
Το Τέλος του Τζον Χάμιλτον Λουέλιν - Χανς Χάιντς Έβερς | Ηχητικό Βιβλίο Ελληνικά - Audiobook
Notas do episódio
Τίτλος πρωτότυπου: Hanns Heinz Ewers "John Hamilton Llewellyns Ende" (1907)
Το διήγημα «John Hamilton Llewellyns Ende» αποτελεί ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της «παράξενης» λογοτεχνίας του Hanns Heinz Ewers και της γερμανικής λογοτεχνίας τρόμου των αρχών του 20ού αιώνα. Συνδυάζει στοιχεία φανταστικού, τρόμου και ψυχολογικού ρεαλισμού. Ο Εwers ανήκει στους συγγραφείς που, επηρεασμένοι από τον Edgar Allan Poe, καλλιέργησαν μια λογοτεχνία του «ανοίκειου» (unheimlich), όπου το υπερφυσικό δεν λειτουργεί ως αυτοσκοπός αλλά ως καταλύτης για την αποκάλυψη σκοτεινών πτυχών της ανθρώπινης ψυχής.
Το έργο πρωτοδημοσιεύτηκε το 1907 στη συλλογή διηγημάτων «Das Grauen: Seltsame Geschichten» (Ο Τρόμος: Παράξενες Ιστορίες) στο Μόναχο. Η συλλογή αυτή, που περιλάμβανε δώδεκα ιστορίες, αποτέλεσε το μεγάλο λογοτεχνικό «μπρέικ» του Ewers. Σύμφωνα με ορισμένες βιβλιογραφικές πηγές, το διήγημα γράφτηκε ήδη από το 1904 (κάποιες αναφορές το τοποθετούν στο 1904, άλλες στο 1907). Η επιτυχία της συλλογής οδήγησε σε πολλαπλές επανεκδόσεις, ενώ σημαντική ήταν η θεατρική διασκευή του έργου με τίτλο «Die Eisbraut» (Η Νύφη του Πάγου), που ανέβηκε στο Βερολίνο το 1913 σε σκηνοθεσία Theodor Loos.
Ο Ewers χρησιμοποιεί μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση μέσα από την οπτική ενός παρατηρητή, γεγονός που ενισχύει την αίσθηση του μάρτυρα και την σταδιακή κλιμάκωση της φρίκης. Το διήγημα κινείται σε δύο αφηγηματικά επίπεδα: από τη μια, η επιφανειακή, «πολιτισμένη» κοινωνία του Λονδίνου· από την άλλη, τα υπόγεια του Βρετανικού Μουσείου, όπου φυλάσσεται το παγωμένο σώμα μιας προϊστορικής γυναίκας. Η αντίθεση ανάμεσα στον πολιτισμό και το αρχέγονο, το λογικό και το ανορθολογικό, αποτελεί βασικό δομικό άξονα του κειμένου.
Ο Ewers αξιοποιεί τεχνικές που θυμίζουν έντονα τον γερμανικό εξπρεσιονισμό: έντονες εικόνες, ακραία συναισθήματα, σωματική φρίκη και μια ατμόσφαιρα παρακμής. Η γλώσσα του είναι λυρική αλλά και ωμή, με σκηνές που συνδυάζουν τον ερωτισμό με τον θάνατο – μια σταθερά στο έργο του συγγραφέα. Χαρακτηριστική είναι η σκηνή όπου ο πρωταγωνιστής αγκαλιάζει το παγωμένο σώμα, μια εικόνα που λειτουργεί ταυτόχρονα ως ερωτική παρόρμηση και ως νεκροφιλική φαντασίωση.
Το κεντρικό θέμα του διηγήματος είναι η εμμονή (obsession). Ο Llewellyn, ζωγράφος και εκπρόσωπος της αστικής τάξης, εγκαταλείπει σταδιακά την κοινωνική του ταυτότητα για χάρη μιας παράλογης επιθυμίας: να ενωθεί με κάτι που ανήκει σε ένα άλλο, απάνθρωπο χρονικό επίπεδο. Η τέχνη του δεν τον σώζει· αντίθετα, γίνεται το όχημα της καταστροφής του.
Η μούμια λειτουργεί ως σύμβολο του αρχετύπου του «αιώνιου θηλυκού» αλλά και ως φορέας του ανοίκειου: είναι ταυτόχρονα όμορφη και νεκρή, προσιτή και απόκοσμη. Η επιθυμία του ήρωα για αυτήν δεν μπορεί να εκπληρωθεί στον κόσμο των ζωντανών, γεγονός που οδηγεί στην ψυχική του διάλυση. Ο Ewers, επηρεασμένος από τις θεωρίες του Νίτσε και τις πρώιμες ψυχαναλυτικές ιδέες, διερευνά εδώ τα όρια της αυτο-υπέρβασης μέσω της καταστροφής – ένα μοτίβο που επανέρχεται σε πολλά έργα του.
Το διήγημα θεωρήθηκε ένα από τα πιο τολμηρά και ανησυχητικά κείμενα της εποχής του, ενώ η συλλογή «Das Grauen» χαρακτηρίστηκε ως έργο «βίαιο, γεμάτο κρυφές σεξουαλικές διαστροφές και ψυχοπαθολογικές φιγούρες». Ο ίδιος ο Ewers θεωρήθηκε ο «πρώτος Γερμανός ποπ σταρ της λογοτεχνίας του τρόμου», ένας συγγραφέας που συνδύαζε την αισθητική του ρομαντισμού με την ψυχολογική ενόραση του μοντερνισμού. Το έργο παραμένει ένα χαρακτηριστικό δείγμα της λογοτεχνίας του ανοίκειου φανταστικού, όπου ο τρόμος δεν προέρχεται από εξωτερικά τέρατα αλλά από την ίδια την ανθρώπινη επιθυμία και την αδυναμία της να συμβιβαστεί με τα όρια της ύπαρξης.
Το έργο υπάρχει ελευθέρα διαθέσιμο εδώ:
https://projekt-gutenberg.org/authors/hanns-heinz-ewers/books/das-grauen/
Μετάφραση και ανάγνωση Γρηγόριος Καλογιάννης
Η παρούσα ηχογράφηση διατίθεται δωρεάν. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή, αναδιανομή και ενσωμάτωση υπό την άδεια CC BY-NC 4.0: Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση.
Todos os episódios de Βιβλιοαναγνώσεις – ηχητικά βιβλία φαντασίας στα ελληνικά