Tilkiden Sinsi, Tavsandan Ürkek

Got something to say to this podcast? Send a voicemail, and you might hear yourself on the next episode!

Bölüm 1 – Gecikmiş İktisadi Sekülerleşme

Kitabı satın al: https://tinyurl.com/TSTU1

Bu podcast serisi, Tilkiden Sinsi, Tavşandan Ürkek: Şirket, Din, Siyaset (İletişim Yayınları, 2025) kitabından iki bölümü yazarın kendi okuması ile dört fasılda sunuyor.

Kitap, siyasal İslam’ın Türkiye’de bir yandan devleti, bir yandan da piyasayı dönüştüren bir sosyal harekete, ideolojiye ve araçsallığa evrildiği savını öne sürüyor. Bu dönüştüren ve kendisi de dönüşen siyasi hareketlenme, devletin küçülmesi, piyasanın büyümesi şiarıyla yayılan ve genişleyen neoliberal kapitalist ideoloji ile de iç içe. Siyaseti zamanla otoriterleştiren bu dönüşümde devletin kendisi de neo-liberal ideologların tahmininin tersine hızla büyüyen bir imtiyazlı şirket oluyor. “Siyasi bağlantılı şirket” çalışmaları ile kitap bu süreçler üzerine yerel ve sektörel açılımları olan üç özgün analiz sunuyor.

Podcast serisindeki ilk bölüm, kitabın merkezindeki tilki ile tavşan metaforu üzerine kısa bir gezinti ile başlıyor; ardından saha çalışmalarından ve yerel öncülerden hareketle Kayseri'den izlenimler sunuyor. “İslam Dünyasında gecikmiş iktisadi sekülerleşme” konusunu Max Weber, Sabri Ülgener, Daryush Shayegan ve Timur Kuran'ın fikirlerinden hareketle tartışıyor. Ekonomik zihniyetin dönüşümünü ve ahlâki değerlere yönelik kuramları ele alıyor. Ardından İslam’ın iktisadi kurumlardan biri olan vakıf geleneğini inceliyor.

İkinci bölüm, siyasal İslam altında şekillenen vesayet anlayışını ve buna ivme veren yeni kapitalistlerin temel özelliklerini, eylemsel alandaki izdüşümleri ile inceleyip onların taklitçi, kindar ve rantçı özelliklerine vurgu yapıyor. Son olarak da kitabın genel yapısını, temel kavramlarını ve kitaptaki konuları özetliyor.

Üçüncü bölümde sanayi sermayesi yaratmak için kurulan çok ortaklı yatırım modelleri inceleniyor. Piyasa sosyalizminden ilham alan işçi şirketleri kurgusunun 1970'lerde “halk sektörü” yaratmak için umutla yola çıktığını ve bu deneyimin neden sürdürülemediğini anlatıyor. Oradan da 1980'lerin banker skandallarına ve Banker Kastelli'ye uzanarak hazırlıksız liberalleşmenin finansal ve ahlâki krizine bakıyor. Bu yatırım modellerinde aile birikimlerinin nasıl istismar edildiğine dikkat çekiyor.

Dördüncü ve son bölümde, 1970'lerdeki deneyime benzer çok ortaklı şirket yapıları, bu kez siyasal İslam'ın "Adil Düzen" anlayışının neoliberal piyasa fikirleriyle kurduğu erken ilişki biçimleri çerçevesinde ele alınıyor. Resmî bankacılık sisteminin dışında, özellikle 1990'larda hızla gelişen bu çok ortaklı şirket modelleri, Anadolu'da yeni bir sanayileşme hamlesinin öncüleri olarak kendilerini tanıtmış; aynı zamanda hem Türkiye'de, hem de Almanya'da ve Avrupa’daki Türk göçmenlerin aile birikimlerini istismar etmişti. Bölüm, ortaya çıkan farklı girişimci tiplerini ve iş modellerini incelerken, Haşim Bayram, Jet Fadıl ve yakın dönemdeki Tosuncuk gibi piyasa aktörlerinin öykülerine de yer veriyor.

© Studio Apori, 2026.