Λυδία Ξυνογαλά: «Οι ιαματικές πηγές δεν χρειάζεται να ρημάξουν αλλά ούτε και να γίνουν spa»

Στην Eλλάδα έχουν καταγραφεί περίπου 750 ιαματικές πηγές, όμως ελάχιστοι γνωρίζουν την ιστορία και την πραγματική τους έκταση. Η αρχιτέκτονας και ερευνήτρια Λυδία Ξυνογαλά μελετά έναν ξεχασμένο φυσικό και πολιτιστικό πλούτο και αναζητά τρόπους να ξαναγίνουν οι ιστορικές λουτροπόλεις ζωντανοί, δημόσιοι και προσβάσιμοι χώροι.

«Κάποιος πρέπει να γράψει αυτή την ιστορία». Αυτή ήταν η σκέψη της αρχιτέκτονα και ερευνήτριας Λυδίας Ξυνογαλά όταν, αναζητώντας βιβλιογραφία για τη σχέση γεωλογίας και αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα, διαπίστωσε πόσο μεγάλο ήταν το κενό στην έρευνα γύρω από τις ιαματικές πηγές. Η αναζήτησή της εξελίχθηκε σε μια πολυετή μελέτη, που ξεκίνησε το 2018, ολοκληρώθηκε με το διδακτορικό της στο ETH της Ζυρίχης και αποτέλεσε τη βάση του βιβλίου Take Care: Healing Springs and Baths in Greece, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Park Books.

Στο βιβλίο της παρακολουθεί την ιστορία των ιαματικών πηγών από τον 19ο αιώνα, όταν το νεοσύστατο ελληνικό κράτος τις αντιμετώπισε ως σημαντικό φυσικό πόρο και μέρος της προσπάθειας εκσυγχρονισμού της χώρας. Οι πηγές δεν ήταν απλώς τόποι αναψυχής. Ήταν χώροι θεραπείας, με συγκεκριμένες ιατρικές συνταγές και θεραπείες διάρκειας 21 ημερών, αλλά και προορισμοί που μπορούσαν να προσελκύσουν επισκέπτες από το εξωτερικό.

Όπως εξηγεί, το κράτος είχε δύο στόχους: «Να μπορεί να θεραπεύσει τον λαό μέσα από αυτόν τον ιαματικό πόρο» και ταυτόχρονα να προσελκύσει ξένο εισόδημα.

Σήμερα, από τις 750 καταγεγραμμένες πηγές, μόλις περίπου 30 διαθέτουν οργανωμένες εγκαταστάσεις. Η Ξυνογαλά έχει επισκεφθεί περίπου 60 και, μέσα από τον σύλλογο «Φίλοι των 750 Μεταλλικών Πηγών της Ελλάδας», επιχειρεί να καταγράψει τη σημερινή τους κατάσταση, την προσβασιμότητα και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Στις επισκέψεις της συναντά όχι μόνο εγκατάλειψη, αλλά και ανθρώπους που φροντίζουν αυτά τα μέρη χωρίς να τους το έχει αναθέσει κανείς. «Νοιάζονται για το μέρος τους», λέει χαρακτηριστικά.

Μιλά επίσης για τα λουτρά των Μεθάνων και της Νισύρου, δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα ιστορικών εγκαταστάσεων που παραμένουν κλειστές, αλλά και για τον κίνδυνο οι ανακαινίσεις να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα τους. «Δεν με ενδιαφέρει καθόλου ένα ερείπιο να μείνει έτσι ερείπιο», τονίζει. Θέλει αυτά τα μέρη να ξαναζωντανέψουν, χωρίς όμως να χάσουν τον δημόσιο χαρακτήρα τους. Γιατί, όπως επισημαίνει, «από την αρχή αυτά τα μέρη ήταν μέρη θεραπείας για όλους».

Στη συζήτησή μιλά επίσης για την έννοια της φροντίδας, που διατρέχει ολόκληρο το βιβλίο της, για τις κοινότητες που δημιουργούνται γύρω από τις πηγές και για την ανάγκη να ξεφύγουμε από το δίλημμα της παρακμής ή του πολυτελούς spa. «Υπάρχει και ένας τρίτος τρόπος να κάνουμε τα πράγματα», λέει.

Στις 19 Νοεμβρίου, στις 19:30, το Hyper Hypo (Βορέου 10, Αθήνα) φιλοξενεί την πρώτη παρουσίαση στην Αθήνα του βιβλίου Take Care: Healing Springs and Baths in Greece της Λυδίας Ξυνογαλά, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Park Books στη Ζυρίχη. Η συγγραφέας θα συνομιλήσει με τον αρχιτέκτονα και καθηγητή Θανάση Μάνη.