Scientias Podcast
- Episódios
- 97
- Publicação
- semanal
- Último episódio
- 13 nov 2026
Sobre o podcast
Dé podcast van Scientias.nl over alle wetenschappen, de achtergronden en meer. Met Diederik Jekel en Krijn Soeteman. Met regelmaat ontvangen ze een gast om dieper op een specifiek onderwerp in te gaan. Ook bespreken ze het opvallende wetenschapsnieuws van de week.
Episódios 97
Kunstmatige intelligentie en het trimestre mirabile, deel 2 - Scientias Podcast 96
Kan kunstmatige intelligentie wiskundige problemen oplossen waar de slimste mensen al tientallen jaren hun tanden op stukbijten? In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in een bijzondere …
Notas do episódio
Kan kunstmatige intelligentie wiskundige problemen oplossen waar de slimste mensen al tientallen jaren hun tanden op stukbijten?
In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in een bijzondere ontwikkeling: AI heeft belangrijke vooruitgang geboekt rond de quasi-Riemannhypothese. Die hangt samen met een van de beroemdste onopgeloste problemen uit de wiskunde: het vermoeden van Riemann.
Wat hebben priemgetallen daarmee te maken? Waarom zijn de ontdekkingen van Euler en Gauss nog altijd belangrijk? En hoe wist AI bestaande wiskundige technieken op een verrassende manier te combineren tot een nieuw bewijs?
Ook bespreken we wat deze ontwikkeling betekent voor de toekomst van wetenschappelijk onderzoek. Kan AI verbanden ontdekken die mensen over het hoofd zien? En wat blijft de rol van menselijke wetenschappers?
De gepubliceerde bewijzen moeten nog verder onafhankelijk worden gecontroleerd. Maar de mogelijke gevolgen zijn groot.
Scientias Podcast live! Op woensdag 25 november 2026 nemen we een aflevering op met publiek in Hal West in Amsterdam. Inloop vanaf 19.00 uur, start om 19.30 uur.
Kaartjes: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/
00:00 Intro: AI zorgt voor een wiskundige doorbraak
01:30 AI-datacenters en het elektriciteitsnet
03:55 Scientias Podcast live in Hal West
05:00 Wat heeft AI nu eigenlijk bewezen?
09:45 Het beroemde vermoeden van Riemann
16:00 Priemgetallen: de bouwstenen van de wiskunde
21:30 Euler en de verrassende wereld van oneindige reeksen
28:00 Riemann, Gauss en de verdeling van priemgetallen
35:50 Nulpunten en het mysterie van de zètafunctie
42:00 Hoe AI tot een nieuw wiskundig bewijs kwam
52:00 Wat betekent deze doorbraak voor de wetenschap?See omnystudio.com/listener for privacy information.
Het wonderjaar: hoe AI de wetenschap voor altijd veranderde, deel 1 - Scientias Podcast 95
AI-systemen lossen tegenwoordig wiskundige problemen op waar onderzoekers soms al tientallen jaren mee worstelen. OpenAI publiceerde onlangs honderden door AI gegenereerde wiskundige manuscripten en claimde …
Notas do episódio
AI-systemen lossen tegenwoordig wiskundige problemen op waar onderzoekers soms al tientallen jaren mee worstelen. OpenAI publiceerde onlangs honderden door AI gegenereerde wiskundige manuscripten en claimde zelfs een doorbraak bij een van de beroemde millenniumproblemen.
25 november 2026: onze eerste live-opname in Hal West, koop kaartjes hier:
https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/
In aflevering 95 van de Scientias Podcast bespreken Diederik Jekel en Krijn Soeteman wat deze ontwikkelingen betekenen voor de wetenschap. Hoe controleer je een bewijs dat bijna niemand meer begrijpt? Wat blijft de rol van menselijke wiskundigen? En kan kunstmatige intelligentie ons uiteindelijk helpen bij ontdekkingen die ons eigen begripsvermogen te boven gaan?
Met uitstapjes naar Einsteins wonderjaar, schaakcomputer Deep Blue en het mysterieuze abc-vermoeden.
Deze aflevering vormt het begin van een uitgebreide serie over kunstmatige intelligentie.
00:00 Intro: is er een crisis in de wiskunde?
02:57 Scientias Podcast binnenkort live in Hal West
04:12 AI-hype, datacentra en de mogelijke bubbel
06:11 Wat gaan we ontdekken in onze AI-serie?
10:23 Waarom maakt slimme AI nog zulke domme fouten?
14:54 AI-agenten, veiligheid en autonome systemen
18:41 De crisis in de wiskunde
21:06 Einsteins wonderjaar en het wonderkwartaal van AI
23:56 De zeven millenniumproblemen
25:07 Heeft AI het Navier-Stokes-probleem opgelost?
29:58 Problemen met het bewijs en de controle in Lean
33:26 Duizenden wiskundeproblemen en de toekomst van onderzoekers
39:50 Computerbewijzen en de vierkleurenstelling
44:58 Deep Blue: wat schaken ons over AI leert
50:03 Worden wiskundigen spelers of toeschouwers?
52:04 Moeten we bang zijn voor deze ontwikkelingen?
58:56 Het abc-vermoeden uitgelegd
1:02:13 Een bewijs dat bijna niemand begrijpt
1:03:59 Kan de mens de wetenschap nog bijhouden?
1:07:45 Volgende week en de afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Wetenschappers maken fouten en foutjes (en wij ook) - Scientias Podcast 94
Fouten maken hoort bij wetenschap. Maar hoe goed zijn wetenschappers en wetenschapsjournalisten eigenlijk in het toegeven van hun eigen fouten? In aflevering 94 van de Scientias Podcast kijken Diederik Jekel en …
Notas do episódio
Fouten maken hoort bij wetenschap. Maar hoe goed zijn wetenschappers en wetenschapsjournalisten eigenlijk in het toegeven van hun eigen fouten?
In aflevering 94 van de Scientias Podcast kijken Diederik Jekel en Krijn Soeteman kritisch naar hun eigen werk. Van een overdreven uitspraak over het Europese stroomnet en een verkeerde uitleg van digitale audio tot vergissingen over dinosauriërs en supergeleiding.
Ook duiken ze in de geschiedenis van de luchtvaart. Waren de gebroeders Wright werkelijk de eersten die met een gemotoriseerd vliegtuig vlogen? En wat leert die discussie ons over bewijs en het belang van herhaalbaarheid?
Tot slot bespreken we de replicatiecrisis in de wetenschap. Waarom worden positieve resultaten veel vaker beloond dan mislukkingen en waarom zijn juist die mislukkingen zo belangrijk voor wetenschappelijke vooruitgang?
00:00 Intro: fouten maken hoort bij wetenschap
01:25 De Internationale Dag van de Mislukking
04:11 Tijd om onze eigen fouten te bespreken
04:54 Hoe oud is het Europese elektriciteitsnet?
09:15 Gelijkstroom, wisselstroom en een verkeerde uitleg
13:33 Hoe werkt digitale audio eigenlijk?
19:33 Sampling, frequenties en de reconstructie van geluid
23:49 Edelgassen, de draaiende aarde en andere correcties
26:01 Een foutje met heel veel nullen
27:33 Dinosauriërs, fossiele brandstoffen en mergel
28:35 Wie vloog er als eerste? De gebroeders Wright?
32:04 Het omstreden verhaal van Gustave Whitehead
39:09 Bewijs, erkenning en herhaalbaarheid
40:42 Waarom mislukkingen belangrijk zijn voor wetenschap
43:49 Experimenteren en resultaten reproduceren
45:22 Supergeleiding en wetenschappelijke verrassingen
49:08 Publicatiedruk en de replicatiecrisis
51:06 Hersenonderzoek en de grenzen van fMRI
53:07 Hoe doen we eigenlijk goede wetenschap?
54:21 Statistiek en de gevaren van selectief analyseren
56:50 Nog een correctie over Kamerlingh Onnes
57:23 Afsluiting en aankondigingenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Met Nerds om de tafel van Scientias - Scientias Podcast 93
In deze aflevering hebben Diederik en Krijn twee gasten van de podcast Met Nerds om Tafel, ook bekend als MNOT. Het gesprek is met Randal Peelen en Jurian Ubachs en we hebben het over zowel echte …
Notas do episódio
In deze aflevering hebben Diederik en Krijn twee gasten van de podcast Met Nerds om Tafel, ook bekend als MNOT. Het gesprek is met Randal Peelen en Jurian Ubachs en we hebben het over zowel echte Scientias-onderwerpen als onderwerpen voor echte nerds. Een mooie cocktail met voor ieder wat wils.
