homo ludens

Oyun tarihinin en sevilen aksiyon rol yapma oyunlarından The Witcher 3’ün dünyasına yolculuk ediyoruz.

Geride bıraktığımız Cadılar Bayramı’ndan yola çıkarak bir Witcher olan Rivialı Geralt’ın maceralarını, oyunun ahlaki ikilemlerini ve kızı gibi gördüğü Ciri’yle ilişkisini konuşuyoruz. Dokuz ay süren bir oyun deneyiminin, bir çocuğun dünyaya gelişini beklemekle nasıl iç içe geçtiğini hatırladığımız bu bölümde oyunlar, bellek ve babalık arasındaki bağları kişisel bir anlatı üzerinden ele alıyoruz.

Konuğumuz oyun tasarımcısı ve yapımcı Burak Tezateşer ile kendisinin oyun teorisinden bağımsız oyun geliştirmeye uzanan yolculuğunu; oyunların sanat, ekonomi ve insan davranışlarıyla ilişkisini konuşuyor; Monochroma'dan Good Heavens'a, oyun tasarımının yaratıcı süreçlerini ve oyun oynamanın anlamını birlikte keşfediyoruz.

Konuğumuz sinema ve oyunlar üzerine çalışan yazar ve araştırmacı Hasan Cem Çal ile kendisinin ilk kitabı "Ludoloji: Video Oyunları Üzerine Denemeler"den yola çıkarak oyunlarda korkuyu, ölmekten aldığımız hazzı, dijital dünyalara duyduğumuz özlemi ve oyunların düşünme biçimlerimizi nasıl şekillendirdiğini konuşuyoruz.

1993’te çıkan Doom’un dünyasında sıradan bir ev, 30 yıl sonra oyun tarihinin en tekinsiz labirentlerinden birine dönüşüyor.

MyHouse.wad’nin gizemli koridorlarında dolaşıyor; ekol Oyun Doom’dan ekol edebi eser Yapraklar Evi'ne uzanan bir yolculukta oyunların, edebiyatın, hafızanın ve yasın kesiştiği yerlere bakıyoruz.

Konuğumuz besteci ve ses tasarımcısı Emre Akdeniz’le yaratıcılığın sınırlarını konuşuyor; grup müziğinden dizi sektörünün sıkışık üretim temposuna, oradan oyunlarda dinamik müzik ve interaktif hikâye anlatıcılığına uzanan bir yolculuğa çıkıyor, bir yandan da dış onaya bağlanan üretim isteğinin nasıl yeniden kişisel bir yaratıcı alana dönüşebildiğine bakıyoruz.

Bu bölümde ikinci sezonun rotasını çıkarıyor; oyunun ekrandan taşarak hayatın başka alanlarına nasıl sızdığını konuşuyoruz.

🔹Oyun yapmak ne demek?
🔹Oyun kültürü nasıl değişti?
🔹Rol yapma oyunlarından siberpunk’a, e-spordan yapay zekâya, oyunlaştırmadan ruh sağlığına kadar hangi başlıkların peşine düşeceğiz?

Sezon finalinde dört ay boyunca açtığımız oyun alanına dönüp bakıyor; oyunlardan hikâyeye, müzikten bedene, teknolojiden topluluğa uzanan sezon boyunca aslında neyi konuştuğumuzu, “oynayan insan”ın bizi nerelere götürdüğünü ve bütün bu yolların sonunda nasıl bir homo ludens ortaya çıktığını konuşuyoruz.

Oyun tasarımı öğretilebilir mi, bir oyun eğlencenin ötesinde ne yapabilir, oyunlar eğitimde, sosyal etkide ve kültürel mirasta nasıl bir alan açabilir?

Konuğumuz Güven Çatak ile kendisinin mimarlıktan oyun eleştirmenliğine, akademiden Bahceşehir Üniversitesi Game Lab’in kurucu direktörlüğüne uzanan kişisel yolculuğu üzerinden Türkiye’de oyun kültürünün son 20 yılda geçirdiği dönüşümü konuşuyoruz.

