrozumienia postawy Łęckich
    01:02:08 Fenomen powieści publikowanej w odcinkach
    01:06:39 Nauka, spirytyzm i science fiction
    01:12:56 Sokrates Starynkiewicz i modernizacja Warszawy
    01:18:36 Nowe adaptacje „Lalki” i komercjalizacja
    01:20:53 Zakończenie

12. LAMU'26 #11 Co się stanie jak zjem kawałek księżyca? Ile jest układów planetarnych w kosmosie?

    15 de septiembre de 202638 minA continuación

    🌙 Witajcie, Młode Umysły! Zapraszamy Was w podróż na księżyc i jeszcze dalej! Sprawdzimy jaka jest temperatura na powierzchni srebrnego globu, odnajdziemy zostawioną tam kanapkę, a nawet spróbujemy księżycowych …

    Notas del episodio

    🌙 Witajcie, Młode Umysły! Zapraszamy Was w podróż na księżyc i jeszcze dalej! Sprawdzimy jaka jest temperatura na powierzchni srebrnego globu, odnajdziemy zostawioną tam kanapkę, a nawet spróbujemy księżycowych skał. Potem poszukamy innych układów planetarnych i ich mieszkańców. Zapnijcie pasy! Ruszamy 🚀
    
    🍽️ Co się stanie z moim organizmem, jeśli zjem kawałek Księżyca? Irenka, 10l.
    🌡️ Jaka temperatura jest na Księżycu? Karol, 4l.
    🥪 Co by się stało, jakby kanapka z szynką była na Księżycu przez rok? Krzyś, 6l.
    🌘 Czemu widzimy jedną stronę Księżyca? Hania, 9l.
    🌕 Ile dotychczas procent Księżyca zbadali naukowcy? Nikodem, 10l.
    dr Anna Łosiak, Instytut Nauk Geologicznych PAN, a z kanapką pomaga też prof. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego
    
    🚀 Jak wybrać dokładne miejsce na zrobienie bazy księżycowej? Julian, 8l.
    👩‍🚀 Czy astronauci na statku kosmicznym pływają stylami pływackimi, czy na przykład się odbijają? Maurycy, 8l.
    dr Anna Fogtman, Europejska Agencja Kosmiczna
    
    🌍 Skoro wszyscy ludzie mieszkają na Ziemi, to po co są inne planety? Łucja, 9l.
    🪐 Czy istnieje inna planeta, na której ludzie też mogliby żyć? Mela, 9l.
    👽 Czy z kosmosu mogą przylecieć ufoludki? Julka, 8l.
    dr Milena Ratajczak, Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego
    
    💨 Jak się obraca Ziemia, to czy robi wiatr wokół siebie? Ada, 7l.
    ✨ Skąd się wziął pył, z którego się zrobiły planety? Zosia, 4l.
    🟣 Czy planety muszą być okrągłe? Jeśli tak, to dlaczego? Aniela, 8l.
    🌌 Ile jest układów planetarnych w kosmosie? Stefan, 6l.
    Jakub Tokarek, Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu
    

13. Przełom czy kradzież? OpenAI i problem milenijny | KOMENTARZ | dr Bartosz Naskręcki

    10 de septiembre de 202634 minA continuación

    Firma OpenAI ogłosiła, że jej model sztucznej inteligencji rozwiązał problem Naviera-Stokesa – jeden z siedmiu matematycznych problemów milenijnych. Problem w tym, że istnieją podejrzenia, że model, który tego …

    Notas del episodio

    Firma OpenAI ogłosiła, że jej model sztucznej inteligencji rozwiązał problem Naviera-Stokesa – jeden z siedmiu matematycznych problemów milenijnych. Problem w tym, że istnieją podejrzenia, że model, który tego dokonał korzystał z notatek i prac naukowców badających ten sam problem w modelu Codex (należącym do OpenAI) i de facto sprzątnął im sukces sprzed nosa.
    
    W odcinku wyjaśnienie znaczenia rozwiązania problemu Naviera-Stokesa, pytania o konsekwencje całego zamieszania w świecie nauki. – Do tej pory było tak, że grupy matematyków konkurowały ze sobą; to byli ludzie kontra ludzie. W tym momencie mamy sytuację, że jeżeli mamy bardzo dużo pieniędzy, mamy zasoby, to możemy praktycznie pokonać każdego na ostatniej mili. To też trochę pokazuje w pewnym sensie, w którym kierunku zmierzamy – komentuje dr Bartosz Naskręcki, matematyk z UAM, badacz w Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji PW.
    
    Korzystałam m. in. z https://www.quantamagazine.org/ai-has-solved-one-of-maths-1-million-millennium-prize-problems-20260908/
    https://promptowy.com/openai-navier-stokes-koszt/
    Oświadczenie Tristana Buckmastera https://cims.nyu.edu/~tristanb/statement.pdf
    

14. #317 Czy możemy ufać sztucznej inteligencji? | prof. Przemysław Biecek

    10 de septiembre de 20261 h 6 minA continuación

    Dlaczego modele językowe zmyślają zamiast „przyznać”, że nie dotarły do jakiejś informacji? – Celem takiego „czata” jest uzyskanie jak największej oceny od użytkownika. Użytkownik lubi porozmawiać sobie, lubi …

    Notas del episodio

    Dlaczego modele językowe zmyślają zamiast „przyznać”, że nie dotarły do jakiejś informacji? – Celem takiego „czata” jest uzyskanie jak największej oceny od użytkownika. Użytkownik lubi porozmawiać sobie, lubi mieć wrażenie, że jest zaopiekowany, więc gdyby usłyszał odpowiedź „nie wiem”, to pewnie nie byłby zadowolony. Sposób treningu powoduje, że jest presja, by te modele zawsze wiedziały, zawsze coś mówiły – wyjaśnia prof. Przemysław Biecek, dyrektor Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji na Politechnice Warszawskiej.
    
    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe
    📖 https://wydawnictworn.pl/
    
    W odcinku rozmawiamy o tym, na ile zjawisko „halucynowania” jest wpisane w naturę tych modeli i czy są metody, aby uzyskiwać odpowiedzi, na których można polegać. – Samo słowo „halucynacja” myślę, że wybiela rzeczywistość – ocenia prof. Biecek. Sugeruje, że to stan tymczasowy, chwilowe zaćmienie. Co ciekawe, z danych wynika, że czasem pomaga rozbudowanie prompta. – Część osób pokazywała, że dodawanie losowych sekwencji tokenów po swoim pytaniu zwiększa skuteczność. Czyli możemy napisać pytanie, a później dodać 200 losowych innych słów i to może zwiększyć skuteczność odpowiedzi – mówi naukowiec.
    
    Tu trafiamy jednak na kolejny problem: aktualne modele są potwornie zasobożerne. – Kolejną rewolucją być może będzie dekompozycja modeli, żeby one były mniejsze, lżejsze, mniej energetycznie wymagające. Nie mamy tej technologii. Ale jak ona będzie, to wydaje mi się, że się otworzy jeszcze znowu jakaś przestrzeń na nowe rozwiązania – opowiada prof. Biecek. Jak mówi, wzrasta zainteresowanie modelami wieloagentowymi.
    
    W odcinku usłyszycie, komu wyspecjalizowana AI mogłaby znacząco pomóc w pracy i rozwijaniu wiedzy (na przykład lekarzom i badaczom kosmosu), czy możemy ufać modelowi, który informuje nas, w jaki sposób doszedł do podanego nam wniosku (spoiler: etapy wnioskowania też mogą być wymyślane), o tym, że same modele powinni być obiektem badań naukowców oraz dlaczego, zdaniem naszego gościa, szkodliwe jest postrzeganie AI jako czegoś więcej niż narzędzia. – Wierzę w metodę naukową i nawet jeżeli coś wygląda na magiczne, to fantastycznie jest rozłożyć to na części pierwsze i zobaczyć dokładnie, jakie elementy tej funkcji wpływają na konkretny wynik – podsumowuje prof. Biecek.
    