En eerste live-opname van de Scientias Podcast 25 november 2026: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/
00:00 Twee podcasts aan één tafel
05:38 Waar komt het woord nerd vandaan?
07:54 Nerd als geuzennaam
10:05 Erbij horen en je eigen groep vinden
14:51 Rolf Hut: ongegeneerd enthousiast zijn
17:10 Nieuwsgierigheid zonder betweterigheid
20:09 Gewenste gasten en favoriete nerds
23:11 Bill James, Moneyball en honkbalstatistiek
27:38 Hoe wifi door een huis werkt
37:28 Felienne Hermans en vrouwen in programmeren
39:44 Jay Miner: van Atari naar Amiga
45:23 Demoscene en Isaac Newton
50:05 Kleine werelden en handen wassen
53:40 Drie vragen voor de natuurkundige
54:55 Hoe ASML EUV-licht gebruikt voor chips
1:04:38 Waarom computers warm worden
1:10:09 Dansen op maïzena
1:11:31 Luisteraarsvraag: populaire podcastafleveringen
1:15:09 Kun je je eigen internetprovider worden?
1:22:18 Afsluiting en een mogelijk feest bij aflevering 512See omnystudio.com/listener for privacy information.
Nobelprijs voor neutrino's: hoe IceCube het heelal onderzoekt - Scientias Podcast 92
Diep onder het ijs van Antarctica bevindt zich een gigantische detector die de meest ongrijpbare deeltjes van het heelal probeert te vangen: neutrino's. De Belgische natuurkundige Francis Halzen kreeg er dit …
Notas do episódio
Diep onder het ijs van Antarctica bevindt zich een gigantische detector die de meest ongrijpbare deeltjes van het heelal probeert te vangen: neutrino's. De Belgische natuurkundige Francis Halzen kreeg er dit jaar de Nobelprijs voor Natuurkunde voor. Diederik en Krijn duiken in de werking van IceCube en bespreken ook de Nobelprijzen voor Scheikunde en Geneeskunde. En waarom bewegen we eigenlijk zoveel met onze handen als we praten?
0:00 Introductie en terugblik
01:36 Vooruitblik: onze nieuwe AI-serie
05:04 Luisteraarsvraag: Diederiks handgebaren
08:53 Waarom praten we met onze handen?
12:14 Het McGurk-effect: hoe onze zintuigen samenwerken
19:33 De Nobelprijzen van 2026
21:57 Nobelprijs Geneeskunde: optogenetica
24:28 Nobelprijs Scheikunde: spiegelbeeldmoleculen
33:27 Terug naar de Nobelprijs voor Natuurkunde
36:20 Wat maakt neutrino's zo bijzonder?
39:41 Tsjerenkovstraling: sneller dan het licht?
42:48 Van water naar ijs: het ontstaan van IceCube
47:59 De aarde als filter voor neutrino's
49:37 Waar komen hoogenergetische neutrino's vandaan?
54:42 Kosmische bronnen opsporen
55:24 De eerste grote ontdekkingen van IceCube
57:17 Bert en Ernie en de peta-elektronvolt
59:56 Een nieuw venster op het heelal
01:01:40 Verdient fundamenteel onderzoek een Nobelprijs?
01:04:06 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Neutrino's! Wat zijn het eigenlijk? In aanloop naar de Nobelprijs Natuurkunde, no. 1 - Scientias Podcast 91
Diederik Jekel en Krijn Soeteman bespreken de Nobelprijs voor natuurkunde 2026 voor Francis Halzen. Eerst kondigen zij een samenwerking met Met Nerds om Tafel en een livepodcast in Amsterdam aan. Daarna leggen …
Notas do episódio
Diederik Jekel en Krijn Soeteman bespreken de Nobelprijs voor natuurkunde 2026 voor Francis Halzen. Eerst kondigen zij een samenwerking met Met Nerds om Tafel en een livepodcast in Amsterdam aan. Daarna leggen zij uit waarom neutrino's een nieuwe manier zijn om het heelal te bestuderen: ze zijn elektrisch neutraal en hebben slechts zelden wisselwerking met materie. Via velden, fundamentele krachten en bètaverval komen zij bij Pauli's hypothese van een onzichtbaar deeltje, Fermi's uitwerking en de eerste detectie van reactorantineutrino's door Cowan en Reines. De kubieke-kilometerdetector IceCube op de Zuidpool komt aan het einde kort ter sprake; de werking ervan en de kosmische ontdekkingen bewaren de hosts voor een volgende aflevering.
Meer lezen:
Nobelprijs voor natuurkunde 2026: https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/summary/
Hoe IceCube werkt: https://icecube.wisc.edu/science/icecube/
Hal West live-opname: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/00:00 Intro, luisteraarsactie en Scientias Live
05:15 De Nobelprijs voor Francis Halzen
07:20 Een nieuw venster op het heelal
12:25 Wat betekent een interactie tussen deeltjes?
16:30 Scalair, vector en tensor: wat is een veld?
21:41 De vier fundamentele krachten
25:00 Waarom neutrino's nauwelijks reageren op materie
28:30 Krachten voorstellen met golven en velden
31:00 Kwantumvelden en het W-boson
37:39 Hoe ontdek je iets dat overal doorheen vliegt?
41:00 Bètaverval en het antineutrino
42:55 Deeltjesbanen zichtbaar maken
47:31 Pauli voorspelt een onzichtbaar deeltje
50:10 Cowan en Reines detecteren reactorantineutrino's
54:43 Van een kernreactor naar IceCube: wordt vervolgdSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Wat hebben doping, mineraalwater en PFAS met elkaar te maken? - Scientias Podcast 90
Hoe meet je een paar nanogram PFAS in een liter water? In deze aflevering beantwoorden Diederik en Krijn een luisteraarsvraag over de extreem kleine hoeveelheden die tegenwoordig in drinkwater kunnen worden …
Notas do episódio
Hoe meet je een paar nanogram PFAS in een liter water? In deze aflevering beantwoorden Diederik en Krijn een luisteraarsvraag over de extreem kleine hoeveelheden die tegenwoordig in drinkwater kunnen worden aangetoond.
Het antwoord voert langs Robert Boyle, Bunsen en Kirchhoff, chromatografie, massaspectrometrie en Clair Patterson. Uiteindelijk komen al die ideeën samen in de manier waarop laboratoria tegenwoordig PFAS uit een watermonster halen, herkennen en zo nauwkeurig mogelijk meten.
00:00 Hoe meet je een miljardste gram PFAS?
03:16 De luisteraarsvraag: hoe voorkom je vervuiling?
05:10 Alberto Contador en een minuscuul meetbaar spoor
09:09 Robert Boyle en het begin van nauwkeurig meten
13:29 IJzer in water zichtbaar maken
19:38 Bunsen en Kirchhoff: elementen herkennen aan licht
26:31 De ontdekking van cesium
29:30 Hoe concentreer je een spoorstof?
33:21 Chromatografie: stoffen van elkaar scheiden
38:45 Massaspectrometrie: massa, lading en isotopen
42:37 Clair Patterson en de ouderdom van de aarde
46:27 Het probleem van loodverontreiniging
53:10 Hoe controleer je een PFAS-meting?
58:50 Van monster tot meetresultaatSee omnystudio.com/listener for privacy information.
PFAS in ons drinkwater en hoe werkt Geur eigenlijk? - Scientias Podcast 89
In deze aflevering praten Diederik en Krijn over PFAS in het Nederlandse drinkwater. Wat zijn PFAS precies, waarom gebruiken we ze op zoveel plaatsen en wanneer vormen ze een risico? (en waarom we er echt zo …
Notas do episódio
In deze aflevering praten Diederik en Krijn over PFAS in het Nederlandse drinkwater. Wat zijn PFAS precies, waarom gebruiken we ze op zoveel plaatsen en wanneer vormen ze een risico? (en waarom we er echt zo snel mogelijk mee moeten proberen te stoppen).
Daarna beantwoorden ze een luisteraarsvraag: hoe werkt geur eigenlijk? Van Aristoteles en het reukvermogen van zalmen tot herinneringen die door geur worden opgeroepen, communicerende planten en de werking van geurreceptoren op moleculair niveau.
00:00 Intro
01:15 PFAS in Nederlands drinkwater
02:59 Wat zijn PFAS eigenlijk?
05:04 Waarom zitten PFAS in blusschuim?
10:04 Duizenden verschillende PFAS-stoffen
13:59 Wanneer wordt PFAS schadelijk?
15:26 Hoe bepaalt het RIVM de grenswaarde?
