Saltar al contenido

#73 - Co dzieje się z materią tuż nad zerem bezwzględnym? | prof. Michał Tomza

14 de octubre de 2026 · 1 h 2 min

Notas del episodio

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Michałem Tomzą o kontrolowaniu ultrazimnych atomów i cząsteczek, poszukiwaniu nowej fizyki oraz roli sztucznej inteligencji w badaniach.

Co właściwie oznacza kontrolowanie materii na poziomie kwantowym i dlaczego potrzebujemy do tego ultraniskich temperatur? Jak badania pojedynczych atomów i cząsteczek mogą pomóc w poszukiwaniu nowej fizyki? Czy sztuczna inteligencja może stać się lepszym naukowcem od człowieka?

W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o tym z prof. Michałem Tomzą, fizykiem teoretykiem z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Profesor zajmuje się fizyką i chemią ultrazimnej materii oraz teorią oddziaływań i zderzeń atomów, jonów i cząsteczek.

W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

- Dlaczego w ultraniskich temperaturach łatwiej obserwować i wykorzystywać efekty kwantowe?
- Jak działają pułapki na atomy i dlaczego światło laserowe może chłodzić?
- Co możemy kontrolować w atomie lub cząsteczce: spin, rotacje, drgania i ruch?
- W jakim sensie atomy i cząsteczki przygotowane w tym samym stanie kwantowym są identyczne?
- Jak współpraca teorii z eksperymentem pozwala odkrywać mechanizmy reakcji chemicznych?
- Jak pole magnetyczne może zmieniać szybkość reakcji i co mówią nam pomiary stanów produktów?
- Dlaczego znajomość równania Schrödingera nie wystarcza do obliczenia zachowania złożonego układu?
- Czym różnią się trudność obliczeniowa, wieloskalowość i emergencja?
- Jak wyznaczamy granice stosowalności modeli i sprawdzamy zgodność różnych opisów?
- Dlaczego czasem trzeba chronić cząsteczki przed reakcjami chemicznymi?
- Czym jest elektryczny moment dipolowy elektronu i jaki ma związek z symetriami oraz przewagą materii nad antymaterią?
- Dlaczego wynik pomiaru zgodny z zerem może ograniczać teorie wykraczające poza Model Standardowy?
- Jak sieci neuronowe pomagają opisywać funkcje falowe?
- Czy AI może zadawać dobre pytania badawcze, zastąpić naukowców i zmienić kształcenie na uniwersytetach?
- Jak współpraca agentów AI i szybkie generowanie wyników wpływają na sposób uprawiania nauki?

Prof. Michał Tomza kieruje grupą badawczą Quantum Molecular Systems oraz Centrum Fizyki Atomowej, Molekularnej i Optycznej na Uniwersytecie Warszawskim. W swoich badaniach łączy kwantowy opis materii z obliczeniami na superkomputerach i ścisłą współpracą z zespołami doświadczalnymi. Jest laureatem Nagrody Narodowego Centrum Nauki z 2020 roku. Otrzymał również ERC Starting Grant na projekt QuantMol, poświęcony ultrazimnym cząsteczkom wieloatomowym, kontrolowanej chemii i precyzyjnym pomiarom.

Profil na Uniwersytecie Warszawskim: https://promotorzy.szkolydoktorskie.uw.edu.pl/pl/promotor/2399
Grupa Quantum Molecular Systems: https://quantmol.uw.edu.pl/
Nagroda NCN: https://www.ncn.gov.pl/o-ncn/nagroda-ncn/laureaci-2020

Rozdziały:

00:00:00 Wstęp
00:01:06 Co oznacza kontrolowanie materii kwantowej?
00:05:01 Jak łapiemy i chłodzimy atomy?
00:09:07 Kontrola stanów kwantowych
00:12:54 Identyczność atomów i cząsteczek
00:16:29 Wyzwania eksperymentalne i rozwój technologii
00:21:19 Sterowanie reakcjami chemicznymi
00:27:24 Dlaczego obliczenia kwantowe są tak trudne?
00:32:50 Złożoność, emergencja i różne skale opisu
00:35:38 Granice stosowalności modeli
00:38:28 Ekranowanie cząsteczek
00:40:25 Precyzyjne pomiary i poszukiwanie nowej fizyki
00:43:36 Materia, antymateria i symetrie
00:46:33 Co mówi nam wynik zgodny z zerem?
00:51:07 Sieci neuronowe i funkcje falowe
00:52:43 Czy AI może zastąpić naukowców?
00:54:42 Uniwersytet w czasach AI
00:56:39 Czy AI potrafi zadawać dobre pytania?
00:58:07 Agenci AI i dokonywanie odkryć
00:59:54 Tempo badań i nadmiar informacji

Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

Wsparcie projektu i dostęp do społeczności: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

Podziękowania dla patronów wspierających projekt:
Sebastian Jaskulski

Todos los episodios de To Bardziej Skomplikowane

Ajustes

Visualización

Idioma

Determina qué emisoras ves primero en la página de inicio.

Historial

Las emisoras y episodios escuchados recientemente y tus últimas búsquedas solo se guardan en este navegador.

Avisos

Un breve aviso cuando un pódcast que sigues tiene un episodio nuevo. Puedes desactivar pódcast concretos con la campana de su página.

Cuenta

Guarda tus favoritos: en la app y en la web.

Atajos de teclado

/
Abrir búsqueda
Espacio
Reproducir o pausar
← →
En el reproductor: 15 s atrás, 30 s adelante (episodios) · en una fila: siguiente tarjeta
↑ ↓
En una fila: destino dentro de la tarjeta
Inicio / Fin
En una fila: primera o última tarjeta
Esc
Cerrar ventana o menú
?
Este resumen
Reproduciendo ahora

Ir a la emisora

A continuación

    Añade episodios con «A continuación»: sonarán después del episodio actual.