    Obiecany link do zestawienia „Epic fAIls - największa wpadka systemu AI w roku 2025” https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqZ3Otl3XQdeq-mZBKvCh8_OAwzbywgBasRl_SKXDzS4MDLQ/viewform?pli=1
    
    PS. Nie odnosimy się do awantury wokół OpenAI I problemu Naviera-Stokesa, bo informacje pojawiły się już po naszym nagraniu.

15. LAMU'26 #10 Dlaczego muszą człowieki jeść obiad? Jak widzą niemowlęta?

    8 de septiembre de 202636 minA continuación

    Witajcie Młode Umysły! Jak tam u Was? Ciekawość nie gaśnie, mam nadzieję? 🔍✨ W tym odcinku to Wy, dzieci, jesteście głównymi bohaterami! 👧🧒Pomóżcie tworzyć LAMU: https://patronite.pl/z/LAMU🌱 Jak człowiek …

    Notas del episodio

    Witajcie Młode Umysły! Jak tam u Was? Ciekawość nie gaśnie, mam nadzieję? 🔍✨ W tym odcinku to Wy, dzieci, jesteście głównymi bohaterami! 👧🧒
    
    Pomóżcie tworzyć LAMU: https://patronite.pl/z/LAMU
    
    🌱 Jak człowiek rośnie? Jaśmina, 6 l.
    👀 Dlaczego mamy różny kolor oczu? Maja, 7 l.
    👶 Jak widzą niemowlęta? Ania, 8 l.
    🤔 Czemu dzieci jak się rodzą, nic nie umieją? Irena, 6 l.
    🗣️ Dlaczego dzieci od razu nie zaczynają mówić? Tosia, 8 l.
    💬 Czy dzidziusie potrafią porozumiewać się ze sobą? Jaś, 9 l.
    dr Aleksandra Kołodziejska, Anna Malinowska-Korczak, BabyLab PAN
    
    ☕ Czemu dzieci nie mogą pić normalnej kawy, tylko kawę Inkę? Ala, 5 l.
    🍽️ Dlaczego muszą człowieki jeść obiad? Fabian, 5 l.
    🥦 Moja pani dyrektor w przedszkolu podczas posiłków zawsze mówiła: „Dzieci, jedzcie zieleń, zieleń jest najważniejsza!”. O co tak naprawdę chodziło? Blanka, 11 l.
    👨‍🔬 dr Tomasz Szablewski, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
    
    😴 Czy ludzie podczas snu połykają ślinę? A jeśli nie, to dlaczego? Florka, 10 l.
    🌙 Dlaczego w soboty i niedziele wstaję z łóżka już o świcie, a w dni powszednie potrzebuję spać do późna? Julian, 9 l.
    dr Małgorzata Hołda, Uniwersytet Jagielloński
    
    🏆 Dlaczego ludzie lubią rywalizować? Zosia, 10 l.
    😠 Dlaczego ludzie się złoszczą? Ksawery, 7 l.
    🙈 Dlaczego dzieci się wstydzą? Helena, 4 l.
    Agata Wlazło, psycholożka dziecięca
    
    🦴 Dlaczego dzieci mają więcej kości od dorosłych? Lidia, 6 l.
    🩹 Dlaczego stawy bolą, kiedy rośniemy? Ala, 10 l.
    🌱🦴 Jak to się stało, że rosną kości? Witek, 5,5 l.
    lek. Jakub Baszczuk

16. #316 Czy powstanie Wielki Zderzacz Bakterii? | dr Jonasz Słomka

    3 de septiembre de 202650 minA continuación

    Pewnie każdemu z was zdarzyło się kiedyś wpaść w drugą osobę, zwykle jednak nic z tego nie wynika (chyba, że w komediach romantycznych). Bakterie bezustannie zderzają się ze sobą nawzajem i potrafią wykorzystać …

    Notas del episodio

    Pewnie każdemu z was zdarzyło się kiedyś wpaść w drugą osobę, zwykle jednak nic z tego nie wynika (chyba, że w komediach romantycznych). Bakterie bezustannie zderzają się ze sobą nawzajem i potrafią wykorzystać takie zderzenie, by przekazać sobie jakiś cenne dla przetrwania geny. Często jest nim na przykład oporność na konkretny typ antybiotyku. – Bakterie potrafią, trochę tak jak w filmie „Matrix”, wgrać sobie skille, wgrać sobie umiejętności jedna drugiej – opowiada obrazowo dr Jonasz Słomka z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. W Laboratorium Biokontaktów prowadzi wraz z zespołem badania na pograniczu fizyki i biologii, a skupia się właśnie na bakteriach i fizyce ich spotkań.
    
    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe
    📖 https://wydawnictworn.pl/
    
    Badacze w laboratorium skonstruowali urządzenie do zderzania komórek bakteryjnych w optymalnym tempie – taki zderzacz bakterii. Tempo mieszania ma znaczenie, bo takie przekazanie sobie fragmentu genotypu nie jest takie łatwe, bakterie muszą się stykać przez 10-15 minut. Drugim ważnym elementem badań są modele matematyczne. Warunki, w których żyją bakterie, są zróżnicowane. – Jest zupełnie inne zagęszczenie bakterii, są inne biochemiczne warunki, w których znajdują się bakterie, być może są bardzo różne szczepy bakteryjne, ale fizyka spotkań nie będzie aż tak różna – wyjaśnia fizyk. Naukowcy przygotują więc modele matematyczne, sparametryzowane danymi pozyskanymi z eksperymentów ze zderzaczem. W efekcie stworzą atlasy potencjału – mapy przewidujące, w jakich środowiskach horyzontalny transfer genów zachodzi szybciej lub z większym prawdopodobieństwem. Konkretne odkrycia mogą przynieść m. in. przełom w walce z antybiotykoopornością.
    
    Z odcinka dowiecie się więcej o bakteriach, które są niezwykle interesującymi istotami. – Epickie opowieści się tam odgrywają w tej mikroskali, w każdym środowisku – mówi dr Słomka. Opowiemy o umiejętnościach adhezyjnych, o chemotaksji, czyli umiejętności poruszania się w kierunku, z którego bakterie odbierają jakieś bodźce chemiczne, będzie też o łapaniu się na wędkę (bardzo potrzebne przy horyzontalnym transferze genów!) i przebijaniu się dzidą.
    
    Rozmawiamy też o tym, jak się pracuje w Polsce po długim pobycie na zagranicznych uczelniach.
    
    Polecam, samo gęste z pierwszej linii frontu naukowego!

17. LAMU'26 #09 Czy w Polsce był wulkan? Ile jest wody w Wiśle?

    1 de septiembre de 202639 minA continuación

    Chodź to już wrzesień, to lato astronomiczne trwa i LAMU Was nie opuszcza, Drogie Młode Umysły! W tym odcinku: ziemia i woda. Zapraszamy!Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną …

    Notas del episodio

    Chodź to już wrzesień, to lato astronomiczne trwa i LAMU Was nie opuszcza, Drogie Młode Umysły! W tym odcinku: ziemia i woda. Zapraszamy!
    Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU
    
    Sekcja: Ziemia i wulkany
    🔥 Dlaczego lawa jest gorąca? Zosia, 6 l
    🌋 Czy kiedyś w Polsce będzie jakiś wulkan i czy był w Polsce jakiś wulkan? Miesiu, 4 l
    🌍 Co by się stało, kiedy zniknęłyby płyty tektoniczne? Kuba, 7 l
    🌎 Dlaczego Ziemia ma warstwy? Tadzio, 5 l
    dr Jakub Ciążela, Instytut Nauk Geologicznych PAN
    
    🌱 Z czego jest ziemia w ogródku? Ela, 5 l
    prof. Marta Wrzosek, Ogród Botaniczny UW
    