20:04 Hoe zorgelijk is PFAS in drinkwater?
23:23 Hoe werkt geur eigenlijk?
25:10 Aristoteles en de eerste ideeën over geur
28:01 Geur bij de Egyptenaren
29:02 Hoe ruiken vissen onder water?
33:06 Hoe vinden zalmen hun geboorterivier terug?
36:08 Waarom roept geur zulke sterke herinneringen op?
43:03 Hoe is het reukvermogen geëvolueerd?
44:07 Planten communiceren met geurstoffen
46:07 Sluipwespen volgen chemische signalen
51:00 Hoe herkent onze neus verschillende geuren?
53:01 Zo werkt een geurreceptor
59:02 Hoe goed is de menselijke neus?
1:01:12 Een geurreceptor op moleculair niveau bekekenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Navier-Stokesvergelijking opgelost door AI? - Scientias Podcast 88
Wie krijgt het miljoen? En heeft AI nou wel of niet de Navier-Stokesvergelijking opgelost, een van de millenniumproblemen, opgesteld door het Clay Mathematichs Institute of Cambridge, Massachusetts (VS) …
Notas do episódio
Wie krijgt het miljoen? En heeft AI nou wel of niet de Navier-Stokesvergelijking opgelost, een van de millenniumproblemen, opgesteld door het Clay Mathematichs Institute of Cambridge, Massachusetts (VS). Diederik legt uit aan Krijn hoe het nou eigenlijk zit met die vloeistofdynamica, een nogal pittige tak van de natuurkunde. Luister hier naar de 88ste aflevering van de Scientias Podcast.
00:00:00 Introductie
00:01:32 Kaartjes voor het Wetenschapspodcastfestival
00:03:11 Heeft AI een groot wiskundeprobleem opgelost?
00:06:30 Wat kun je met een vergelijking?
00:09:32 De Navier-Stokesvergelijking voorspelt vloeistofstromen
00:12:16 Leonhard Euler en vloeistoffen zonder viscositeit
00:17:59 Navier voegt stroperigheid toe
00:23:21 George Gabriel Stokes komt tot dezelfde vergelijking
00:24:14 De geschiedenis kort samengevat
00:26:19 Computational fluid dynamics
00:28:55 Wervelingen en vorticiteit
00:31:29 Waarom drie dimensies zoveel moeilijker zijn
00:34:51 Waarom een mogelijke singulariteit ertoe doet
00:37:02 Het Millennium Prize Problem
00:38:05 Córdoba en Martínez-Zoroa zetten de eerste stap
00:42:42 Buckmaster en Alpöge schakelen AI in
00:46:05 Het laatste theorema van Fermat
00:51:32 Hoe Lean wiskundige bewijzen controleert
00:54:57 OpenAI mengt zich in de zoektocht
00:58:30 Samenwerkende autonome AI-agents
00:59:53 Tienduizend agents werken aan Navier-Stokes
01:01:11 De geclaimde oplossing
01:01:56 De strijd om prioriteit en erkenning
01:05:35 Wat betekent AI voor de wiskunde?
01:06:48 Het computerbewijs van het vierkleurenprobleem
01:10:25 Wie beheerst de wiskunde van de toekomst?
01:16:42 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Spectaculaire methode om exoplaneten te vinden met nieuwe telescoop, deel 2 - Scientias Podcast 87
In aflevering 87 gaan we verder met de Nancy Grace Roman Space Telescope. Dit keer draait alles om de vraag wat deze ruimtetelescoop daadwerkelijk gaat ontdekken. Diederik legt uit waarom onze huidige methoden …
Notas do episódio
In aflevering 87 gaan we verder met de Nancy Grace Roman Space Telescope. Dit keer draait alles om de vraag wat deze ruimtetelescoop daadwerkelijk gaat ontdekken.
Diederik legt uit waarom onze huidige methoden om exoplaneten te vinden een groot deel van alle planeten missen. Via gravitationele microlensing kan Roman juist planeten met wijde banen en zelfs losgeslagen planeten zonder moederster opsporen.
Daarna wordt het nog spectaculairder. Met een geavanceerde coronagraaf probeert Roman het verblindende licht van sterren zo nauwkeurig weg te werken dat het gereflecteerde licht van een exoplaneet zichtbaar wordt. Daarvoor gebruikt de telescoop maskers, vervormbare spiegels, duizenden actuatoren, interferentie en detectoren die afzonderlijke fotonen kunnen registreren.
Van Einstein en gekromde ruimtetijd tot diffractie, Airy-patronen en direct gefotografeerde exoplaneten: een diepe duik in de natuurkunde achter een van de bijzonderste ruimtetelescopen van dit moment.
00:00 Intro
00:57 Terugblik op de Roman-telescoop
01:51 Waarom een panoramatelescoop?
03:23 Wat is surveyastronomie?
04:25 Het Hertzsprung-Russelldiagram
05:05 Edwin Hubble en het uitdijende heelal
06:14 Roman en de zoektocht naar exoplaneten
06:52 Hoe Kepler exoplaneten ontdekte
08:34 De transitmethode uitgelegd
10:11 Waarom we zoveel exoplaneten missen
12:26 Het probleem van planeten met wijde banen
14:12 Meetbias en de kans op een transit
16:08 Wat is surveyastronomie in het Nederlands?
17:38 Microlensing als oplossing
18:52 Einstein en de kromming van ruimtetijd
22:48 Zwaartekracht als lens
24:14 Hoe microlensing werkt
27:04 Hoe een planeet zichzelf verraadt
28:33 Roman kijkt naar het centrum van de Melkweg
30:16 Honderden miljoenen sterren observeren
31:30 Planeten rond de snowline
32:29 Losgeslagen planeten zonder ster
35:03 Exoplaneten rechtstreeks fotograferen
38:30 Hoe werkt een coronagraaf?
38:53 Waarom een ster nooit een perfect puntje is
40:54 Het Airy-patroon
42:16 Waarom telescopen zelf patronen in sterrenlicht maken
43:45 De herkenbare spikes van James Webb
44:28 Waarom iedereen sterren anders ziet
46:23 Hoe blokkeer je sterrenlicht?
46:37 Speckles: nepplaneten in je detector
47:45 Vervormbare spiegels en duizenden actuatoren
49:23 Sterlicht vernietigen met interferentie
49:56 Pairwise probing
51:51 Wachten op individuele fotonen
53:04 De atmosfeer van een exoplaneet onderzoeken
53:27 Eeuwen aan slimme oplossingen
55:55 De Roman-telescoop als eindresultaat
56:50 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Nieuwe ruimtetelescoop met bizar precieze appartuur, deel 1 - Scientias Podcast 86
In aflevering 86 duiken we in de Nancy Grace Roman Space Telescope, NASA’s nieuwe ruimtetelescoop met een ongekend breed blikveld. Waarom is zo’n telescoop nodig naast Hubble en James Webb? We bespreken de reis …
Notas do episódio
In aflevering 86 duiken we in de Nancy Grace Roman Space Telescope, NASA’s nieuwe ruimtetelescoop met een ongekend breed blikveld. Waarom is zo’n telescoop nodig naast Hubble en James Webb? We bespreken de reis naar L2, de zoektocht naar donkere energie en donkere materie en de Hubble-spanning.
Daarna gaan we terug naar de geschiedenis van de telescoop, van Lipperhey, Galileo en Kepler tot Huygens, Newton, Gregory en Cassegrain. Onderweg leggen we uit hoe lenzen, spiegels, brandpuntsafstand en optische aberraties hebben geleid tot de moderne Roman-telescoop.
Het verhaal blijkt te groot voor één aflevering. In deel twee gaan we verder met exoplaneten, directe beeldvorming en gravitationele microlensing.
00:00 Intro
03:27 Sterrennieuws en Govert Schilling
04:07 Buitenaards met Govert Schilling
05:10 Waarom hebben we de Roman-telescoop nodig?
06:11 De spiegel van Roman
09:46 Wat is de Nancy Grace Roman Space Telescope?
10:30 Waarom vliegt Roman naar Lagrangepunt L2?
13:39 Lancering, missie en vergelijking met James Webb
17:01 De panoramacamera van Roman
19:04 Donkere materie en donkere energie
19:50 Kan Roman de Hubble-spanning helpen oplossen?
22:50 Wie was Nancy Grace Roman?
23:40 Spitzer en het begin van ruimtetelescopen
25:39 Waarom sterren twinkelen
27:31 Hoe werkt een telescoop eigenlijk?
