Tjipcast

1. Hoe levert een bovenschoolse rekencrew een bijdrage aan beter rekenonderwijs?

   13 de novembro de 202639 minA seguir

   Hoe krijg je wetenschappelijke inzichten over rekenonderwijs van papier naar de dagelijkse lespraktijk? Binnen onderwijsorganisatie Arlanta is daarvoor een bovenschoolse rekencrew opgericht: opgeleide collega’s …

   Notas do episódio

   Hoe krijg je wetenschappelijke inzichten over rekenonderwijs van papier naar de dagelijkse lespraktijk? Binnen onderwijsorganisatie Arlanta is daarvoor een bovenschoolse rekencrew opgericht: opgeleide collega’s die scholen bezoeken, rekenlessen observeren en met teams onderzoeken waar sterke punten en ontwikkelkansen liggen. Hierover spreek ik met Ker Teunen en Nicole van der Mossel. Ker is kwaliteitscoördinator bij Kindcentrum Vivensa, bovenschools kwaliteitscoördinator, projectleider van de rekencrew en primor van het primoraat van Arlanta. Nicole is crewmember, leerkracht van groep 7/8 en rekencoördinator bij christelijke basisschool De Gearing in Ee.

   De aanpak begon met zorgen over de rekenresultaten en een gezamenlijke zoektocht naar kenmerken van effectief rekenonderwijs. Vanuit literatuuronderzoek ontwikkelde een onderzoeksgroep een rekenspecifieke kijkwijzer en aanvullende rubrics. Daarmee kijkt de crew naar meer dan de opbouw van een instructie: welke modellen en materialen gebruikt de leerkracht? Hoe ontwikkelen leerlingen rekenbegrip? En zijn er schoolbrede afspraken over rekentaal en doorgaande leerlijnen?

   Ker en Nicole vertellen hoe een schoolbezoek verloopt en wat het leren tussen scholen oplevert. Daarbij komt ook de spanning tussen kritisch kijken en veilig leren aan bod. De crew zoekt naar patronen op schoolniveau, waarna het team samen met de schoolleiding bepaalt welke vervolgstappen nodig zijn. De eerste ervaringen wijzen vooral op meer inhoudelijke gesprekken, kennisdeling en aandacht voor rekenen. Of de aanpak ook tot betere leerlingresultaten leidt, zal de komende jaren nauwlettend worden gemonitord.

   Kernpunten uit het gesprek:

   🔍 Een algemene observatiewijzer brengt niet vanzelf de kwaliteit van rekenonderwijs in beeld. De rekencrew kijkt specifiek naar rekeninhoud, begripsontwikkeling en het gebruik van modellen en materialen.

   🧩 Lesobservaties, een zelfscan en gesprekken geven samen zicht op schoolbrede patronen. Denk aan doorgaande leerlijnen en gezamenlijke afspraken over rekentaal.

   🤝 Het schoolbezoek is bedoeld als vertrekpunt voor ontwikkeling. De crew benoemt sterke punten en ontwikkelkansen; de school bepaalt vervolgens welke prioriteiten zij daaraan verbindt.

   📚 De instrumenten krijgen betekenis door de kennis van de gebruikers. Scholing, begeleide schoolbezoeken en gezamenlijk oefenen vormen daarom een belangrijk onderdeel van de aanpak.

   🌱 De eerste opbrengsten liggen vooral in het professionele gesprek en het leren tussen scholen. Effecten op leerlingresultaten zijn op dit moment nog niet vast te stellen.

   Quotes uit het gesprek:

   “Gedurende onze observaties wordt de foto steeds scherper, maar het zal nooit een portret worden. We gaan nooit op de man spelen.”

   “Met deze aanpak blijft de kennis binnen de organisatie, maar ook de betrokkenheid wordt groter binnen onze schoolorganisatie.”

   “Het zijn middelen en het proces, hoe ga je ze gebruiken? Met welke kennis ga je ze inzetten? Dat maakt het verschil.”