    Sekcja: woda💦
    Skąd się bierze woda? Leon, 5 l
    🌊 Skąd w przyrodzie wzięła się woda? No i dlaczego w oceanach jest słona, a w jeziorach słodka? Ala, 9 l
    🌊 Jak powstał pierwszy ocean? Matylda, 9 l
    ☀️ Czy woda kiedyś wyparuje z Ziemi? Kinia, 9 l
    dr Anna Łosiak, Instytut Nauk Geologicznych PAN
    
    💧 Ile wody jest w Wiśle? Staś, 9 l
    Piotr Bednarek, hydrolog, UJ i Fundacja Wolne Rzeki
    
    🕳️ Dlaczego nie da się wykopać dołka w wodzie? Kaja, 7 l
    🌀 Jak się tworzą wiry wodne? Tomek, 8 l
    💧 Czemu to jest tak, że gdy na przykład pijesz coś, pijesz wodę z butelki, i zawsze coś zostaje na dnie, jakaś kropelka? Lucek, 6 l
    prof. Maciej Lisicki, Wydział Fizyki UW
    
    🌊 Dlaczego w morzach są przypływy i odpływy i co je powoduje? Pola, 6 l
    🌊 Dlaczego są przypływy i odpływy? Orest, 5 l
    dr Paulina Pakszys, Instytut Oceanologii PAN

18. #315 Wszechświat w wymiarze gamma. Odkrycia na horyzoncie | prof. Tomasz Bulik

    27 de agosto de 202659 minA continuación

    Wyobraźmy sobie dwa fotony. Jeden leci do nas na Ziemię ze Słońca, a drugi z błysku gamma jakiegoś pulsara. To foton i to foton, a jednak ten drugi ma oszałamiającą energię: bilion razy większą! Astronomia …

    Notas del episodio

    Wyobraźmy sobie dwa fotony. Jeden leci do nas na Ziemię ze Słońca, a drugi z błysku gamma jakiegoś pulsara. To foton i to foton, a jednak ten drugi ma oszałamiającą energię: bilion razy większą! Astronomia wysokich energii, czyli obserwowanie zjawisk takich jak promieniowanie gamma, to atrakcyjna i szybko się rozwijająca gałąź astronomii, która może przynieść ludzkości niesamowite odkrycia. W Radiu Naukowym opowiada o niej prof. Tomasz Bulik, dyrektor Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego oraz przewodniczący Komitetu Astronomii Polskiej Akademii Nauk.
    
    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe
    📖 https://wydawnictworn.pl/
    
    Skąd się biorą tak wysokoenergetyczne fotony? – Musimy mieć kosmiczny akcelerator – wyjaśnia w skrócie prof. Bulik. Dość dobrze zaobserwowanymi akceleratorami są gwiazdy neutronowe: bardzo zwarte, rotujące, z silnym polem magnetycznym. – Te pola elektryczne są na tyle silne, że tam albo powstają pary elektron-pozyton, albo są elektrony wyrywane z powierzchni gwiazdy neutronowej i magnetosfera, czyli przestrzeń wokół gwiazdy neutronowej, wypełnia się cząstkami, które natrafiają na bardzo silne pola elektryczne, które z łatwością przyspieszają elektrony i pozytony do bardzo wysokich energii – opowiada astrofizyk. Bywa tak, że wysokoenergetyczne cząstki zderzają się z niskoenergetycznymi fotonami i przekazują im część swojej energii. Zdarzają się też kolizje proton-proton, prowadzące do rozpadu cząstek elementarnych i emisji fotonów. Superciekawa hipoteza egzotycznych cząstek mówi, że fotony gamma mogą powstawać w wyniku anihilacji ciemnej materii w centrach galaktyk.
    
    Obserwacje wysokoenergetycznych zjawisk mogą przynieść rewolucyjne odkrycia. – W ramach tych badań podstawowych jest cały szeroki program zagadnień, które możemy rozwiązać. To jest pochodzenie ciemnej materii. Pochodzenie promieniowania kosmicznego. (…) Poszukiwanie pierwotnych czarnych dziur – wylicza prof. Bulik. Lepsze zrozumienie struktury czasoprzestrzeni pomogłoby też rozwinąć mechanikę kwantową. Obserwacje wciąż są dość pionierskie. – My jesteśmy mniej więcej na etapie Galileusza, jeśli chodzi o liczbę źródeł na niebie – półżartem, półserio mówi prof. Bulik.
    
    Ważnym (i niezmiernie jak na astrofizykę tanim w utrzymaniu!) ośrodkiem, który je prowadzi, jest Obserwatorium H.E.S.S. w Namibii. Jeszcze w tym roku mają się uruchomić pierwsze cztery teleskopy projektu CTA, Cherenkov Telescope Array. – To będzie obserwatorium, które będzie miało czułość dziesięciokrotnie większą niż to, co mamy dotychczas – zapowiada prof. Bulik. W ciągu najbliższych kilku lat możemy się spodziewać niezmiernie ciekawych odkryć. W odcinku usłyszycie też, jak wygląda życie badacza w Obserwatorium H.E.S.S. (jeździ się rowerami wśród antylop), jak astronomia wysokich energii pomaga szukać ciemnej materii w kosmosie i dlaczego badanie Wszechświata przypomina opisywanie słonia przez ślepców.
    
    00:00 Wstęp
    01:42 Jak astronomowie obserwują Wszechświat?
    06:30 Czym różnią się fotony o różnej energii?
    10:44 Skąd się biorą fotony gamma?
    14:33 Gwiazdy neutronowe jako kosmiczne akceleratory
    17:47 Czarne dziury i wybuchy supernowych
    25:59 Historia odkrycia błysków gamma
    28:52 Jak działa teleskop Czerenkowa HESS?
    32:50 Badanie zmienności i prędkości światła
    37:27 Poszukiwanie granic fizyki i ciemnej materii
    42:49 Nowa era: Cherenkov Telescope Array
    44:41 Praca astronoma w obserwatorium w Namibii
    51:20 Międzynarodowa współpraca naukowa i polityka
    55:02 Czułość teleskopów i pytania patronów
    58:13 Podsumowanie i zakończenie

19. LAMU'26 #08 Jakie jest najwyższe drzewo? Dlaczego banany są zgięte?

    25 de agosto de 202635 minA continuación

    Drogie Młode Umysły, lato jeszcze trwa, więc LAMU jest na posterunku! Tym razem odcinek o roślinach! Zapraszamy! Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję …

    Notas del episodio

    Drogie Młode Umysły, lato jeszcze trwa, więc LAMU jest na posterunku! Tym razem odcinek o roślinach! Zapraszamy! Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU
    
    🌿 Skąd wzięły się rośliny? Klara, 8l
    🌸 Skąd się wziął pierwszy kwiatek? Bo żeby był jakiś kwiatek, musi już być jakiś kwiatek. Maria, 7l
    🌼 Skąd się na Ziemi wzięły kwiaty? Laura, 4l
    🎨 Czemu kwiatki mają różny kolor? Nela, 6l
    🌈 Czemu kwiatki mają różne kolory? Tomek, 9l
    🌺 Dlaczego kwiaty pachną? Zosia, 6l
    prof. Marcin Zych, dyrektor Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego 🌱 Dlaczego nasiona różnych roślin, na przykład rzeżuchy, wiedzą, w którą stronę wypuścić korzenie, a gdzie górę rośliny? Olek, 9l
    ☀️ Po co roślinom jest słońce? Piotrek, 6l
    💧 Dlaczego kwiatki usychają, jak się ich nie podlewa? Lidia, 6l
    🌾 Dlaczego jak trawa wysycha, to ma kolor żółty? Stasiu, 8l
    🍌 Czemu banany są zgięte? Zuzia, 9l
    dr Piotr Kosiński, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu 🌳 Jak powstało pierwsze drzewo? Helena, 7l
    Joanna Jaskulska, Ogród Dendrologiczny w Poznaniu
    🌲 Jak by drzewo długo mogło rosnąć, gdybyśmy go nie ścinali? Henio, 8l
    🌴 Jakie drzewa są największe świata? Ignaś, 5,5l
    dr inż. Tomasz Maliński, dyrektor Ogrodu Botanicznego w Poznaniu
    🪐 Czemu na Ziemi rosną drzewa i rośliny, a na innych planetach nie? Jaś, 7l
    Joanna Jaskulska, Ogród Dendrologiczny w Poznaniu
    Jakub Tokarek, Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu Nagrania do odcinka: Sandra Soluk, Anna Radwan-Żbikowska Montaż: Sandra Soluk Grafiki i edycja dźwięku: Filip Pachla