28:03 De uitvinding van de telescoop
29:14 Galileo en Kepler verbeteren de telescoop
31:58 Christiaan en Constantijn Huygens
34:05 Het probleem van chromatische aberratie
37:28 Newton ontdekt hoe wit licht werkt
38:46 De uitvinding van de spiegeltelescoop
39:19 Gregory en Newton
42:57 Het Cassegrain-ontwerp
45:24 Wat is brandpuntsafstand?
49:07 Hoe werkt de Roman-telescoop?
51:46 De optica achter het enorme beeldveld
52:40 Volgende week: exoplanetenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Black out en hoe we in Europa 6 minuten verloren - Scientias Podcast 85
In aflevering 85 lossen Diederik en Krijn het mysterie op van de Europese klokken die in 2018 zes minuten achterliepen. Daarna reconstrueren ze stap voor stap hoe oscillaties, oplopende spanning, verkeerd …
Notas do episódio
In aflevering 85 lossen Diederik en Krijn het mysterie op van de Europese klokken die in 2018 zes minuten achterliepen. Daarna reconstrueren ze stap voor stap hoe oscillaties, oplopende spanning, verkeerd ingestelde beveiligingen en uitvallende productie-eenheden de stroomuitval in Spanje en Portugal veroorzaakten. Tot slot bespreken ze hoe grid-forming omvormers, batterijen, synchrone compensatoren en elektrische auto’s het stroomnet van de toekomst stabiel kunnen houden.
https://www.bright.nl/nieuws/2110712/vaarwel-saldering-hallo-slimme-energie-kom-naar-de-bright-energy-party.html Bright Energy Party
https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ Onderzoek van Entsoe
https://www.ree.es/en/transmission/transmission-projects/spain-france-underground-electricity-interconnection Verbinding tussen Frankrijk en Spanje
00:00:00 Introductie
00:01:11 Netcongestie en de Bright Energy Party
00:02:59 Terugblik op wisselstroom en blindvermogen
00:05:29 Waarom Europese klokken zes minuten achterliepen
00:07:17 Een netfrequentie van 49,996 hertz
00:10:53 Hoe gebruikt een klok de netfrequentie?
00:12:47 Het elektriciteitstekort in Kosovo en Servië
00:16:17 Waarom de klokken daarna voorliepen
00:17:54 De stroomuitval in Spanje en Portugal
00:20:32 Een hoogspanningslijn als spoel en condensator
00:24:27 De ochtend van 28 april 2025
00:27:20 De eerste oscillatie in het stroomnet
00:30:29 Waarom Spanje en Frankrijk gelijkstroom gebruiken
00:42:18 De tweede oscillatie
00:47:19 Productie-eenheden beginnen uit te vallen
00:48:55 De fatale kettingreactie
00:52:12 Waarom traagheid zo belangrijk is
00:55:57 Spanje en Portugal worden losgekoppeld
00:57:09 Was hernieuwbare energie de oorzaak?
01:01:26 Grid-forming omvormers en batterijen
01:03:18 De synchrone compensator
01:05:19 De belangrijkste les van de serie
01:06:59 Elektrische auto’s als tijdelijke netbatterij
01:09:00 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Spookstroom in het netwerk en vliegen achter een eclips - Scientias Podcast 84
In aflevering 84 bespreken Diederik en Krijn de zonsverduistering van 12 augustus 2026. Kan een vliegtuig met de schaduw van de maan meevliegen en zo de totaliteit verlengen? Daarna duiken ze opnieuw in het …
Notas do episódio
In aflevering 84 bespreken Diederik en Krijn de zonsverduistering van 12 augustus 2026. Kan een vliegtuig met de schaduw van de maan meevliegen en zo de totaliteit verlengen? Daarna duiken ze opnieuw in het elektriciteitsnet. Met spoelen, condensatoren en reactief vermogen leggen ze uit hoe wisselstroom werkt en waarom de stroomuitval in Spanje en Portugal zo uit de hand kon lopen.
https://scientias.nl/de-komeet-van-halley-heeft-misschien-wel-helemaal-de-verkeerde-naam/ Malmesbury, Halley
https://scientias.nl/hoe-een-misverstand-over-mars-de-mythe-van-de-marsmannetjes-voedde/ Giovanni Schiaparelli, canali
https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ ENTSOE-onderzoek naar de blackout
https://www.bayeuxmuseum.com/en/the-bayeux-tapestry/discover-the-bayeux-tapestry/explore-online/ Zoek op het Tapijt van Bayeux naar de komeet van Malmesbury / Halley
00:00:00 Introductie
00:02:09 De zonsverduistering van 2026
00:04:57 De Perseïden en komeet Swift-Tuttle
00:09:49 Kun je met de maanschaduw meevliegen?
00:11:05 De afstanden tussen zon, aarde en maan
00:14:02 Hoe snel beweegt de maanschaduw?
00:20:10 De langste zonsverduistering
00:22:24 Concorde 001 vestigt een eclipsrecord
00:24:11 Terug naar het elektriciteitsnet
00:28:06 Energie vervoeren met wisselspanning
00:41:40 Als stroom en spanning uit fase raken
00:44:56 Spoelen, condensatoren en zelfinductie
00:54:58 Wat is reactief vermogen?
00:58:41 Condensatoren als oplossing
01:01:47 Waarom het stroomnet in Spanje uitviel
01:03:21 AfsluitingVolg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Wat is waar en het stroomnet deel 3: Stroom door Nederland - Scientias Podcast 83
In deze aflevering beantwoorden Diederik Jekel en Krijn Soeteman een luisteraarsvraag over het verschil tussen het ontbreken van bewijs en bewijs voor afwezigheid. Aan de hand van piramideclaims, buitenaardse …
Notas do episódio
In deze aflevering beantwoorden Diederik Jekel en Krijn Soeteman een luisteraarsvraag over het verschil tussen het ontbreken van bewijs en bewijs voor afwezigheid. Aan de hand van piramideclaims, buitenaardse hypothesen en de maanlandingen bespreken ze hoe toetsbare voorspellingen een hypothese sterker of juist minder geloofwaardig kunnen maken.
Daarna vervolgen ze de geschiedenis van het Nederlandse stroomnet. Van de eerste elektrische verlichting bij een spoorbrug in Zevenbergen en de pioniersrol van Willem Smit gaat het verhaal naar de elektriciteitscentrale van Kinderdijk, de eerste interlokale wisselstroomverbinding met Krimpen aan de Lek, transformatoren, de wet van Lenz en de noodzaak van een gesynchroniseerd elektriciteitsnet.
En 14 juli is 14 augustus natuurlijk!
00:00:00 Intro: waarheid, complotten en het stroomnet
00:01:32 Luisteraarsvraag: wanneer is ontbreken van bewijs relevant?
00:02:34 Piramides, verloren beschavingen en aliens
00:07:16 Alternatieve verklaringen vragen om eigen bewijs
00:09:50 Hoe toets je de alienhypothese?
00:12:22 De Bagdadbatterij en te grote conclusies
00:13:05 De vergelijking met de maanlandingen
00:15:34 Het olifant-in-de-woonkamer-experiment
00:19:58 Wanneer afwezig bewijs wél iets zegt
00:24:25 Verder met de geschiedenis van het stroomnet
00:28:01 Het begin van elektrische verlichting in Nederland
00:30:47 Het eerste elektrische licht bij Zevenbergen
00:35:24 De elektriciteitstentoonstelling van Parijs
00:41:02 Willem Smit, de Edison van de Lage Landen
00:43:13 De elektriciteitscentrale van Kinderdijk
00:46:22 De lift van Jan Smit laat de lampen dimmen
00:49:05 De wet van Lenz
00:50:37 Waarom het stroomnet gesynchroniseerd moet zijn
00:53:01 Het Nederlandse koppelnet
00:54:43 Van gelijkstroom naar wisselstroom
00:55:12 De stroomverbinding met Krimpen aan de Lek
00:55:54 Hoe een transformator werkt
00:57:05 Wisselstroom verovert Nederland
00:58:00 Vooruitblik: blindstroom en netstoringen
00:59:46 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
De Wet van Murphy en Het stroomnet deel 2: War of the currents - Scientias Podcast 82
In deze aflevering onderzoeken Diederik Jekel en Krijn Soeteman de oorspronkelijke betekenis van de wet van Murphy als ontwerpprincipe voor veilige systemen. Via de spectaculaire raketsleeproeven van John Stapp …
Notas do episódio
In deze aflevering onderzoeken Diederik Jekel en Krijn Soeteman de oorspronkelijke betekenis van de wet van Murphy als ontwerpprincipe voor veilige systemen. Via de spectaculaire raketsleeproeven van John Stapp gaat het verhaal naar de ontwikkeling van generatoren, elektromagneten en het elektriciteitsnet. Edison, Tesla en Westinghouse spelen vervolgens de hoofdrol in de felle strijd tussen gelijkstroom en wisselstroom, die uiteindelijk de basis legde voor het moderne stroomnet.
