De Staat van Ons

Uit nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat miljoenen mensen zorgen voor een partner, ouder of andere naaste, vaak naast een baan. Voor een groeiende groep wordt die combinatie steeds zwaarder. In deze aflevering van De Staat van Ons gaat het over die balans. Aan tafel zitten hoofdonderzoeker Alice de Boer van het Sociaal en Cultureel Planbureau (tevens hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam), co-auteur van het onderzoek en hoogleraar Marjolein Broese van Groenou bij Vrije Universiteit Amsterdam en onderzoeker Wies Kerkvliet van de organisatie Werk & Mantelzorg Nederland.

Mantelzorg is meer dan praktische hulp. Het gaat ook over emotionele belasting, verantwoordelijkheid en een zorgsysteem dat ingewikkeld en versnipperd is. Juist die stapeling zorgt voor risico op overbelasting. Tegelijkertijd is het voor werknemers lastig om mantelzorg bespreekbaar te maken op het werk, uit angst voor gevolgen voor hun carrière of extra druk op collega’s. Volgens de gasten zit de sleutel vaak in aandacht, begrip en een goed gesprek door werkgevers.

De aflevering laat zien dat mantelzorg geen uitzondering meer is, maar een structureel onderdeel van de samenleving. De vraag is niet óf mensen ermee te maken krijgen, maar hoe we het organiseren zonder dat mensen vastlopen.

Relevante publicaties:

• Op zoek naar verbinding | Sociaal en Cultureel Planbureau
• Column SCP-directeur: Wie dementie heeft, hoort niet buiten de samenleving te staan |Sociaal en Cultureel Planbureau
• Mantelzorg in beweging | Sociaal en Cultureel Planbureau
• Kennisnotitie Mantelzorg onder werkenden | Sociaal en Cultureel Planbureau

De meeste Nederlanders maken zich zorgen over klimaatverandering en vinden dat er iets moet gebeuren. Tegelijkertijd groeit het gevoel dat de lasten oneerlijk verdeeld zijn. In deze aflevering van De Staat van Ons gaat het over een centrale vraag: hoe houd je draagvlak voor klimaatbeleid in een samenleving die steeds meer verdeeld raakt?

Aan tafel zitten Yvonne de Kluizenaar, coördinator van het SCP‑team Klimaat en Samenleving, en Gijs ten Berge, onderzoeker in datzelfde team. Vanuit de praktijk sluiten ook Carmen Luke, coördinator bij Stichting Fixbrigade Nederland, en Marieke Vollering, directeur van Stichting Energiebank Nederland, aan. Samen leggen zij de spanning bloot tussen beleid en dagelijks leven.

Waar veel mensen klimaataanpak belangrijk vinden, voelenanderen zich juist niet gehoord of oneerlijk behandeld. Vooral de verdeling van kosten tussen arm en rijk, en tussen burgers en bedrijven, roept weerstand op. Tegelijkertijd zien organisaties achter de voordeur een andere realiteit: mensen die vooral bezig zijn met het betalen van hun energierekening en weinig ruimte hebben om zich met klimaatbeleid bezig te houden.

Relevante publicaties:

• 2026: Klimaat en samenleving 2026 | Sociaal en Cultureel Planbureau
• 2025: Klimaat en Samenleving | Sociaal en Cultureel Planbureau
• Tussen duurzaam denken en duurzaam doen | Sociaal en Cultureel Planbureau
• Burgers, overheid of bedrijven: wie is aan zet? | Sociaal en Cultureel Planbureau
• FIXbrigade Nederland
• Hulp bij hoge energierekeningen | Energiebank Nederland

Armoede in Nederland speelt zich vaak af buiten beeld, maar voor een grote groep mensen bepaalt het dagelijks leven. In deze aflevering van De Staat van Ons praten Benedikt Goderis, senior wetenschappelijk onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau, en Alexandra Bartelds, directeur-bestuurder van Leergeld Nederland, over wat armoede vandaag de dag werkelijk betekent. Niet alleen een tekort aan inkomen, maar leven met voortdurende stress, onzekerheid en onmogelijke keuzes.

Ze laten zien dat armoede allang niet meer alleen voorkomt onder mensen met een uitkering. Juist ook werkenden kunnen soms de eindjes niet meer aan elkaar knopen aan het eind van de maand. De aangekondigde bezuinigen op de sociale zekerheid en zorg helpen de situatie ook niet.

Het gesprek gaat over ingewikkelde regelingen, angst voor terugvorderingen en het groeiende wantrouwen in de overheid. Bartelds deelt wat zij ziet bij gezinnen met kinderen die niet kunnen meedoen, terwijl Goderis duidt waarom beleid vaak blijft steken in tijdelijke oplossingen. Samen maken ze duidelijk hoe armoede het leven van mensen raakt, maar ook vertrouwen, kansen en de samenhang in de samenleving onder druk zet.