20. #314 Mrówki czy pszczoły? DEBATA Radia Naukowego | dr Michał Kolasa, dr Igor Siedlecki

    19 de agosto de 20261 h 23 minA continuación

    Pszczoły potrafią przekazywać informacje za pomocą tańca i leczyć się sfermentowanym nektarem, a mrówki stosują zaawansowaną prewencję przeciwko zakażeniom (odkażają, ale też amputują uszkodzone kończyny!) oraz …

    Notas del episodio

    Pszczoły potrafią przekazywać informacje za pomocą tańca i leczyć się sfermentowanym nektarem, a mrówki stosują zaawansowaną prewencję przeciwko zakażeniom (odkażają, ale też amputują uszkodzone kończyny!) oraz potrafią używać narzędzi: kamyków, patyczków, liści, a nawet gąbki. I mrówki, i pszczoły mają imponujące zdolności architektoniczne, społeczne i komunikacyjne. Czy da się ustalić, która grupa jest lepsza? Takiego karkołomnego zadania podejmujemy się w debacie Radia Naukowego.
    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe
    📖 https://wydawnictworn.pl/
    
    Mrówki reprezentuje dr Igor Siedlecki, biolog i myrmekolog z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, a pszczoły dr Michał Kolasa, biolog ewolucyjny, badacz pszczół i pszczelarz praktyk z Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego. Wiemy, że i mrówki, i pszczoły budują sobie do życia skomplikowane struktury.
    
    Spójrzmy jednak na ciekawe szczegóły. Tak jak ludzie, pszczoły lubią mieć w swoich gniazdach ciepło. – Co prawda nie ujarzmiły ognia, ale zwiększają temperaturę poprzez drganie swoich mięśni – opowiada dr Kolasa. Taka umiejętność przydaje się nie tylko w zimne noce. Kiedy gniazdo pszczół zaatakuje szerszeń, pszczoły skupiają się wokół niego i wytwarzają ciepło, które zabija napastnika: ścina mu białka i dosłownie go smaży.
    
    Mrówki mają bardzo wiele sposobów na budowę gniazda – jednym z ciekawszych jest na przykład klejenie. Larwa mrówki wytwarza lepką nić, a dorosła robotnica kieruje larwą tak, by nić skleiła ze sobą odpowiednio ułożone liście. Mrówki potrafią wyczuć, kiedy w gnieździe robi się nieświeżo. – Kiedy mrówka czuje, że jest za dużo dwutlenku węgla, decyduje się robić otwór – mówi dr Siedlecki.
    
    Życie w populacji o dużym zagęszczeniu uczy wszystkie gatunki ważnej kwestii: profilaktyki chorobowej. Mrówki wiedzą, z czego postawić mrowisko, żeby warunki do życia w nim były zdrowsze. – Jak mają możliwość, to zbierają i wbudowują w swoje gniazdo żywicę, bo ma silne właściwości przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne – tłumaczy dr Siedlecki. Bardzo sprawnie odkażają gniazdo i same siebie za pomocą kwasu mrówkowego. Potrafią też wyczuć i zlikwidować chore larwy czy poczwarki, by nie doszło do zakażenia całego gniazda. Pszczoły z kolei korzystają z propolisu, czyli substancji smolistych z pąków kwiatów. – Jest niebywale przydatny, ponieważ on ma działanie właściwie jak antybiotyk – mówi dr Kolasa. Pszczoły wyściełają ściany ula propolisem, dzięki czemu nie grożą im zakażenia bakteryjne. Zaklejają też propolisem stare plastry po innej rodzinie pszczół – dezynfekcja to podstawa profilaktyki!
    
    Debatę podzieliliśmy na bloki tematyczne:
    00:00 teasery i wstęp
    01:37 top 5
    05:56 polityka rodzinna i rynek pracy
    18:03 nawigacja i komunikacja
    31:16 edukacja
    42:20 medycyna
    52:00 architektura
    01:04:25 obronność
    01:12:31 wpływ na środowisko
    01:16:48 pytanie do oponenta
    
    Koniecznie dajcie znać, czy jesteście team pszczoły, czy team mrówki!
    
    Źródła grafik i wideo: https://docs.google.com/document/d/1_W6YB9Io5KaonyTQXHozmeCKPDvfSK2eiVWVBxoXZZQ/edit?usp=sharing

21. LAMU'26 #07 Czy da się zawrócić czas? Co to jest grawitacja? Jak działa prąd?

    18 de agosto de 202639 minA continuación

    🧠✨ Witajcie Młode Umysły! Zajmiemy się w tym odcinku podróżami w czasie, grawitacją, prądem i trochę powietrzem. Zapraszamy na odcinek siódmy, sezon siódmy!Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na …

    Notas del episodio

    🧠✨ Witajcie Młode Umysły! Zajmiemy się w tym odcinku podróżami w czasie, grawitacją, prądem i trochę powietrzem. Zapraszamy na odcinek siódmy, sezon siódmy!
    
    Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:
    https://patronite.pl/z/LAMU
    
    Sekcja: podróże w czasie
    🕰️ Jak by działał wehikuł czasu, gdyby kiedykolwiek powstał? Tobiasz, 10 l
    ⏰ Czy można podróżować w czasie? Hania, 12 l
    🔄 Dlaczego czas płynie do przodu, a nie można go zawrócić tak jak samochód na drodze? Klara, 10 l
    ⏸️ Czy da się zatrzymać czas albo zawrócić czas? Józek, 6 l
    👩‍🔬 dr Anna Durkalec, astrofizyczka z Narodowego Centrum Badań Jądrowych
    
    Sekcja: grawitacja
    🍎 Jak działa grawitacja? Olek, 5 l
    🌎 Co to jest grawitacja? Nina, 8 l
    🪽 Dlaczego nie można zawisnąć w powietrzu? Laura, 5 l
    🌌 Co by się stało, gdyby na Ziemi nie było grawitacji? Ida, 9 l
    🚀 Dlaczego w kosmosie nie ma grawitacji, a na Ziemi jest? Julek, 6,5 l
    🪐 Ile trzeba powiększyć masę Ziemi, aby mogła przyciągnąć inną planetę? Wojtek, 10 l
    🎢 Dlaczego rollercoaster nie spada z pętli? Piotrek, 9 l
    👨‍🔬 prof. Michał Krupiński, fizyk z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN
    
    Sekcja: prąd
    ✨ Czy gdy zobaczymy błysk w kontakcie, to czy widzimy prąd? Hania, 11 l
    🐦⚡ Dlaczego, kiedy ptaki siedzą na liniach wysokiego napięcia, to wtedy ich nie razi prąd? Zosia, 5 l
    💡 Co robi prąd, jak już wykona swoje zadanie? Ziemek, 6 l
    🔌 Jak działa prąd? Bruno, 8 l 👨‍🔬 Dariusz Aksamit, fizyk z Politechniki Warszawskiej i stowarzyszenia Marsz Dla Nauki
    
    Sekcja: powietrze
    👀 Dlaczego powietrze jest tak przeźroczyste, że aż go nie widać? Józio, 5 l
    👩‍🔬 Dr Urszula Koss-Wierzbicka, chemiczka, stowarzyszenie Rzecznicy Nauki
    🚆 Czemu za pociągiem jest wiatr? Jędrzej, 4 l
    👨‍🔬 Dariusz Aksamit, fizyk z Politechniki Warszawskiej i stowarzyszenia Marsz Dla Nauki
    