00:00:00 Intro: de stroomoorlog en de wet van Murphy
00:01:42 Luisteraarsvraag: wat bedoelde Murphy echt?
00:06:19 Wie was Edward Murphy?
00:06:49 Raketsledes, g-krachten en menselijke grenzen
00:15:37 John Stapp stelt zichzelf op de proef
00:18:24 Hoe de wet van Murphy ontstond
00:23:16 Veilig ontwerpen en de lessen van Fukushima
00:26:46 Hoe Murphy’s Law wereldberoemd werd
00:29:28 Van de wet van Murphy naar het stroomnet
00:31:04 De stroomoorlog tussen Edison en Tesla
00:34:16 Faraday en het ontstaan van de generator
00:42:36 Hippolyte Pixii en de eerste praktische generator
00:47:35 Elektromagneten en de Monster Magnet
00:49:46 Waarom gelijkstroom aanvankelijk favoriet was
00:55:49 Edison bouwt een compleet elektriciteitssysteem
00:59:46 Het grote probleem van laagspanning
01:01:39 Tesla gaat voor Edison werken
01:03:47 De elektrische stoel en Edisons vuile PR-strijd
01:07:00 Westinghouse en Tesla slaan terug
01:08:11 Niagara Falls beslist de stroomoorlog
01:09:42 Afsluiting en vooruitblikSee omnystudio.com/listener for privacy information.
De grootste machine ooit: het stroomnet, deel 1 - Scientias Podcast 81
Wat gebeurt er als het elektriciteitsnet plotseling uitvalt? In deze aflevering duiken Diederik en Krijn in de geschiedenis en werking van de grootste machine die de mens ooit heeft gebouwd. Van Faraday, Tesla …
Notas do episódio
Wat gebeurt er als het elektriciteitsnet plotseling uitvalt? In deze aflevering duiken Diederik en Krijn in de geschiedenis en werking van de grootste machine die de mens ooit heeft gebouwd. Van Faraday, Tesla en Edison tot de uitdagingen van een moderne stroomstoring.
Ook beantwoorden we een luisteraarsvraag over mijnbouw op de maan. Wordt de maan daardoor lichter?
00:00 Intro: het stroomnet als grootste machine ooit
03:08 Luisteraarsvraag over mijnbouw op de maan
05:27 Wordt de maan lichter door mijnbouw?
09:17 Helium-3 als mogelijke brandstof voor kernfusie
17:34 Waarom bevindt helium-3 zich op de maan?
22:46 Verandert maanbouw de baan van de maan?
25:55 Gevolgen voor zonsverduisteringen
26:18 Waarom het elektriciteitsnet onmisbaar is
27:58 Wat gebeurt er bij een langdurige stroomuitval?
33:00 Hoe start je een uitgevallen stroomnet opnieuw op?
35:04 De geschiedenis van elektriciteit
39:29 Galvani, Volta en de eerste batterij
43:17 Ørsted ontdekt de koppeling met magnetisme
46:32 Elektrolyse en de eerste experimenten met batterijen
50:01 Michael Faraday en elektromagnetische inductie
55:31 Waarom we wisselstroom gebruiken
58:00 Edison versus Tesla en de oorlog van de stromen
01:00:44 Vooruitblik en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
DNA in de rechtszaal - Scientias Podcast 80
Hoe betrouwbaar is DNA-bewijs eigenlijk? In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in de wetenschap achter forensisch onderzoek. Ze bespreken de geschiedenis van sporenonderzoek, van vroege …
Notas do episódio
Hoe betrouwbaar is DNA-bewijs eigenlijk? In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in de wetenschap achter forensisch onderzoek. Ze bespreken de geschiedenis van sporenonderzoek, van vroege autopsies en gifdetectie tot vingerafdrukken en moderne DNA-profielen.
Boekaanbeveling: The Poisoner's Handbook, Debrah Bluhm (en ook In de naam van de roos van Umberto Eco)
00:00 De wetenschap achter true crime
00:51 Waarom is tachtig vier keer twintig?
11:16 Hoe bewijs je dat iemand schuldig is?
12:06 Wat is forensische wetenschap?
13:54 Julius Caesar als plaats delict
19:03 Song Ci en de verraderlijke vliegen
20:58 Arsenicum en de Marsh-test
27:37 Edmond Locard en het eerste politielaboratorium
29:13 Vingerafdrukken en de zaak-Rojas
32:04 Hoe betrouwbaar zijn haren, vezels en andere sporen?
36:11 DNA-vervuiling en de onschuldige Lukis Anderson
39:31 Het Spook van Heilbronn
41:55 Hoe werkt een DNA-profiel?
46:12 Alec Jeffreys en de ontdekking van de DNA-barcode
53:34 Restrictie-enzymen: DNA knippen zonder CRISPR
57:05 Moderne DNA-profielen en loci
1:00:33 Bayesiaanse statistiek in de rechtszaal
1:04:13 De prosecutor’s fallacy
1:05:18 De zaak-Lucia de Berk
1:07:47 Likelihood ratio: OM tegenover verdediging
1:12:00 Wat DNA-bewijs wel en niet bewijst
1:13:55 Boekentip en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
De Maanlanding een HOAX? - Scientias Podcast 79
Dat dit niet zo is, tja, daar twijfelt Diederik niet aan, maar waarom twijfelt hij daar niet aan? Dat legt hij aan Krijn uit in deze aflevering van de Scientias Podcast 0:00 Is de maanlanding echt gebeurd?2:43 …
Notas do episódio
Dat dit niet zo is, tja, daar twijfelt Diederik niet aan, maar waarom twijfelt hij daar niet aan? Dat legt hij aan Krijn uit in deze aflevering van de Scientias Podcast
0:00 Is de maanlanding echt gebeurd?
2:43 Waarom zoveel mensen twijfelen
6:59 Is de scepsis over de maanlanding toegenomen?
12:27 Vertrouwen in wetenschap en deskundigen
16:27 Hoe complotdenken werkt
20:01 Waarom complotverhalen aantrekkelijk zijn
23:53 De bewijzen voor de maanlanding
24:17 Waarom zo’n groot complot niet geheim blijft
33:53 De Sovjet-Unie als onafhankelijke getuige
38:03 Volgstations en radiosignalen
40:00 Reflectoren, maanstenen en ander fysiek bewijs
45:11 Van Allen-gordels en dodelijke straling
51:11 Extreme temperaturen op de maan
56:38 Waarom er geen sterren op de foto’s staan
59:37 Hoe live televisie vanaf de maan werkte
1:05:14 Waarom de vlag leek te wapperen
1:06:40 Wie zette de camera klaar?
1:08:57 De C op de maansteen en de ontbrekende krater
1:11:09 Waren de Apollo-computers niet te primitief?
1:12:31 Vertrouwen, woede en de slotconclusieSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Aflevering 7: Apollo 17, de Laatste Voetafdrukken - Scientias Podcast 78
In deze aflevering duiken we in twee totaal verschillende verhalen die toch iets gemeen hebben: hoe feiten, toeval en wetenschap soms veel vreemder zijn dan fictie. We hebben het over een virale video over de …
Notas do episódio
In deze aflevering duiken we in twee totaal verschillende verhalen die toch iets gemeen hebben: hoe feiten, toeval en wetenschap soms veel vreemder zijn dan fictie. We hebben het over een virale video over de Twin Towers, de hardnekkigheid van complotdenken en de kracht van materiaalkunde. Daarna reizen we door naar Apollo 17, de laatste bemande maanmissie, waarin geoloog Harrison Schmitt een ontdekking deed die nog altijd fascineert: oranje maangrond.