Bir de yıllardır oyunlar üzerine düşünen, yazan ve ders veren Güven Çatak'a en temel soruyu soruyoruz: Bunca yıldan sonra oyunlarda onu hâlâ ne heyecanlandırıyor?

Konuğumuz Zeynep Burcu Kaya Alpan ile mimarlıktan oyun tasarımına, XR’dan feminist oyun çalışmalarına uzanan pratiği üzerinden dijital oyunlarda kadın bedenini, oyun motorlarının ve hazır asset’lerin taşıdığı görünmez varsayımları, kapsayıcı tasarımı konuşuyor ve hatta şu soruyu soruyoruz: Bir yürüyüş animasyonu feminist olabilir mi?

Video oyunları tarihinin en büyük kültürel fenomenlerinden biri olan GTA yani Grand Theft Auto’ya bakıyoruz.

1997’de yukarıdan gördüğümüz küçük şehirlerden; GTA III, Vice City, San Andreas ve GTA V’in dev açık dünyalarına uzanan serinin nasıl değiştiğini; şehirleri birer oyun alanına, kuralları çiğnemeyi ise başlı başına bir oyun biçimine nasıl dönüştürdüğünü konuşuyor; GTA VI’nın yaklaşması ve yeni “Extended Look” videosunun yayınlanması vesilesiyle, 30 yıla yaklaşan bu serinin özgürlük, kaos, en kibar ifadesiyle hiciv ve “acaba bunu yaparsam ne olur?” duygusuyla kurduğu ilişkiye dönüyoruz.

Konuğumuz Türkiye’de oyun geliştiricileri arasındaki en önemli topluluklardan ÜNOG’un (Üniversiteli Oyun Geliştiricileri) kurucusu olan Sercan Muhlacı ile oyun yapmanın teknik tarafının yanı sıra insanları bir araya getiren yönünü, game jam kültürünü, Türkiye’de oyun sektörünün dönüşümünü ve bir oyun topluluğu kurmanın ne anlama geldiğini konuşuyor ve şunu soruyoruz: Bir oyun yapmak yalnızca kod yazmak ve tasarlamak mıdır, yoksa oyunun mümkün olduğu ortamı da kurmak ve geliştirmek gerekir mi?

Bir hikâyeyi okumakla, izlemekle ve oynamak arasında ne fark var?

Oyuncu devreye girdiğinde anlatının sahibi kim oluyor?

Konuğumuz akademisyen ve oyun araştırmacısı Diğdem Sezen ile interaktif anlatılardan oyunların sanatsal ve politik imkânlarına, spekülatif geleceklerden yapay zekânın oyun yazımını nasıl değiştirdiğine uzanan bir sohbet gerçekleştiriyor; oyunların bir yandan bir hikâye anlatırken, bir yandan da dünyayı ve henüz var olmayan dünyaları düşünmemizi sağlayan sistemler olup olmadığını konuşuyoruz.

Farklı bir haritaya atlayarak bilgisayar oyunlarının dışına çıkıyor; oyunun çok daha eski ama hâlâ yenilikçi biçimlerine bakıyoruz.

Konuğumuz yönetmen, dramaturg ve performans sanatçısı Ayşe Draz ile kurallar, roller, katılım ve birlikte deneyimleme üzerinden oyunun gösteri sanatlarındaki vazgeçilmez yerini konuşuyor; Huizinga’nın Homo Ludens’inden Müzede Sahne’ye uzanırken, seyircinin ne zaman oyuncuya, mekânın ne zaman oyun alanına dönüştüğünü soruyoruz.

Homeros’un Odysseia’sı bir video oyunu olsaydı, oyuncu yalnızca Odysseus’u mu yönetirdi, yoksa hikâyeyi her oynayışında bambaşka bir yerinden, yeniden anlatan bir ozana mı dönüşürdü?