    Nagrania i montaż: Karolina Głowacka
    Grafiki i opracowanie dźwięków: Filip Pachla

22. LAMU'26 #06 Czy istnieje liczba nieskończoność?? Dlaczego jak jest się mokrym, to jest zimno?

    10 de agosto de 202637 minA continuación

    👋 Witajcie Młode Umysły! Oto odcinek 6. tego sezonu, czyli nasz półmetek! Tym razem trochę chemii, trochę fizyki i dużo matematyki, czyli nauki wyobraźni. Zapraszamy! Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne …

    Notas del episodio

    👋 Witajcie Młode Umysły! Oto odcinek 6. tego sezonu, czyli nasz półmetek! Tym razem trochę chemii, trochę fizyki i dużo matematyki, czyli nauki wyobraźni. Zapraszamy!
    Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:
    https://patronite.pl/z/LAMU
    
    Sekcja: obserwacje codzienne
    💧 Dlaczego jak jest się mokrym, to jest zimno? Janka, 6l
    💇 Dlaczego suche włosy mają inny kolor niż mokre? Weronika, 9l
    🫧 Dlaczego jak myjemy włosy, to są ciemniejsze, a jak są suche, to są jaśniejsze? Zosia, 10l
    ☀️ Dlaczego włosy zmieniają kolor pod wpływem wody albo słońca? Jagoda, 9l
    Dr Urszula Koss-Wierzbicka, chemiczka, Stowarzyszenie Rzecznicy Nauki
    
    Sekcja rowerowa
    🚲 Dlaczego jak się jedzie na rowerze, to się nie przewraca, a jak się nie jedzie, to się przewraca? Artur, 5l
    ⚖️ Dlaczego jak jadę na rowerze, to nie tracę równowagi, a jak się zatrzymuję, to już tak? Olga, 10l
    prof. Michał Krupiński, Instytut Fizyki Jądrowej PAN
    
    Sekcja: matematyka i nieskończoność
    ✖️ Dlaczego wszyscy musimy się nauczyć tabliczki mnożenia? Aleksandra, 8l
    🧮 Po co muszę się uczyć matematyki? Anielka, 9l
    prof. Michał Hohol, dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Jagiellońskiego
    
    🔢 Ile to jest i czy istnieje liczba nieskończoność? Franek, 8l
    ♾️ Dlaczego się nie da doliczyć się do nieskończoności? Ada, 7l
    🏨 Skoro do nieskończoności zawsze można dodać 1 i jest większa liczba, to ile jest nieskończoności? I czy w praktyce istnieje coś takiego jak hotel Hilberta? Bogna, 9l
    ➗ Czy nieskończoność jest liczbą parzystą czy nieparzystą? Ignaś, 8l
    ➖ Czy jest coś przed minus nieskończoność? Karol, 5l
    dr Bartosz Naskręcki, prodziekan Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
    
    Nagrania: Karolina Głowacka, Anna Radwan-Żbikowska, Sandra Soluk
    Montaż odcinka: Sandra Soluk
    Grafiki i edycja dźwięku: Filip Pachla
    
    

23. LAMU '26 #05 Jakie odgłosy wydawały dinozaury? Czemu człowiek ma pięć palców?

    4 de agosto de 202639 minA continuación

    🌟 Witajcie, Młode Umysły! Przed nami kolejna przygoda: będziemy przyglądać się dinozaurom, własnym dłoniom, rekinom, a na końcu odcinka nawet pokemonom!📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na …

    Notas del episodio

    🌟 Witajcie, Młode Umysły! Przed nami kolejna przygoda: będziemy przyglądać się dinozaurom, własnym dłoniom, rekinom, a na końcu odcinka nawet pokemonom!
    
    
    📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:
    💛 https://patronite.pl/z/LAMU
    
    🔄 Jak powstała ewolucja? Julka, 7 l
    Dr Daniel Tyborowski, Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego
    Sekcja: dinozaury
    🦖 Jaki był pierwszy dinozaur na świecie? Agata, 10 l
    🗣️ Jakie odgłosy wydawały dinozaury i skąd wiadomo? Janek, 3 l
    🥚 Jakie było jajo pterodaktyla? [jakie duże] Jacuś, 3,5 l
    🐦 Jak powstał pierwszy ptak na świecie? Grześ, 5 l
    🤔 Dlaczego, jeśli dinozaury były gadami, to ptaki są ich potomkami? Henio, 8 l
    Dr Gerard Gierliński, Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego
    
    Sekcja: człowiek
    ✋ Czemu człowiek ma pięć palców? Maks, 7 l
    🦵 Czemu człowiek ma cztery kończyny? Kacper, 9 l
    🧬 Czy skoro z małpy wyewoluował człowiek, to czy z człowieka też może jeszcze coś wyewoluować? Krysia, 3854 dni
    🧑 Dlaczego dużo ssaków ma futro na całym ciele, jeśli w ogóle ma futro, a my tylko na górze? Basia, 9 l Dr Piotr Bernatowicz, Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego
    👕 Dlaczego ludzie chodzą ubrani, a nie tak jak inne zwierzęta? Judyta, 9 l Prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka, Wydział Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu
    
    Sekcja: rekiny
    🦈 Dlaczego rekin macha płetwą ogonową lewo–prawo, a delfin, który też żyje w wodzie, macha płetwą ogonową góra–dół? Zuzia, 8 l
    🦈Dlaczego niektóre rekiny wyglądają na bardziej niebezpieczne, a niektóre na mniej niebezpieczne? Michał, 8 l
    Dr Daniel Tyborowski, Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego
    
    Na deser: pokemony
    🧪 Czy można zrobić pokemony z genów zwierząt? Oliwier, 5 l
    
    Dr Martyna Molak-Tomsia, Centrum Nowych Technologii, Uniwersytet Warszawski

24. #313 Protisty mają jedną komórkę i nie narzekają | prof. Anna Karnkowska

    30 de julio de 20261 h 10 minA continuación

    Wszystko wskazuje na to, że wspólny przodek eukariontów (czyli też nas) sprzed niemal dwóch miliardów lat był protistem, konkretnie bakteriożernym wiciowcem. Czy to oznacza, że drzemie w nas cząstka pierwotnego …

    Notas del episodio

    Wszystko wskazuje na to, że wspólny przodek eukariontów (czyli też nas) sprzed niemal dwóch miliardów lat był protistem, konkretnie bakteriożernym wiciowcem. Czy to oznacza, że drzemie w nas cząstka pierwotnego mikroświata? W Radiu Naukowym nie boimy się spoilerów, zatem odpowiadamy od razu: jeszcze jak!
    
    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe
    📖 https://wydawnictworn.pl/
    
    W tym odcinku rehabilitacja protistów uznawanych często w szkole za nudne – na czele z pantofelkiem. – Protisty to nie jest poprawna nazwa taksonomiczna, ale używamy jej do opisu rzeczywistości i dla uproszczenia – przyznaje w Radiu Naukowym prof. Anna Karnkowska z Instytutu Biologii Ewolucyjnej na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Pod tym pojęciem kryje się zróżnicowana grupa organizmów. Część z nich wywołuje groźne choroby (np. malaria), inne tworzą fitoplankton produkujący połowę tlenu na Ziemi, a jeszcze inne – jak śluzowiec Physarum polycephalum – pozbawione układu nerwowego potrafią optymalnie odtworzyć sieć połączeń komunikacyjnych (a przynajmniej tokijskiego metra).
    
    Z odcinka dowiecie się też, jak ameby zwane wampirellidami wysysają zawartość ze swoich ofiar, na czym polega sekret orzęska potrafiącego skrócić i wydłużyć swoją „szyję” niczym papierowe origami oraz co nauka mówi o wpływie Toxoplasma gondii na zachowanie gryzoni i ludzi. Poznajcie też historię endosymbiozy (którą jest tak ważna w historii życia na ziemi, że powinniśmy sobie tę nazwę tatuować) i odpowiedź na pytanie, dlaczego w pewnym sensie wszyscy jesteśmy ewolucyjnymi chimerami.
    