00:00 Intro: Apollo 17 en de virale Twin Towers-video
00:55 De short over de Twin Towers gaat viraal
02:19 Waarom wetenschap soms scherp gebracht moet worden
03:15 Wat staal zo sterk maakt
05:10 Jet fuel, steel beams en materiaalkunde
07:34 Reacties, complotdenkers en wetenschappelijk denken
09:04 Sherlock Holmes-denken versus echte wetenschap
11:20 Waarom losse details misleidend kunnen zijn
14:03 Toeval bestaat: Tsutomu Yamaguchi
18:01 Kokura, Nagasaki en bizarre toevalligheden
21:18 Terug naar de maan: Apollo 17
22:33 De wetenschapsmissie waar iedereen op wachtte
24:38 De enige nachtelijke Saturn V-lancering
27:00 Waarom Apollo 17 ’s nachts moest vertrekken
28:59 Waarom Taurus-Littrow werd gekozen
32:00 Lage zon, schaduwen en landen op de maan
34:01 Countdownproblemen vlak voor vertrek
36:06 Een defecte diode en een knappe noodoplossing
38:21 De lancering van Apollo 17
39:29 De bemanning: Cernan, Evans en Schmitt
40:00 Harrison Schmitt: geoloog tussen testpiloten
42:00 Waarom Schmitt Joe Engle verving
44:00 De langste maanrit en de zoektocht naar vulkanisme
45:52 Oranje maangrond bij Shorty-krater
47:03 Waarom oranje glas zo bijzonder was
50:04 Wat het onderzoek op aarde onthulde
52:03 Waarom een geoloog op de maan onmisbaar was
53:04 Raindrop pattern en maanstof als archief
55:03 Wat alle Apollo-missies hebben opgeleverd
57:03 Wat maanstenen vertellen over het ontstaan van de maan
59:01 Kraters, bombardementen en verschuivende planeten
01:00:00 Space weathering en de geschiedenis van de zon
01:01:04 De maan als tijdcapsule van ons zonnestelsel
01:02:02 Volgende week: maanlanding-complottenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Apollo 15 & 16 – De Kleine Grote Wetenschap - Scientias Podcast 77
In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman opnieuw in het Apollo-programma. Dit keer staan Apollo 15 en Apollo 16 centraal, de missies waarin de maanreizen pas echt wetenschappelijke expedities …
Notas do episódio
In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman opnieuw in het Apollo-programma. Dit keer staan Apollo 15 en Apollo 16 centraal, de missies waarin de maanreizen pas echt wetenschappelijke expedities werden. Met langere verblijven, een maanauto, nieuwe experimenten en wetenschappers die vanaf de aarde live meekeken, veranderde de maan ineens in een rijdend laboratorium.
00:00 Intro: Apollo 15 en 16 als echte wetenschapsmissies
02:28 De Apollo-reeks gaat verder
03:00 Waarom Apollo 15, 16 en 17 de J-missies heten
04:30 De verwarrende nummering van Apollo
04:56 Apollo 1 en de ramp die NASA veranderde
08:00 Waarom Apollo 2 en 3 niet bestaan
10:00 Van testvluchten naar maanlanding
12:30 De J-missies: langer blijven, verder rijden, meer wetenschap
14:49 Afvalzakken op de maan als onverwacht experiment
17:54 Panspermie en de vraag hoe leven kan overleven
20:00 Astronauten, straling en medische data
20:39 Jim Irwin en de bijna-hartproblemen op de maan
25:17 Lichtflitsen in de ogen van Apollo-astronauten
27:37 Een simpel experiment met lichtdichte oogmaskers
31:34 Artemis en de toekomst van de maan
32:33 George R. Carruthers en UV-astronomie
37:12 De Far Ultraviolet Camera/Spectrograph van Apollo 16
40:16 De geocorona: de aarde met een spookachtige ring
42:31 Lyman-alpha en het licht van waterstof
44:38 Kosmische achtergrondstraling uitgelegd
47:12 Het Lyman-alpha-bos als röntgenfoto van het heelal
50:15 De Lunar Roving Vehicle: de duurste skelter ooit
52:13 Hoe de rover de wetenschap op de maan veranderde
53:27 De Genesis Rock en geologie op de maan
54:09 Live meekijken met de kleurencamera op de rover
54:52 Ed Fendell en de op afstand bestuurde maancamera
56:00 Waar was de cameraman op de maan?
58:29 Hoe kon de maanlanding in kleur worden uitgezonden?
1:00:00 Een slimme kleurencamera met draaiend filterwiel
1:01:51 Waarom context alles is in geologie
1:03:23 Vooruitblik naar Apollo 17
1:03:32 Wat deze missies laten zien over wetenschap
1:05:17 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Epidemiologie, wat is dat eigenlijk? Met Erna van Balen - Scientias Podcast 76
In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met epidemioloog en wetenschapsjournalist Erna van Balen over wat epidemiologie is, hoe je door misleidende gezondheidsclaims heen prikt en veel meer. Diederik is op …
Notas do episódio
In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met epidemioloog en wetenschapsjournalist Erna van Balen over wat epidemiologie is, hoe je door misleidende gezondheidsclaims heen prikt en veel meer. Diederik is op vakantie en volgende week weer terug!
https://scientias.nl/vreemde-taal-komt-er-beter-borreltje/
https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0269881117735687
https://scientias.nl/kan-semaglutide-helpen-om-te-stoppen-met-roken-misschien-wel/
https://scientias.nl/nieuwe-techniek-stopt-bloedingen-binnen-seconden-met-extra-sterke-stolsels/
https://scientias.nl/medicijn-long-covid-vermoeidheid/
00:00:00 Intro
00:01:44 Kennismaking met Erna van Balen
00:02:00 Wat is epidemiologie?
00:02:23 John Snow, cholera en het begin van epidemiologie
00:04:11 Van promotieonderzoek naar wetenschapsjournalistiek
00:06:11 Hoe beoordeel je medische claims in het nieuws?
00:07:43 Correlatie is nog geen oorzaak-gevolgrelatie
00:09:22 Scientias-case: spreek je beter een taal na alcohol?
00:09:46 Hoe lees je een wetenschappelijk artikel?
00:11:18 Jargon, statistiek, confounding en bias
00:14:08 Survivorship bias uitgelegd
00:15:54 Randomized controlled trials en blinderen
00:20:35 WEIRD-groepen en generaliseerbaarheid
00:21:11 Wanneer is 'meer onderzoek nodig' zinvol?
00:23:39 Titels, nuance en rode vlaggen
00:25:07 Fase 1, 2 en 3 in klinisch onderzoek
00:28:29 Vragen die wetenschapsjournalisten moeten stellen
00:29:24 Semaglutide, Ozempic en stoppen met roken
00:32:58 Bloedstolsels, labonderzoek en medische beloftes
00:34:57 Fluvoxamine en vermoeidheid bij postcovid
00:37:24 Epidemiologie sinds corona
00:39:14 Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
00:40:51 Coronatesten, foutpositieven en foutnegatieven
00:42:35 Percentages, absolute aantallen en risico
00:45:53 UK Biobank en observationeel onderzoek
00:49:26 Financiering, farmaceuten en belangenverstrengeling
00:51:34 Ig Nobelprijs en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Apollo 14 – De Wederopstanding van Fra Mauro - Scientias Podcast 75
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro en zomereditie00:01:35 Waarom wetenschap belangrijk was voor Apollo00:02:29 Apollo 13 en de mislukte landing bij Fra …
Notas do episódio
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd?
00:00:00 Intro en zomereditie
00:01:35 Waarom wetenschap belangrijk was voor Apollo
00:02:29 Apollo 13 en de mislukte landing bij Fra Mauro
00:04:37 Waarom Fra Mauro zo interessant is
00:05:02 Oriëntatie op de maan: Tycho, Copernicus en Fra Mauro
00:06:25 Giovanni Battista Riccioli en de maan
00:09:12 Riccioli, Galileo en vallende voorwerpen
00:16:05 Experimenten in Bologna en de menselijke stopwatch
00:18:45 Almagestum Novum en wereldbeelden
00:20:46 Corioliseffect en argumenten tegen Copernicus
00:22:08 Telescopen, sterren en optische schijven
00:24:41 Riccioli's naamgeving van de maan
00:27:56 Wie was Fra Mauro?
00:29:05 Eugene Shoemaker en het belang van Fra Mauro
00:31:21 Waarom landen bij Fra Mauro lastig was
00:32:06 Apollo 14 keert terug naar Fra Mauro
00:33:56 Shepard en Mitchell landen op de maan
00:35:16 Big Bertha en lithopanspermie
00:36:26 Mogelijk aards gesteente op de maan
00:38:27 De maan, retroreflectoren en uitwisseling van gesteente
00:40:01 Meteorieten van Mars en de maan
00:41:56 Vooruitblik op Apollo 15, 16 en 17
00:42:19 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Apollo 13 – Het Wetenschappelijke 'Wat als?' - Scientias Podcast 74
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 13 en de vraag wat de missie wetenschappelijk opleverde00:01:53 Maanstenen als ijkmeting voor het zonnestelsel00:07:51 …
Notas do episódio
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd?