   Tijdstempels

   00:00 – Bovenschoolse rekencrew
   01:32 – Zorgelijke rekenresultaten
   03:16 – Onderzoek vertalen
   05:26 – Eigen instrumenten
   08:42 – Rekenkundig kijken
   12:07 – Praktijk verrijken
   14:05 – Crewmembers scholen
   15:39 – Doorgaande leerlijnen
   17:41 – Samen verbeteren
   23:14 – Rekenen observeren
   25:27 – Opbrengsten volgen
   28:43 – Kennis behouden
   32:18 – Kritische lessen
   35:12 – Toekomst verkennen

   Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

   Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

   Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

   JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

   Bronnen en verdieping

   Je kunt hier drie documente downloaden ontwikkeld door de Rekencrew: de kijkwijzer effectief rekenonderwijs, de schoolscan rekenonderwijs en de rubric Zo ziet ons rekenonderwijs eruit.

   Het bericht Hoe levert een bovenschoolse rekencrew een bijdrage aan beter rekenonderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

2. Hoe geef je digitale geletterdheid een betekenisvolle plek in het basisonderwijs?

   11 de novembro de 202637 minA seguir

   Digitale geletterdheid begint bij begrijpen hoe de digitale wereld werkt. Wat gebeurt er achter een scherm? Hoe beoordeel je informatie? En wat moeten kinderen zelf weten en kunnen als technologie steeds meer …

   Notas do episódio

   Digitale geletterdheid begint bij begrijpen hoe de digitale wereld werkt. Wat gebeurt er achter een scherm? Hoe beoordeel je informatie? En wat moeten kinderen zelf weten en kunnen als technologie steeds meer taken kan overnemen?

   Ik spreek hierover met Bas Hummel en Merel de Vink. Bas is leraar, lesontwikkelaar en adviseur digitale geletterdheid. Merel de Vink, auteur en oprichter van Leesvink, verken ik hoe je deze vragen een betekenisvolle plek geeft in het basisonderwijs. Kinderboeken blijken daarvoor een waardevolle ingang. Een verhaal over robots, influencers of een chatbot kan aanleiding zijn om met leerlingen te praten over technologie, vertrouwen en vriendschap. Ook een getallentruc kan helpen om de werking van een algoritme inzichtelijk te maken.

   We bespreken het verschil tussen digitalisering, digitale geletterdheid en digitale didactiek. Dat onderscheid helpt om bewuste keuzes te maken: wat moeten leerlingen leren over technologie en wanneer ondersteunt technologie het leren? Daarbij komt ook het risico aan bod dat leerlingen denkwerk uitbesteden aan AI, terwijl ze juist zelf kennis en vaardigheden moeten ontwikkelen. Hoe verbind je digitale geletterdheid met lezen, taal en wereldoriëntatie? Welke begeleiding vraagt het zoeken en beoordelen van informatie? En hoe ontwikkel je als schoolteam een gezamenlijke visie, met aandacht voor de digitale leefwereld van kinderen?

   Kernpunten uit het gesprek

   🔍 Digitale geletterdheid, digitalisering en digitale didactiek vragen om verschillende keuzes. Leren over technologie is iets anders dan apparaten aanschaffen of technologie inzetten om het leren te ondersteunen.

   📚 Kinderboeken kunnen een ingang zijn voor digitale geletterdheid. Verhalen over robots, influencers en chatbots bieden aanknopingspunten voor gesprekken over betrouwbaarheid, identiteit en menselijke relaties.

   🧩 Maak technologie begrijpelijk door de werking ervan uit te leggen. Een getallentruc, een opengeschroefde laptop of een gesprek over taalmodellen kan helpen om achter de ogenschijnlijke magie te kijken.

   🧠 Informatie opzoeken vraagt om begeleiding bij begrijpen, verwerken en toepassen. Bas benadrukt daarbij het belang van kennisopbouw en waarschuwt voor het uitbesteden van denkwerk aan AI.

   🌱 Begin als team met gezamenlijke taal, een visie en zicht op wat er al gebeurt. Nieuwsgierigheid naar de online ervaringen van leerlingen biedt vervolgens concrete aanknopingspunten voor het onderwijs.

   Quotes uit het gesprek:

   “De online en de fysieke wereld lopen eigenlijk zo door elkaar heen.”

   “Je kunt er dus heel erg bewust voor kiezen om bijvoorbeeld boeken in te gaan zetten om ook te leren over digitale technologie.”

   “Het gaat om begrijpen, verwerken, toepassen wat mij betreft.”

   Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW!

   Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

   Tijdstempels

   00:00 – Introductie gasten
   02:18 – Digitale geletterdheid
   04:24 – Podcasts maken
   06:13 – Brede geletterdheid
   08:18 – Begrippen onderscheiden
   09:49 – Boeken verbinden
   13:05 – Technologie ontleden
   14:10 – Algoritmes begrijpen
   16:38 – Kennis opbouwen
   17:08 – AI begrijpen
   20:52 – Leesplezier stimuleren
   24:21 – Informatie beoordelen
   28:17 – Schermen vrezen
   30:54 – Gezamenlijke visie
   32:31 – Nieuwsgierig blijven

   Bronnen & verdieping

   De kerndoelen digitale geletterdheid van SLO, als inhoudelijk vertrekpunt voor het gesprek over het curriculum.

   Hart van staal van Simon van der Geest, besproken als ingang voor gesprekken over robots.

   Het boek van Bas Haring over kunstmatige intelligentie, besproken vanwege de toegankelijke uitleg van computers en algoritmes.

   Jeugdbieb, Het Klokhuis, Schooltv en WikiKids zijn ook genoemd bij het begeleiden van zoekopdrachten en het vergelijken van informatie.

   Het bericht Hoe geef je digitale geletterdheid een betekenisvolle plek in het basisonderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

3. Is levensbeschouwing op school nog wel van deze tijd?

   8 de novembro de 202638 minA seguir

   Levensbeschouwing op school gaat over meer dan vragen stellen over het christendom of de islam. Waarom moet alles veranderen als je van groep 8 naar de middelbare school gaat? Waarom kun je niet gewoon bij je …

   Notas do episódio

   Levensbeschouwing op school gaat over meer dan vragen stellen over het christendom of de islam. Waarom moet alles veranderen als je van groep 8 naar de middelbare school gaat? Waarom kun je niet gewoon bij je vrienden blijven? En hoe kan het dat je ergens naar uitkijkt en tegelijk moeite hebt met het afscheid? Achter een vertrouwde schoolovergang kunnen bijvoorbeeld vragen schuil over verandering, verlies en wat je hoopt te vinden.

   Voor onderwijstheoloog Erik Renkema, adviseur identiteit bij Verus, begint levensbeschouwing bij zulke vragen. Kinderen komen ze tegen in hun eigen leven. Op school kunnen ze ontdekken hoe anderen over diezelfde vragen denken, woorden vinden voor wat ze zelf belangrijk vinden of dat juist uitdrukken in een tekening, een gedicht of dans.

   Dat vraagt iets van de leerkracht. Een prentenboek, een raptekst of een religieus verhaal kan een ander perspectief openen. Welke bron kies je, welke vraag stel je erbij en hoe zorg je dat verschillende antwoorden ruimte krijgen? Renkema pleit voor doelbewust lesgeven, met kennis van uiteenlopende tradities en aandacht voor wat er in de groep speelt. Zo krijgt ook burgerschap een concrete invulling. De klas wordt een plek waar kinderen oefenen met verschillen en in de ontmoeting met anderen ontdekken waar ze zelf voor staan.

   Kernpunten uit het gesprek:

   🔍 Levensvragen beginnen vroeg. Ook jonge kinderen houden zich volgens Renkema bezig met vragen over het leven, al kunnen ze hun antwoorden nog beperkt verwoorden.

   📚 Kennis geeft kinderen meer perspectieven. Religieuze verhalen, mythen, literatuur en kunst bieden verschillende manieren om naar vragen over bijvoorbeeld afscheid, geluk en rechtvaardigheid te kijken.

   🏫 Persoonsvorming en burgerschap komen samen in de klas. Kinderen ontdekken in de ontmoeting met anderen wat ze zelf belangrijk vinden en oefenen met luisteren wanneer iemand anders daar anders over denkt.

   🎨 Levensbeschouwing vraagt om voorbereiding. Kies een levensvraag, zoek er een passende bron bij en bedenk hoe leerlingen kunnen reageren. Dat kan in gesprek, maar ook via muziek, drama, dans of beeldend werk.

   🤝 Oefen als team met wat je van leerlingen vraagt. Lees samen een gedicht of bekijk een kunstwerk, bespreek welke vragen het bij je oproept en bedenk hoe je ermee aan de slag kunt in verschillende groepen.

   Quotes uit het gesprek:

   “Laat burgerschap, identiteitsvorming, school als minisamenleving niet terloops plaatsvinden.”

   “Elke school zou de tegenhanger van de online algoritmes moeten zijn.”