    Gorąco polecam! Dostrzegajmy ten fascynujący mikroświat wokół nas!
    
    LINKI
    Żarłoczne vampirellidy: https://www.youtube.com/watch?v=EFCQoObWtvQ Lacrymaria – długoszyi orzęsek
    publikacja: https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk5511 filmik: https://www.youtube.com/shorts/SsAiiCTH2fY Polujące bruzdnice: https://www.youtube.com/watch?v=9KtSQphEeKc Śluzowiec Physarum : https://www.youtube.com/watch?v=GY_uMH8Xpy0 I eksperyment z mapą Tokio: https://youtube.com/shorts/GwKuFREOgmo?si=5ToswJb7ftd5z8t4 Publikacja https://www.nature.com/articles/nature.2012.11811 Aktualne drzewo eukariota: https://www.nature.com/articles/s41586-025-09750-0 Teksty: „From climate change to mind control, protists run the world” https://www.earlham.ac.uk/articles/climate-change-mind-control-protists-run-world Anna Karnkowska„Czy współpraca się opłaca?”, Academia
    https://academia.pan.pl/czy-wspolpraca-sie-oplaca/ Linki zebrała prof. Karnkowska, dziękujemy!

25. LAMU '26 #04 Skąd się bierze woda w kranie? Jak kosmonauci mają Internet?

    27 de julio de 202639 minA continuación

    Witajcie, witajcie Młode Umysły! Zapraszamy na nowy odcinek LAMU! Tym razem zagłębimy się w świat technologii: polecimy w kosmos, zajrzymy do wodociągów, będziemy gotować i… wycierać pupę!📢 Uwaga! Jeśli LAMU …

    Notas del episodio

    Witajcie, witajcie Młode Umysły! Zapraszamy na nowy odcinek LAMU! Tym razem zagłębimy się w świat technologii: polecimy w kosmos, zajrzymy do wodociągów, będziemy gotować i… wycierać pupę!
    
    📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:
    💛 https://patronite.pl/z/LAMU
    
    Sekcja internet i łączność
    🌐 Z czego jest zbudowana cyberprzestrzeń? Kazio, 6l
    📱 Jak to możliwe, że mama robi zdjęcia na swoim telefonie, wysyła je do dziadków i oni też widzą to na swoim na telefonie? Ada, 7l
    👃 Czy w przyszłości byśmy mogli przesyłać zapachy internetem tak jak zdjęcia? Marysia, 10l
    Odpowiada dr hab. Inż. Bartosz Walter z Politechniki Poznańskiej 🚀 Jak sterować łazikiem, jak on jest tak daleko na innej planecie? Marcin, 7l
    
    🛰️ Czy astronauci w kosmosie mają internet? A jeśli tak, to skąd go biorą? Tymek, 9l
    Odpowiada dr inż. Adam Dąbrowski, inżynier systemów z Astroniki, polskiej firmy branży kosmicznej
    
    Sekcja żywieniowo-trawienna
    🍫 Kto po raz pierwszy zrobił czekoladę? Maja, 9l
    Odpowiada Anna Grochowiak, z Muzeum Fabryka Czekolady E. Wedel 🔥 Kto wymyślił gotowanie, smażenie, pieczenie jedzenia i po co? Hela, 7l
    🍃 Jak ludzie wycierali pryty dawno temu, jak nie było liści w zimie? Ignaś, 5l
    Odpowiada prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu
    
    Sekcja wodna
    🚰 Skąd się bierze woda w kranie? Klara, 4l
    💧 Czy każdą wodę da się oczyścić, a potem wypić? Jasia, 6l
    Odpowiadają Przemysław Ciupka i Filip Spiralski z Aquanet - spółki zaopatrującej w wodę Poznań
    
    Sekcja tworzyw sztucznych
    🧪 Z czego się robi plastik? Zosia, 8l
    🏭 Skąd się bierze plastik? Natalia, 9l
    ♻️ Czy da się stworzyć plastik, który nie zaśmiecałby środowiska? Cecylia, 12l
    Odpowiada prof. Sandra Paszkiewicz z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego

26. #312 Galaktyki właśnie stały się jeszcze większą zagadką | dr Anna Durkalec

    23 de julio de 20261 h 3 minA continuación

    Teleskop Jamesa Webba przynosi nam wyzwania wobec aktualnie obowiązujących teorii (i mniej więcej, dlatego został wysłany w kosmos). To ten teleskop zaobserwował galaktykę powstałą raptem 280 milionów lat po …

    Notas del episodio

    Teleskop Jamesa Webba przynosi nam wyzwania wobec aktualnie obowiązujących teorii (i mniej więcej, dlatego został wysłany w kosmos). To ten teleskop zaobserwował galaktykę powstałą raptem 280 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Niejaka MOM-z14 zaskakuje swoją jasnością i zawartością chemiczną – krótko mówiąc, jest nie taka jak byśmy się spodziewali. I to tylko jedna z zagadek współczesnej nauki o galaktykach, a opowiada o nich w Radiu Naukowym dr Anna Durkalec z NCBJ.
    
    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe
    📖 https://wydawnictworn.pl/
    
    Szacuje się, że w obserwowalnym wszechświecie jest galaktyk kilkaset miliardów. Oszałamiająca liczba! Aktualnie astronomów bardzo interesują galaktyki LSB, czyli o niskiej jasności powierzchniowej. Są mniejsze i ciemniejsze, więc dotychczasowa aparatura po prostu ich nie wychwytywała. Ich obserwacja może nam powiedzieć wiele rzeczy o procesie ewolucji galaktyk. Nasza galaktyka,
    
    Droga Mleczna, to typ galaktyki spiralnej: na środku ma dysk, od którego rozchodzą się spiralnie ramiona. Dzięki różnym analizom składu chemicznego, koloru czy typu składających się na nią gwiazd wiemy, że część z nich musi pochodzić skąd inąd. – Nasza galaktyka ma na sumieniu pięć takich małych galaktyk, przynajmniej o których wiemy – opowiada astrofizyczka.
    
    W odcinku rozmawiamy też o rozpoczętych obserwacjach przez obserwatorium im. Very Rubin w Chile, gdzie uruchomiono największą kamerę cyfrową na świecie, która przez 10 lat będzie skanować niebo widoczne z półkuli południowej. Dzięki niezwykłej czułości kamera powinna sfotografować wiele szczegółów, które do tej pory nam umykały. – Dzięki temu, że ta kamera jest tak czuła, jesteśmy w stanie zobaczyć galaktyki, których wcześniej nie widzieliśmy. Albo których obserwowaliśmy tak mało, że sądziliśmy: a, to jest jakaś tam statystyczny odchył – podkreśla dr Durkalec. Dane z kamery pomogą zbadać ewolucję galaktyk, odkryć mnóstwo nowych asteroid, czy obserwować supernowe.
    
    W odcinku usłyszycie też, jak nowe odkrycia zmieniają to, co myślimy o ciemnej materii, dlaczego galaktyki w ogóle istnieją i co się stanie, kiedy Droga Mleczna zderzy się z galaktyką Andromedy (bo się zderzy, ale spokojnie, dopiero za jakieś 10 miliardów lat). Poznacie też wspaniałą metaforę kosmosu jako sawanny pełnej słoni i żyraf, a od niedawna też surykatek!
    