00:00:00 Intro: Apollo 13 en de vraag wat de missie wetenschappelijk opleverde
00:01:53 Maanstenen als ijkmeting voor het zonnestelsel
00:07:51 Van Apollo 11 en 12 naar Apollo 13
00:08:19 Het ongeluksgetal 13 en de start van het verhaal
00:10:30 De zuurstoftank: een fout die jaren eerder begint
00:14:59 Een vergeten veiligheidsschakelaar
00:15:00 De beschadiging van zuurstoftank 2
00:17:34 De generale repetitie en het leegkoken van de tank
00:20:29 De lancering op 11 april 1970
00:23:27 Pogo-oscillaties tijdens de vlucht
00:27:41 De routinefase en de saaie tv-uitzending
00:28:18 Waarom de zuurstoftanks geroerd moesten worden
00:31:17 Kortsluiting en explosie in zuurstoftank 2
00:32:31 “Houston, we’ve had a problem”
00:33:17 Aquarius als reddingsboot
00:34:10 Het CO2-filterprobleem en ducttape
00:36:03 Wat ging er nog wél goed?
00:36:34 De S-IVB-impact op de maan
00:37:15 Foto’s en zwaartekrachtsmetingen rond de maan
00:39:16 De lessen van Apollo 13
00:40:01 Afsluiting en vooruitblik op Apollo 14See omnystudio.com/listener for privacy information.
Apollo 12 – Precisie op de Oceaan van Stormen - Scientias Podcast 73
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 12 en de wetenschap achter de maanmissies00:04:23 Na Apollo 11: waarom Apollo 12 al klaarstond00:06:10 Het noodplan …
Notas do episódio
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd?
00:00:00 Intro: Apollo 12 en de wetenschap achter de maanmissies
00:04:23 Na Apollo 11: waarom Apollo 12 al klaarstond
00:06:10 Het noodplan voor een mislukte maanlanding
00:09:22 Apollo 12 wordt de precisie- en wetenschapsmissie
00:11:15 Lanceren door geladen wolken
00:13:03 Twee blikseminslagen en chaos in Mission Control
00:14:59 John Aaron herkent het patroon
00:16:35 SCE to AUX redt de missie
00:18:55 De technische fout die Apollo 12 in 2002 terugbracht
00:19:12 Hoe de Saturn V in trappen werkt
00:21:23 Translunar Injection en de derde trap
00:23:20 Een kleine sensorafwijking met grote gevolgen
00:24:22 De zwervende S-IVB-rakettrap
00:26:22 J002E3: Apollo 12 duikt opnieuw op
00:28:36 De bemanning: Pete Conrad, Alan Bean en Dick Gordon
00:30:18 Pete Conrads eerste woorden op de maan
00:31:14 De precisielanding bij Surveyor 3
00:32:17 Alan Bean, Dick Gordon en de wetenschap aan boord
00:33:28 ALSEP: een wetenschapspakket op de maan
00:34:32 De plutoniumstaaf en de geologische hamer
00:35:33 Wat ALSEP allemaal mat
00:37:31 Hoe wetenschap stap voor stap wordt opgebouwd
00:37:53 Maanstof, Artemis en toekomstige landingen
00:38:45 SNAP-27: plutonium als energiebron
00:43:04 Maanstenen en de magma-oceaan
00:45:45 De maan als kind van de aarde
00:46:20 Seismologie op de maan
00:48:09 De opstijgtrap als gecontroleerde maaninslag
00:49:47 Afronding en vooruitblik op Apollo 13See omnystudio.com/listener for privacy information.
Apollo 11: One small step for man, one giant leap for Science! - Scientias Podcast 72
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 11 en de wetenschap achter de missie00:03:03 De onverwachte link met het Manhattanproject00:03:58 Waarom wetenschap zo …
Notas do episódio
Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd?
00:00:00 Intro: Apollo 11 en de wetenschap achter de missie
00:03:03 De onverwachte link met het Manhattanproject
00:03:58 Waarom wetenschap zo belangrijk werd voor Apollo
00:05:47 Twee onbekende hoofdrolspelers: Urey en Shoemaker
00:07:54 Harold Urey, zwaar water en isotopen
00:09:43 Het Miller-Urey-experiment en het ontstaan van leven
00:13:47 De maan als archief van het jonge zonnestelsel
00:16:01 Waarom maanstenen zonder context weinig zeggen
00:17:09 Eugene Shoemaker en het belang van geologie
00:18:01 Waarom men dacht dat maankraters vulkanisch waren
00:23:03 Atoombommen, kraters en het bewijs voor inslagen
00:28:33 Shoemaker wordt wereldexpert in inslagkraters
00:30:03 Astronauten leren denken als geologen
00:32:28 Shoemakers laatste rustplaats op de maan
00:33:16 De experimenten van Apollo 11
00:33:56 De Laser Ranging Retroreflector
00:35:43 Waarom de maan langzaam van de aarde wegdrijft
00:37:48 Wat de spiegel vertelt over de kern van de maan
00:38:33 Apollo 11 als test voor Einsteins relativiteit
00:42:01 Het Solar Wind Composition Experiment
00:44:19 Maanstenen, magma en anorthosiet
00:45:04 Maanstenen dateren met radioactieve elementen
00:46:15 Kraters tellen en de leeftijd van planeten bepalen
00:48:46 Late Heavy Bombardment en het water op aarde
00:49:28 De astronauten zelf als experiment
00:50:12 Straling en de Van Allen-gordels
00:51:38 Terugblik en vooruitblik naar Apollo 12
00:52:47 Volgende afleveringen: Apollo 13 en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Wat hebben we aan Apollo gehad, nr. 1: de start in Rusland en Duitsland - Scientias Podcast 71
In deze aflevering praat Diederik over de voorgeschiedenis van Apollo. Hoe kwamen raketpioniers als Tsiolkovsky, Oberth en Wernher von Braun op het spoor van ruimtevaart? Welke rol speelden de V2, Operation …
Notas do episódio
In deze aflevering praat Diederik over de voorgeschiedenis van Apollo. Hoe kwamen raketpioniers als Tsiolkovsky, Oberth en Wernher von Braun op het spoor van ruimtevaart? Welke rol speelden de V2, Operation Paperclip, Sputnik en Kennedy’s maanbelofte? En waarom was de keuze voor Lunar Orbit Rendezvous zo bepalend voor de reis naar de maan?
Luister deel 1 in deze Apolloreeks over ruimtevaart.
Citaat Kennedy: https://youtu.be/atM5lmX5tPk?si=H6FM87l41grx97cw&t=3
Werner von Braun (0:43): https://www.youtube.com/watch?v=8zcU85O82XE
Alan Shepard: https://youtu.be/GuTE8Kndv4E?si=9UbDiQf6aEnfufgR&t=31500:00:00 Intro: de Apollo-vakantieserie
00:01:05 Wat leverde Apollo wetenschappelijk op?
00:03:07 De hoofdpersonen en grote vragen achter Apollo
00:04:00 Waarom wetenschap cruciaal was voor NASA
00:06:06 Van de Wright Brothers naar de eerste ruimtedromen
00:07:04 Tsiolkovsky en de droom van raketten naar de maan
00:08:35 Newtons derde wet en hoe raketten werken
00:11:26 Vloeibare waterstof en zuurstof als raketbrandstof
00:15:44 Specifieke impuls: hoe efficiënt is raketbrandstof?
00:19:29 De Tsiolkovsky-vergelijking en waarom massa alles is
00:22:01 Hermann Oberth en de jonge Wernher von Braun
00:23:15 De eerste Duitse raketclubs en gevaarlijke experimenten
00:26:05 Von Braun, het leger en de V2-raket
00:27:34 Mittelbau-Dora en de donkere kant van de ruimtevaart
00:28:51 Operation Paperclip en von Braun naar Amerika
00:30:30 Disney, Tomorrowland en het opgepoetste ruimtevaartverhaal
00:31:47 Van V2-technologie naar ballistische raketten
00:33:40 Sputnik, NASA en de druk op Amerika
00:34:38 Gagarin en Kennedy’s zoektocht naar een grote overwinning
00:37:01 James E. Webb en Apollo als wetenschappelijk project
00:40:40 Direct Ascent en het probleem van de reuzenraket
00:43:01 John Houbolt en het Lunar Orbit Rendezvous
00:46:13 Project Mercury en de onzekerheden over mensen in de ruimte
00:47:15 Kritiek op bemande ruimtevaart en angst voor besmetting
00:48:29 James Van Allen en de stralingsgordels
00:50:11 Hoe Apollo veilig door de Van Allen-gordels kon vliegen
00:52:10 Wat bijna misging en de vooruitblik op Apollo 1
00:53:02 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Over oudheidkunde, nepvondsten en AI: wat weten we écht over het verleden? - Scientias Podcast 70
Wat weten we eigenlijk écht over de oudheid? En hoe voorkom je dat archeologie verandert in mooie verhalen, mediahypes of zelfs regelrechte misleiding? In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met …
Notas do episódio
Wat weten we eigenlijk écht over de oudheid? En hoe voorkom je dat archeologie verandert in mooie verhalen, mediahypes of zelfs regelrechte misleiding?