Sözlü destan geleneğinden Assassin’s Creed Odyssey’ye, Hades ve Hades II’den Christopher Nolan’ın The Odyssey’sine uzanıyor; oyunların eski hikâyeleri yalnızca uyarlamakla kalmayıp onları nasıl yeniden oynanabilir hâle getirdiğine bakıyoruz. Çünkü, yan görev çok seven oyuncular olarak, Odysseus’u Odysseus yapanın yalnızca İthaka’ya dönmesi değil, oraya düz yoldan dönememesi olduğunu düşünüyoruz.

Konuğumuz besteci, ses tasarımcısı ve akademisyen Başar Ünder ile oyunlarda sesin atmosferi, mekânı ve oyuncu deneyimini nasıl biçimlendirdiğini; film müziğinden etkileşimli ses tasarımını ve VR projelerine uzanan üretimler üzerine konuşuyoruz.

Konuğumuz anlatı tasarımcısı ve yazar Mehmet Ali Şen ile televizyon dizilerinden bağımsız oyunlara uzanan kariyer yolculuğunu, yıllar sonra neden yeni bir başlangıç yapmayı seçtiğini ve bir oyunun hikâyesini gerçekten unutulmaz kılan unsurları konuşuyor; İstanbul'da geçen psikolojik macera oyunu Pera Coda ve oyunlarda hikâye anlatımının sunduğu yaratıcı imkânlara da değiniyoruz.

Konuğumuz oyun araştırmacısı ve Games for Change Türkiye koordinatörü Didar Ağlaç’la oyunların eğlencenin ötesine geçen gücünü konuşuyor; mimarlıktan oyun tasarımına uzanan yolculuğundan hareketle, oyunların terapi süreçlerinde nasıl kullanılabileceğini, toplumsal değişim yaratma potansiyelini ve Games for Change Türkiye’nin bu alandaki çalışmalarını ele alıyoruz.

homo ludens’in bu bölümünde point-and-click adventure oyunlarına bakıyoruz: hızdan çok dikkate, refleksten çok gözleme, aksiyondan çok dünyayı okumaya dayanan bu özel oyun türünün izini sürüyoruz. Metin maceralarından LucasArts klasiklerine uzanan kısa bir girişin ardından, ikinci yarıda Indiana Jones and the Fate of Atlantis’e odaklanıyor; hiç çekilmemiş en iyi Indiana Jones filmlerinden biri gibi duran bu oyunun, sinemayı taklit etmek yerine nasıl oynanabilir bir macera düşüncesi kurduğunu konuşuyoruz.

Konuğumuz Nihan İşler ile oyunlarda hikâye anlatmanın farklı yollarını konuşuyor; matematik, karşılaştırmalı edebiyat, bilim kurgu, FRP ve animasyonla şekillenen yaratıcı yolculuğundan Havsala ve Leila’ya uzanıyoruz ve oyunların hikâye, sistem, teknoloji ve kültürel miras arasında nasıl köprüler kurabileceğini tartışıyoruz.

2019'da yayımlanan ve üç BAFTA dahil onlarca ödül kazanan Disco Elysium'u konuşurken; hafızasını kaybetmiş bir dedektifin hikâyesiyle başlayan oyunun, nasıl politik bir romana, bilinç akışına ve insanın kendisiyle yüzleşmesine dönüşen benzersiz bir sanat deneyimi yarattığını ele alıyoruz.

Electronic Arts, Blizzard Entertainment ve Meta gibi teknoloji ve oyun devlerinde çalışan Giray Özil ile Türkiye’den Amerika’ya uzanan kariyer yolculuğunu, Medal of Honor: Airborne ile başlayan oyun geliştiriciliği serüvenini, EA ve Blizzard kültürleri arasındaki farkları ve milyonlarca oyuncuya ulaşan projelerde çalışmanın heyecanını konuşuyoruz.

homo ludens’in ilk bölümünde, önümüzdeki 16 haftalık yolculuğun rotasını çiziyor; oyunun hayatımızdaki yerini, oyunculukla kurduğumuz ilişkiyi ve program boyunca ele alacağımız temaları konuşuyor; bizi bekleyen konukları ve oyun kavramına farklı disiplinlerden nasıl yaklaşacağımızı paylaşıyoruz.