    Obiecany link do link do pokazujących jak będzie zmieniało się nocne niebo w czasie kolizji Drogi Mlecznej z Andromedą: https://svs.gsfc.nasa.gov/11011/
    
    0:00 - James Webb i galaktyki, które nie pasują do teorii
    1:25 - Ile galaktyk istnieje i jakie są ich rodzaje
    10:25 - Zderzenia galaktyk oraz przyszłość Drogi Mlecznej i Andromedy
    14:00 - Jak badamy Drogę Mleczną i odległe galaktyki
    25:48 - Najdalsze galaktyki odkryte przez teleskop Jamesa Webba
    28:17 - Galaktyki o niskiej jasności powierzchniowej
    31:29 - Obserwatorium Very C. Rubin i nowa era obserwacji nieba
    37:28 - Ciemna materia i galaktyki, które wymykają się teoriom
    42:43 - Jak powstały galaktyki i kosmiczna sieć
    52:58 - Jak galaktyki poruszają się i łączą
    57:40 - Małe czerwone kropki i przyszłe odkrycia astronomiczne

27. LAMU '26 #03 Dlaczego koty nie lubią się z psami? Czemu nietoperze śpią do góry nogami?

    20 de julio de 202642 minA continuación

    🌞 Witajcie, witajcie Młode Umysły! 🧠✨ Lato trwa, LAMU trwa! W tym odcinku o psach i kotach, nietoperzach, jeżach, delfinach, a nawet… smokach!📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na …

    Notas del episodio

    🌞 Witajcie, witajcie Młode Umysły! 🧠✨ Lato trwa, LAMU trwa! W tym odcinku o psach i kotach, nietoperzach, jeżach, delfinach, a nawet… smokach!
    📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:💛 https://patronite.pl/z/LAMU
    
    Sekcja: pieski, kotki i inne małe zwierzątka
    🐺 Dlaczego psy wyją, kiedy gra się na flecie? Iris, 11 l
    🐶🐱 Dlaczego koty nie lubią się z psami? Pola, 6 l
    😋Dlaczego psy bardzo lubią lizać po rękach, po buzi i po prostu lubią lizać? Róża, 12 l
    🎙️ Odpowiada Zuzanna Ogrodowczyk, biolożka, zoopsycholożka, behawiorystka psów i kotów.
    
    👀 Dlaczego kotu świecą się w nocy oczy? Gaja, 9 l
    ⏳Dlaczego ludzie żyją dłużej od psów? Filip, 5,5 l
    🐹 Dlaczego kotki i małe zwierzątka żyją krócej? Amelka, 3,5 l
    🦔 Dlaczego jeże mają kolce? Kuba, 8 l
    🎙️ Odpowiada Sandra Kaźmierczak, doktorantka na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu.
    
    Sekcja: nietoperze
    🦇 Czemu nietoperz nie spada, jak śpi? Eryk, 5 l
    🦇 Dlaczego nietoperze śpią do góry nogami? Dorota, 9 l
    🦇 Dlaczego nietoperze nie widzą? Aleks, 8 l
    🎙️ Odpowiada dr Andrzej Węgiel z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy.
    
    Sekcja wodna: ryby i delfiny
    🐟 Czy ryby mogą utonąć? Eliza, 6 l
    🎙️ Odpowiada prof. Tomasz Kakareko, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.
    
    🐬 Czemu delfiny są takie inteligentne? Carmen, 10 l
    🐬 Czemu delfiny wyskakują z wody? Julka, 9 l
    🎙️ Odpowiada dr Iwona Pawliczka vel Pawlik, Stacja Morska w Helu.
    
    Bonus: smoki!
    🐉 Czy smoki mogłyby istnieć? Pola, 10 l
    🎙️ Odpowiada dr Mikołaj Kaczmarski, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu.

28. #311 Najdziwniejsze grzyby z polskich lasów | prof. Marta Wrzosek

    16 de julio de 202658 minA continuación

    Lato to świetny moment, żeby znaleźć sobie nowe hobby, na przykład grzyboznawstwo. Zostawmy innym rydze i podgrzybki, zajmijmy się mniej znanymi gatunkami. Zerknijmy na przykład na okratka australijskiego …

    Notas del episodio

    Lato to świetny moment, żeby znaleźć sobie nowe hobby, na przykład grzyboznawstwo. Zostawmy innym rydze i podgrzybki, zajmijmy się mniej znanymi gatunkami. Zerknijmy na przykład na okratka australijskiego. – Wyrasta z jaja, nagle to jajo pęka i wychodzi z niego pięć czy sześć ramion czerwonych, elastycznych, które na początku są jakby zlepione ze sobą, a potem się rozchylają na boki, ukazując od strony wewnętrznej mazistą, taką zielonkawą, śmierdzącą ciecz – opisuje prof. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego i Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Nic dziwnego, że taki grzyb zwyczajowo nazywa się palcami diabła! A czerwony kolor i smrodek mają swoją funkcję: przyciągają owady, które rozniosą zarodniki grzyba dalej. Rozmawiamy dziś z o zaskakujących polskich gatunkach grzybów i miejscach, w których możemy je spotkać.
    
    – Bardzo często jest tak, że my spotykamy takie dziwne grzyby w miastach. Gdzieś tam, gdzie ludzi jest dużo, ludzie dużo podróżują i na butach, na ubraniach mogą przenosić zarodniki – tłumaczy mykolożka. Ale sporo naszych rodzimych grzybów też robi spore wrażenie. Mamy nawet w Polsce grzyba, który atakuje i uśmierca zwykłe, swojskie muchy plujki. Jeśli znajdziecie kiedyś na szybie lub lustrze nieruchomą muchę otoczoną białawą, lepką substancją, to wiedzcie, że to zarodniki owadomorka muszego, czyli Entomophthora muscae. Zainfekowana grzybem mucha rozpuszcza się od środka, a potem przestaje poruszać i ginie. Grzyb rozrzuca wokół niej zarodniki, by zwabić kolejne ofiary.
    
    Zwykłemu grzybiarzowi może się czasem wydawać, że poszedł na grzyby, a tam grzybów nie ma. Mykolog wie, że nic bardziej mylnego. Grzyby porastają wszystkie piętra i zakamarki lasu. Bardzo ciekawym źródłem dla naukowca jest tzw. microsoil, czyli próbki pochodzące ze szczelin w korze drzew. Rosną w nich gatunki, które nie występują w innych miejscach i nie zostały jeszcze opisane dla nauki. – Co więcej, zupełnie nie znamy funkcji tych grzybów. Czy one mogą jakkolwiek drzewu pomagać, a może drzewu szkodzić? Nie wiemy. W każdym razie jest to na pewno zupełnie nowe siedlisko – zachwyca się prof. Wrzosek.
    
    Fascynujące są też związki między grzybami a mrówkami. Są gatunki, które przyciągają mrówki, np. opisany na UW gatunek Entomortierella formicae, który gromadzi atrakcyjny dla mrówek tłuszcz. Są też takie, których mrówki nie lubią, na przykład… borowiki! Z odcinka dowiecie się też, na jakie dolegliwości może pomóc uszak bzowy, skąd się biorą w Polsce nowe gatunki grzybów (spoiler: bywa i tak, że to sprawka czeskich grzybiarzy!) i jak się zachowuje mykolog na pikniku nad Liwcem. Grzyby oferują nam naprawdę ocean możliwości! – Warto być mykologiem. Wtedy można w dalszym ciągu być odkrywcą nowych światów – mówi prof. Wrzosek.
    