In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met oudheidkundige, wetenschapsjournalist en schrijver Jona Lendering over de wereld achter archeologische vondsten, historische claims en wetenschappelijke onzekerheid. Van de Dode Zee-rollen tot vervalste papyri, van Romeinse resten in Nijmegen tot AI die oude teksten kan helpen lezen: deze aflevering laat zien hoe fascinerend én ingewikkeld het is om het verleden betrouwbaar te reconstrueren.
Ook bespreken we waarom communicatie over oudheidkunde vaak misgaat, hoe journalisten beter met archeologisch nieuws kunnen omgaan en waarom goede wetenschap juist begint bij twijfel.
Blog Mainzerbeobachter: https://mainzerbeobachter.com/
Persbericht Pompeii: https://pompeiisites.org/comunicati/archeologia-pompei-nuovi-ritrovamenti-nella-necropoli-di-porta-stabia/
Cloe vs. History: https://www.youtube.com/watch?v=aaua5ghidk0
Backfire-effect: https://mainzerbeobachter.com/2017/07/31/mom-het-backfire-effect/
Filmpjes Diederik over Egypte: https://scientias.nl/piramides-gebouwd-door-aliens-hadden-ze-elektriciteit-short/ en https://scientias.nl/onvoltooide-vazen-liegen-niet-waarom-aliens-de-piramides-niet-bouwden/00:00:00 Intro en Jona Lendering
00:01:57 Wat is oudheidkunde?
00:04:01 Waarom de oudheid relevant blijft
00:05:58 Jona als uitlegger van de oudheid
00:07:00 Archeologie in de praktijk: veldwerk en methodes
00:11:55 Ambigu bewijs: één muntje en meerdere hypotheses
00:14:38 Crisis in archeologische communicatie
00:17:00 De Schijf van Nebra, hypotheses en media
00:19:09 Nijmegen, de aquaductaffaire en wetenschappelijke integriteit
00:22:31 Lekenpubliek, musea en draagvlak voor archeologie
00:27:01 Misverstanden over de oudheid en historische analogieën
00:33:02 Geschiedenis, archeologie en mooie verhalen
00:37:19 De grondslagencrisis in de oudheidkunde
00:42:20 Wat misgaat in wetenschapsjournalistiek
00:44:20 Vervalsingen: Sappho-papyri en het Evangelie van Jezus’ vrouw
00:51:29 Het IDOHZO-syndroom: oudheid koppelen aan actualiteit
00:58:16 De Dode Zee-rollen als voorbeeld van echte oudheidkunde
01:00:15 AI in oudheidkunde: nut en valkuilen
01:04:40 Goede AI-toepassingen: LiDAR en grafheuvels
01:07:33 Qumran Instituut, Dode Zee-rollen en klerken
01:11:42 Kleitabletten automatisch lezen
01:14:46 Diederiks vraag: Egyptenaren, piramiden en aliens
01:19:30 Wat wetenschapsjournalisten beter moeten begrijpen
01:22:31 Afsluiting en vooruitblik#archeologie #scientias
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Van herhaling tot echt programmeren: computers - Scientias Podcast 69
In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot …
Notas do episódio
In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu.
Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI
00:00:00 Intro: van programmeren naar AI
00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis
00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode
00:06:14 De ARC en computers met relais
00:10:07 Van binaire code naar assembler
00:13:12 Wie was Kathleen Booth?
00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren
00:20:20 Subroutines als recepten voor computers
00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I
00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode
00:31:39 Wat doet een compiler?
00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken
00:36:13 De eerste echte bug
00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering
00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling
00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten
00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken
00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd
00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning
00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision
00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI
00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie
00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie
00:55:25 Afsluiting en vooruitblikBeeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805
See omnystudio.com/listener for privacy information.
De belangrijkste vrouwen achter je computer en Apollo en Artemis - Scientias Podcast 68
In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer …
Notas do episódio
In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer en dan met name het programmeren: eerst letterlijk met fysieke kabels en later in code.
00:00:00 Intro: Apollo, Artemis en de computersaga
00:01:12 Luisteraarsvraag: Apollo versus Artemis
00:01:52 Waarom heten de missies Apollo en Artemis?
00:06:26 De hitteschildproblemen van Artemis
00:09:51 Apollo was touch-and-go, Artemis wil blijven
00:11:00 Space Shuttle en herbruikbare hitteschilden
00:12:07 Hoe risicovol was Apollo echt?
00:17:52 Terug naar de computersaga
00:19:02 Waarom programmeren via vrouwen uitleggen?
00:21:34 De vrouwen achter de geschiedenis van programmeren
00:21:56 Terugblik: van rekenmachine naar computer
00:24:13 ENIAC en programmeren met kabels
00:25:39 John von Neumann en opgeslagen programma's
00:28:40 De enorme ENIAC in cijfers
00:32:04 Programmeren als handwerk
00:37:30 De vergeten rol van de ENIAC Girls
00:38:41 Ada Lovelace: de eerste programmeur
00:41:10 Lord Byron, Ada's moeder en de angst voor gekte
00:47:01 Charles Babbage en mechanisch rekenen
00:51:07 Ada ontmoet Babbage
00:52:03 De Analytical Engine: computer op stoom
00:55:04 Bernoulli-getallen en het eerste computerprogramma
00:56:05 Wat programmeren eigenlijk is
00:59:04 Machinecode: 5 + 5 in nullen en enen
01:00:01 Hoe binair tellen werkt
01:02:47 Machinecode, assembler en de vooruitblik
01:03:34 Volgende week: de volgende heldinnen en AISee omnystudio.com/listener for privacy information.
GPS in je huis en Tsjernobyl deel 2 - Scientias Podcast 67
In deze aflevering deel twee van het verhaal over Tsjernobyl, of Tsjornoby in het Oekraïns. De afloop is iedereen bekend, het verhaal er naartoe misschien minder. Maar voor we verdergaan met de ramp van 26 …
Notas do episódio
In deze aflevering deel twee van het verhaal over Tsjernobyl, of Tsjornoby in het Oekraïns. De afloop is iedereen bekend, het verhaal er naartoe misschien minder. Maar voor we verdergaan met de ramp van 26 april 1986 eerst over GPS in je huis en hoe dat werkt.
Fragment Russisch nieuws: https://youtu.be/SFugxoT-OCE?is=meWwbrloKGcZt-bC
Fragment NOS Journaal: https://youtu.be/hXNdZOSpEIE?is=6pgMWlwrklwxEfR800:00:00 Intro en onderwerpen van de aflevering
00:01:07 Wetenschapsnieuws: gps in je huis
00:02:50 Waarom Celeste anders is dan gewone gps
00:05:49 Hoe werkt gps eigenlijk?
00:09:54 Het nieuws rond ESA's Celeste-missie
00:11:20 Tsjernobyl: terug naar de nacht van de ramp
00:12:56 De veiligheidstest die alles veranderde
00:17:18 Xenonvergiftiging uitgelegd
00:24:05 De fatale test begint
00:25:14 De verborgen ontwerpfout van de RBMK-reactor
00:31:12 AZ-5 en de explosie van reactor 4
00:32:36 Waarom Tsjernobyl zo'n enorme ramp werd
00:35:48 De radioactieve wolk over Europa
00:37:05 Wanneer Nederland de fallout merkte
00:38:20 Hoe gevaarlijk was Tsjernobyl echt?
00:40:58 Angst, perceptie en de erfenis van de ramp
00:43:25 Kernenergie nu: veiligheid, kosten en keuzes
00:47:00 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Aqui estão os 40 episódios mais recentes de 97. Os mais antigos estão no feed do podcast.
Podcasts parecidos
Mais podcasts de Notícias
Este podcast é seu?
Confirme com uma entrada no seu feed: você recebe um código aqui, adiciona como podcast:txt no canal do seu feed e nós verificamos. Depois disso, seu podcast aparece como “verificado” no SoundNode.