Relevante publicaties:

• Goderis, B. e.a. (2024). De nieuwe methode om armoede in Nederland te meten. SCP/CBS/Nibud.

• SCP (2026). Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2026.

• Kabinet-Jetten (2026). Coalitieakkoord 'Aan de slag'. D66/VVD/CDA.

• Van Oudenhoven, K. (2026). Column: Maak kansengelijkheid prioriteit van volgend kabinet. scp.nl.

• SCP (2025). Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2025.

• SCP (2024). De leefwerelden van arm en rijk.

• Leergeld Nederland: Kabinet maak armoedebestrijding topprioriteit!
  

De gemeenteraadsverkiezingen staan voor de deur. De opkomst was de vorige keer laag en ook dit keer wordt geen hogere opkomst verwacht. “Een lage opkomst betekent niet dat mensen geen vertrouwen hebben in de lokale politiek,” zegt hoofdonderzoeker van het Sociaal en Cultureel Planbureau Josje den Ridder. Burgemeester van Breda, Paul Depla, zegt hierover: “Soms gaan mensen juist stemmen uit onvrede. Dan is de opkomst hoger.”

Josje den Ridder en burgemeester Paul Depla gaan in gesprek over het nieuwe onderzoek van SCP ‘Burgerperspectieven 2026: De Stemming’. Waarom is de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen lager dan bij landelijke verkiezingen? Waarom zijn lokale politici soms zo onzichtbaar? Welke rol spelen de lokale media?

In deze aflevering staan we stil bij de impact van persoonlijke contactmomenten, hoe politieke strijd zorgt voor meer zichtbaarheid maar ook voor dilemma’s, waarom sorry zeggen soms moeilijk is en wat bestuurders van gemeenten kunnen doen om de werkdruk te verlagen.

Lees hier het nieuwe onderzoek van het SCP: Burgerperspectieven Bericht 1 2026 - De stemming | Sociaal en Cultureel Planbureau

Hoe kunnen we het politiek vertrouwen in Nederland vergroten? Hoe ziet onze samenleving eruit in 2050? Wat betekent dit voor de keuzes die we nu maken? In de nieuwste aflevering van De Staat Van Ons gaat Anic van Damme in gesprek met auteur Roel Willems van het rapport Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2026 en projectleider Sarah Hardus van de toekomstverkenning Meedoen in 2050.

Het rapport Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2026 laat zien hoe het gaat met de Nederlandse samenleving, hoe het gaat tussen mensen en hoe mensen naar de overheid en de politiek kijken. Roel Willems vertelt dat er achter de gemiddelden van de cijfers groepen schuilen die niet mee kunnen komen. Hij laat zien dat ongelijkheid binnen de samenleving op soms onverwachte manieren tot uiting komt, zoals bij klimaatverandering of digitalisering.

Sarah Hardus bespreekt resultaten uit de verkenning Meedoen in 2050: hoe willen wij participeren in de toekomst? De wensbeelden zijn: autonomie & keuzevrijheid, betrokkenheid & verbondenheid, natuur centraal en materiële welvaart. Ze geeft tips over hoe beleidsmakers en politici aan de slag kunnen met deze wensbeelden, want het kan soms schuren. Een gesprek over ongelijkheid, vertrouwen, de druk om mee te doen en hoe onze samenleving eruit kan zien.

• Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2026

• Meedoen in 2050

• Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2025

• Kwesties voor het kiezen 2025

• Eigentijdse ongelijkheid

• Klimaat en samenleving

• Wensdenken helpt burgers niet

• Niet-bereik in het sociaal domein

Hoe weerbaar is de Nederlandse samenleving in tijden vanverandering en crisis? En wat betekent dat voor het vertrouwen tussen burgers en overheid? In de eerste aflevering van De Staat van Ons gaat presentator Anic van Damme in gesprek met Karen van Oudenhoven, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

Aanleiding is de presentatie van het nieuwe Meerjarenplan2026–2031. Van Oudenhoven schetst hoe maatschappelijke weerbaarheid onlosmakelijk verbonden is met vertrouwen in de politiek en de democratische rechtsstaat. Ook bespreekt zij lessen uit eerdere crises, zoals corona, en waarom het belangrijk is om sociale gevolgen van beleid beter mee te wegen.

Verder licht zij toe welke accenten het SCP de komende jarenlegt, met aandacht voor welbevinden, samenleven, digitalisering en weerbaarheid. Een gesprek over kwetsbaarheid, veerkracht en de rol van kennis in beleid.

In de maandelijkse podcast van het Sociaal en Cultureel Planbureau kijken we naar hoe Nederland ervoor staat. Hoe het met en tussen mensen gaat, en tussen mensen en de overheid.

Waar gaat het goed en waar is de samenleving kwetsbaar. En hoe kunnen we veerkracht en gemeenschapszin versterken.