66- The Human Chain I (زنجیره‌ی انسانی ۱)
Notes de l’épisode
چگونه در تمام طول تاریخ، بشر توانست تنها یک بیماری عفونی انسانی را برای همیشه از روی زمین محو کند؟ و این پیروزی چه چیزی دربارهٔ معنای «پیشرفت» به ما می‌گوید؟
🎥 نسخهٔ تصویری این اپیزود (به همراه برخی تصاویر مرتبط) را می‌توانید در کانال یوتیوب پادکست پرسه تماشا کنید.
نویسنده و راوی: عباس سیدین
اسپانسر این اپیزود: شامپوهای شاوما
«روزگار آبله» بخش اول از پروندهٔ سه‌قسمتی «زنجیرهٔ انسانی» در پادکست پرسه است. در این پرونده، از پرسه‌هایم در لابلای کتاب‌ها، داستان بیماری آبله را دنبال می‌کنم؛ ویروسی که هیچ ناقل و میزبان دیگری به جز انسان نداشت و هزاران سال در یک زنجیرهٔ پیوسته از نفسی به نفس دیگر همراه تاریخ بشر آمد، تا روزی که سرانجام در اکتبر ۱۹۷۷ در شهر مرکا در سومالی، این زنجیره در بدن آخرین بیمار طبیعی آبله به نام «علی ماوو معالین» متوقف شد.
به روزگاری بر‌می‌گردیم که آبله نه یک بحران مقطعی، بلکه بخشی از جریان عادی زندگی بود. دورانی که آبله میان تولد و مرگ می‌نشست، سالانه صدها هزار کودک را به کام مرگ می‌فرستاد و ...
در اپیزود «روزگار آبله» به این موضوعات می‌پردازیم:
- آخرین بیمار: روایت اتفاق ساده اما تاریخ‌سازی که در اکتبر ۱۹۷۷ در سومالی رخ داد.
- زیستن در جهانِ آبله: تضاد دردناک مراقبت خانوادگی و خطر سرایت تا تأثیر آبله بر ازدواج، استخدام خدمتکاران دارای مصونیت و شکل‌گیری دانشگاه‌های قارهٔ آمریکا.
- آبله در ایران: نگاهی به گزارش‌های تاریخی همه‌گیری آبله در اصفهان، مرند، کرمان و کردستان و تأثیر آن بر جمعیت ایران.
- از آیین‌ها تا مایه‌کوبی (Variolation): چگونه بشر قرن‌ها پیش از شناخت میکروب‌ها، در هند، چین، ایران، آفریقا و عثمانی یاد گرفت با وارد کردن کنترل‌شدهٔ بیماری به بدن افراد سالم، در برابر آبله مصونیت ایجاد کند؟
- سفر پُرماجرای دانش: داستان «اونه‌سیموس» (بردهٔ آفریقایی) و کشیش «کاتن ماتر» در همه‌گیری ۱۷۲۱ بوستون، و تلاش «لیدی مری مونتگیو» برای انتقال دانش پیرزن‌های استانبول به دربار انگلستان و آزمایش آن روی زندانیان محکوم به اعدام.
- دوراهی‌های اخلاقی و فلسفی: چرا مخالفت پزشکان و مؤمنان با مایه‌کوبی در قرن هجدهم، صرفاً ناشی از جهل نبود؟
- تولد واکسن: تجربهٔ شیردوش‌های انگلیسی، آزمایش «بنجامین جستی» و روایت‌های آبلهٔ گاوی و شتری در بلوچستان ایران؛ و آزمایش تاریخی «ادوارد جنر» روی «جیمز فیپس» در سال ۱۷۹۶.
زمانبندی تقریبی پیزود ۶۶
00:00 معرفی اپیزود ۶۶
01:24 معرفی حامی اپیزود: شامپوهای شاوما
02:58 داستان «علی مائو معالین»؛ آخرین بیمار آبله در تاریخ
05:16 معنای پیشرفت بشر
11:05 تراژدی مراقبت از بیمار در خانواده
16:10 آمار مرگ‌ومیر کودکان، نقش آبله در شکل‌گیری دانشگاه هاروارد
22:58 الهه‌های آبله و قرنطینه پیش از کشف میکروب
26:20 تاریخچه «مایه‌کوبی» (واریولاسیون)؛ از برهمن‌های هند و چین باستان تا عشایر ایران
33:46 داستان «اونزیموس» و کشیش کاتن ماتر؛ ورود دانش آفریقایی مایه‌کوبی به آمریکا
37:30 همه‌گیری ۱۷۲۱ بوستون؛ نبرد پزشکان، بمب دست‌ساز و دوراهی‌های اخلاقی مایه‌کوبی
46:25 لیدی مری مونتاگو؛ سفری که روش مایه‌کوبی عثمانی را به دربار بریتانیا آورد
55:19 آزمایش روی محکومان به اعدام و کودکان یتیم
1:01:32 کاترین کبیر، و بن‌بست بزرگ مایه‌کوبی سنتی
1:06:56 راز شیردوشان گلاسترشر، آزمایش بنجامین جستی و آبله شتری در بلوچستان ایران
1:12:09 ادوارد جنر، آزمایش روی جیمز فیپس و تولد واژه «واکسن» از دل آبله گاوی
1:19:46 پایان‌بندی اپیزود
منابع این پرونده:
- Scourge: The Once and Future Threat of Smallpox – Jonathan Tucker
- Angel of Death: The Story of Smallpox – G. Williams
- Smallpox: The Death of a Disease: The Inside Story of Eradicating a Worldwide Killer – D. A. Henderson
- House on Fire: The Fight to Eradicate Smallpox – William Foege
- بررسی شیوع بیماري آبله و روند آبلهکوبی در فارس در دورهي پهلوي اول – سلیمان حیدری، بنفشه ضرابی ۱۴۰۱
- آبله و آبلهکوبی: روایتی از تحول نظام سلامت در عصر قاجار – رابابه معتقدی ۱۴۰۴
- آبلهکوبی در ایران: سابقه، روش‌ها، مخالفت‌ها – مصطفی کریمخان زند – ۱۳۹۱
- The study Condition of Public Hygiene and Treatment in Rasht City the PahlaviI period (1925-1941) - Mohammad Shoormeij, Reza Fakhari Mishamandi 2024
- Discourse Conflict and the Transition from Traditional to Modern Medicine in the Management of Smallpox in Qajar-era Iran – Javad Alipoor Silab 2026
🌐 وبسایت و شبکه‌های اجتماعی پرسه:
- اینستاگرام: https://www.instagram.com/parsehpodcast
- تلگرام: https://t.me/parsehpodcast
- توییتر (ایکس): https://x.com/ParsehP
- وبسایت پرسه: https://www.parsehpodcast.com
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.