Από τη Λουίζ Μπρουκς στον Γκέμπελς: O ασπρόμαυρος κόσμος του Πάμπστ

Βιογραφία του Παμπστ, αλλά μυθιστορηματική και πολύ δημιουργική, είναι το «Ασπρόμαυρο» του Ντάνιελ Κέλμαν, του Γερμανού συγγραφέα-παγκόσμιου σταρ και πολυδιαβασμένου και στην Ελλάδα (χάρη στις εκδόσεις Καστανιώτη) που δεν μας γνωρίζει μόνο τον δημιουργό που ανακάλυψε την Γκρέτα Γκάρμπο αλλά και μια ολόκληρη εποχή, από τη δεκαετία του 1920 μέχρι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Γιώργος Μαυροψαρίδης, ο μοντέρ με τις δύο υποψηφιότητες για Όσκαρ («Ευνοούμενη» και «PoorThings» του Γιώργου Λάνθιμου), φωτίζει μοναδικά το βιβλίο του Κέλμαν, αφού ο ήρωάς του θεωρείται μάστορας και πρωτοπόρος της τέχνης του μοντάζ. Άλλωστε, και το ίδιο το μυθιστόρημα με θαυμαστό τρόπο καταφέρνει να «σκηνοθετεί» και να «μοντάρει» ιστορία και γλώσσα. Και, όχι, δεν είναι δύσκολο και φορμαλιστικό, δεν απευθύνεται σε σινεφίλ, είναι απλώς ιδιοφυές, με δυνατούς χαρακτήρες, πολύ χιούμορ και σημεία απίστευτου σασπένς και φρίκης.

Ο Κέλμαν, που έκανε μεγάλη έρευνα σε κινηματογραφικά αρχεία και στις ταινιοθήκες Αυστρίας και Γερμανίας, ακολουθεί τον διάσημο ήδη Παμπστ και την οικογένειά του από το φευγιό του στην Αμερική, όταν ανέβηκε ο Χίτλερ στην εξουσία, μέχρι τη μεταπολεμική Γερμανία. Ο σκηνοθέτης, που μισούσε τους ναζί, που ανακάλυψε την Γκρέτα Γκάρμπο και τη Λουίζ Μπρουκς, που έκανε την πρώτη κινηματογραφική μεταφορά της «Οπερας της Πεντάρας» του Μπρεχτ, δεν άντεξε την παντοδυναμία των παραγωγών στο Χόλιγουντ και επέστρεψε στην Ευρώπη για να βρεθεί, σε μια τραγική συγκυρία, αιχμάλωτος του Χίτλερ στην προσαρτημένη πατρίδα του, την Αυστρία. Τρομοκρατημένος, απειλούμενος αλλά και πολύ φιλόδοξος και μανιώδης με την τέχνη του, συνέχισε να κάνει ταινίες υπό το βλέμμα του Γκέμπελς, με απόλυτη ελευθερία και άπειρα λεφτά. Έτσι καθησύχαζε τον εαυτό του, ωστόσο έγινε συνένοχος τελικά του διαβολικού προπαγανδιστικού σχεδίου του Γ’ Ράιχ.

Κι αυτό είναι, φυσικά, το κεντρικό θέμα του «Ασπρόμαυρου»: η τραγωδία ενός δημιουργού που από «κόκκινος Παμπστ» κατέληξε να κάνει σινεμά συνεργαζόμενος με το υπουργείο Προπαγάνδας του Γ’ Ράιχ, οι μικροί συμβιβασμοί του καλλιτέχνη που δεν αφήνουν ούτε την πιο υψηλή τέχνη να μείνει αλώβητη από το αίμα του αυταρχικού καθεστώτος. Πόσο επίκαιρο στις μέρες μας. Το «Ασπρόμαυρο» όμως είναι και γεμάτο συναρπαστικές ιστορίες, συναντήσεις με σταρ (από τη Ρίφενσταλ και τον Φριτς Λανγκ μέχρι την Γκάρμπο και την Μπρουκς), ναζί καθάρματα και πρόσφυγες, κινηματογραφικά γυρίσματα και πρεμιέρες, εγκλήματα και ηθικά διλήμματα. Ο Κέλμαν έχει πάρει τις ελευθερίες του, γι’ αυτό και το βιβλίο του διαβάζεται απνευστί, είναι ίσως το κορυφαίο του μέχρι σήμερα (κι έχει γράψει τόσα).