    Aplikacja iNaturalist: https://www.inaturalist.org/
    
    00:00 Wstęp i najdziwniejsze grzyby
    03:07 Gdzie rosną palce umarlaka i diabła?
    08:07 Grzyby, które pachną nieprzyjemnie
    13:02 Nowe gatunki grzybów w Polsce
    16:30 Wpływ klimatu na sezon grzybowy
    21:12 Jak skutecznie szukać grzybów?
    26:26 Niezwykły świat mikrogrzybów
    31:57 Gdzie w lesie jest najwięcej grzybni?
    34:01 Grzyby w kieszonkach policzkowych mrówek
    39:01 Grzyby na korze i w liściach
    43:05 Huby i grzyby niszczące drzewa
    46:14 Pasożytnicze grzyby atakujące owady
    53:19 Polski grzyb tworzący owady zombie
    55:06 Jak zacząć przygodę z mykologią?
    57:07 Zakończenie

29. LAMU'26 #02 Jak kurczak oddycha w jajku? Czy lemury są prawołapne?

    13 de julio de 202644 minA continuación

    🌟 Witajcie, witajcie, Młode Umysły! 🎧 Gotowi na kolejną odsłonę LAMU? W tym odcinku czeka na Was mnóstwo pytań o zwierzęta! 🐒🦎🐢🐦🐟 Usiądźcie wygodnie albo biegajcie – ale koniecznie w zasięgu głośnika! 🔊💛 Uwaga! …

    Notas del episodio

    🌟 Witajcie, witajcie, Młode Umysły! 🎧 Gotowi na kolejną odsłonę LAMU? W tym odcinku czeka na Was mnóstwo pytań o zwierzęta! 🐒🦎🐢🐦🐟 Usiądźcie wygodnie albo biegajcie – ale koniecznie w zasięgu głośnika! 🔊
    
    💛 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU 💛
    
    🐒 Czy lemury są lewo- czy prawołapne? Kaja, 7 l
    🎓 Odpowiada dr Sergi López-Torres, Instytut Biologii Ewolucyjnej, Uniwersytet Warszawski
    
    🦎 Sekcja: pytania gadzie
    ❤️ Czym się różni serce jaszczurki od serca człowieka? Karol, 5 l
    😮 Czy żółwie, jaszczurowate lub inne gady mają czkawkę? Hela, 7 l
    🦟 Czy komar może ugryźć węża? Dominika, 11 l
    🎓 Odpowiada dr Mikołaj Kaczmarski, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
    
    ✨ Sekcja: dziwy
    🧬 Dlaczego aksolotle potrafią odtwarzać różne części ciała i czy kiedykolwiek ludzie posiądą tę umiejętność? Jaś, 9 l
    💚 Jak to się dzieje, że aksolotle mogą odrodzić dowolną część ciała? Laura, 9 l
    🐠 Dlaczego i jak zmieniają błazenki płeć? Krzyś, 7 l
    🎓 Odpowiada dr Piotr Bernatowicz, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski
    
    🐦 Sekcja: ptaki i ptasie wędrówki
    🥚 Jak kurczak oddycha w jajku? Tosia, 9 l
    ☀️ Czemu niektóre ptaki lecą do ciepłych krajów, a inne nie? Oliwier, 6,5 l
    ❄️ Dlaczego niektóre ptaki zimują w Polsce i czy jest im zimno? Lila, 5 l
    🦩 Jak bocian wie, dokąd ma lecieć? Mania, 9 l
    🪽 Jak ptaki latają, skoro na Ziemi jest grawitacja? Karolina, 8 l
    🕊️ Skąd gołębie pocztowe wiedzą, jak wrócić do domu? Mikołaj, 8 l
    🎓 Odpowiada dr Marcin Tobółka, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
    
    🎙️ Nagrania: Anna Radwan-Żbikowska, Sandra Soluk, Karolina Głowacka
    🎚️ Montaż: Karolina Głowacka
    🎨 Edycja dźwięku i grafiki: Filip Pachla

30. #310 Iliada i Odyseja wracają zawsze, gdy czasy są trudne | prof. Marek Węcowski

    9 de julio de 20261 h 11 minA continuación

    Czy Homer wierzył w bogów, których opisał w Iliadzie i Odysei? Czy autorem tych eposów na pewno jest jedna osoba? Rozmowa z wybitnym znawcą starożytnej Grecji, prof. Markiem Węcowskim, posłuchaj najlepiej …

    Notas del episodio

    Czy Homer wierzył w bogów, których opisał w Iliadzie i Odysei? Czy autorem tych eposów na pewno jest jedna osoba? Rozmowa z wybitnym znawcą starożytnej Grecji, prof. Markiem Węcowskim, posłuchaj najlepiej jeszcze zanim obejrzysz nowy film Nolana "Odyseja".
    
    Najprawdopodobniej, Homerów było dwóch, a przyjęcie takiego przekonania może być skutkiem ubocznym pogłębionej analizy „Iliady” i „Odysei”. Właśnie do takich wniosków doszedł prof. Marek Węcowski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. – Mówię to z bólem, bo zaczynałem pisać tę książkę jako zadeklarowany unitarysta, więc ktoś, kto w to wierzył głęboko, w to, że Homer był jeden – podkreśla. Książka, o której mowa to „Homer na nasze czasy”, świeżo wydana pozycja, która stała się przyczynkiem do naszego spotkania. – Moi Homerowie to najwięksi giganci literatury europejskiej – mówi z mocą prof. Węcowski. Oba poematy są do siebie podobne, ale jednocześnie różnią się na tyle, że według prof. Węcowskiego najprawdopodobniej napisały je dwie różne osoby, starsza i młodsza o pokolenie, być może współpracujące ze sobą.
    
    💛 https://patronite.pl/radionaukowe
    💸 https://suppi.pl/radionaukowe
    📖 https://wydawnictworn.pl/
    
    Sekretem popularności eposów Homera jest uniwersalność opisanych w nich schematów. Możemy je swobodnie odnosić również do naszych czasów. Historie Odyseusza i Achillesa są do siebie nieco podobne: to opowieści o wielkich liderach, których ambicje przyniosły zagładę ich własnym ludom. – [Homer] każe nam zastanowić się nad tym, gdzie jest granica tego, co wybitna i wyjątkowo zdolna jednostka może korzystnie zrobić dla swojej wspólnoty, a w którym momencie jest już tylko szkodliwa – wskazuje historyk. Jednocześnie nie podsuwa rozwiązań, pokazuje tylko niszczycielskie schematy działania.
    
    Tysiące lat po swoim powstaniu „Iliada” i „Odyseja” wciąż budzą emocje, i to w różnych dziedzinach. Na przykład kwestia archeologicznego potwierdzenia istnienia homerowskiej Troi jest bardzo ważna dla współczesnej tureckiej polityki zagranicznej – miałaby niejako potwierdzić, że korzenie europejskiej kultury wywodzą się z Turcji. Prof. Węcowski z uznaniem ocenia też awantury o obsadę tegorocznej ekranizacji „Odysei”. – Czarnoskóra Helena jest znakomitym wyborem, bo ma taki skutek: wszyscy się kłócą o tę Helenę, czyli Nolan uzyskał dokładnie to, co Homer chciał, żeby Helena wywoływała dookoła siebie.
    
    W odcinku rozmawiamy również o tym, czy Homer(owie) wierzyli w bogów, którzy są opisani w eposach, o tym, na ile kształtowały one grecką religię, dlaczego nie ma w tych tekstach bohaterów jednoznacznie dobrych i czy Helena, przyobiecana Parysowi przez Afrodytę, miała wolną wolę. Polecamy gorąco, wielki to popis erudycji prof. Węcowskiego!
    
    00:00 Wstęp
    01:09 Kim był i czy istniał Homer?
    04:47 Kiedy żył i tworzył Homer?
    09:47 Co oznacza imię Homer?
    12:28 Czas powstania Iliady i Odysei
    17:09 Jeden czy wielu autorów?
    27:25 Postać Achillesa i gniew bohatera
    31:39 Związek Heleny i Parysa
    35:39 Rola bogów w eposach Homera
    46:18 Czy Grecy wierzyli w historyczność eposów?
    51:03 Mit o koniu trojańskim i upadku Troi
    53:28 Cykl epicki i inne dzieła
    01:00:45 Dlaczego eposy powstały w tym czasie?
    01:05:27 Homer w kinie i popkulturze
    01:09:44 Zakończenie
    
    Odyseja, o co chodzi w Odysei, Odyseja interpretacja

Aquí están los 40 episodios más recientes de 416. Los anteriores están en el feed del podcast.