   “Je begint altijd bij je intentie, je bedoeling. Wat wil je met deze les? Wat wil je met je school? Wat wil je met deze toets?”

   Tijdstempels

   00:00 – Onderwijstheoloog Renkema
   02:00 – Levensbeschouwing vandaag
   03:55 – Jonge kinderen
   06:05 – Afscheid nemen
   07:47 – Drie aandachtspunten
   10:30 – Burgerschap oefenen
   12:21 – Doelbewust lesgeven
   14:22 – Iedereen betrekken
   17:25 – Muziek beluisteren
   19:03 – Gedeelde levensthema’s
   22:56 – Vakken verbinden
   24:25 – Samenwerkingsscholen onderzoeken
   26:25 – Samen oefenen
   29:02 – Perspectieven verbreden
   32:53 – Verbeelding aanspreken

   Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

   Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

   Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

   JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

   Bronnen en verdieping

   Levensbeschouwing en het jonge kind — Bundel samengesteld door Erik Renkema en Marietje Beemsterboer over levensbeschouwing bij kinderen van nul tot en met zes jaar.

   Stroomhoofd — Filosofische jeugdroman van Erik Renkema over de overstap van groep 8 naar de middelbare school.

   De speelboom — Prentenboek van Erik Renkema dat uitnodigt tot een gesprek over wat kinderen met elkaar verbindt en waarin ze verschillen.

   Hart voor samen — Bundel samengesteld door Erik Renkema en Tamme Spoelstra, met praktijkvoorbeelden op het snijvlak van levensbeschouwing en burgerschap.

   Het bericht Is levensbeschouwing op school nog wel van deze tijd? verscheen eerst op Tjipcast.

4. Hoe breng je (bij rekenen) het automatiseringsniveau van leerlingen in beeld?

   4 de novembro de 202636 minA seguir

   Een leerling geeft het goede antwoord op een rekensom, maar telt ondertussen onder tafel op zijn vingers. Het antwoord klopt, terwijl de basisvaardigheid nog onvoldoende is geautomatiseerd. Dat kan later …

   Notas do episódio

   Een leerling geeft het goede antwoord op een rekensom, maar telt ondertussen onder tafel op zijn vingers. Het antwoord klopt, terwijl de basisvaardigheid nog onvoldoende is geautomatiseerd. Dat kan later problemen opleveren: wie bij een verhoudingstabel nog veel aandacht nodig heeft voor eenvoudige keersommen, houdt minder ruimte over om de eigenlijke opgave te begrijpen en op te lossen. Hoe krijg je als leerkracht zicht op die automatiseringsvaardigheden? En hoe vertaal je toetsresultaten naar passende instructie en ondersteuning? Daarover spreek ik met psycholoog en rekenspecialist Wilfred Hofstetter en docent en onderwijsadviseur Miriam Kist verbonden aan Lexima. Centraal staat de recent ontwikkelde Automatiseringstoets Rekenen (de ATR): een signaleringstoets die helpt om leerlingen met mogelijke automatiseringsproblemen bij rekenen vroegtijdig in beeld te brengen.

   De toets is daarbij het begin van een analyse. Wat gaat goed, welke fouten maakt een leerling? Welke rekenstrategie gebruikt hij? En wat ontdek je wanneer je vraagt om een som hardop voor te doen? We bespreken het belang van vroeg signaleren, het volgen van ontwikkeling over meerdere meetmomenten en de samenhang met het bekende Bareka muurtje. Ook komt een meer complexe afweging aan bod: wanneer heeft extra oefenen zin en wanneer zijn andere doelen of hulpmiddelen nodig om een leerling verder te helpen?

   Deze podcast maak ik in samenwerking met Lexima. Want ieder kind verdient de kans om zich optimaal te ontwikkelen. Ook als leren niet vanzelf gaat. Lexima helpt scholen om leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, gericht verder te helpen. Met bewezen effectieve programma’s voor lezen, spelling en rekenen. Zodat ieder kind de ondersteuning krijgt die het nodig heeft om mee te kunnen doen. Kijk op lexima.nl voor meer informatie!

   Kernpunten

   🧠 Automatiseren maakt ruimte vrij voor complexere rekenopgaven. Wie eenvoudige bewerkingen telkens opnieuw moet uitrekenen, kan de samenhang van een grotere opgave kwijtraken.

   🔍 Een goede of foute uitkomst vertelt niet het hele verhaal. Een kort rekengesprek kan zichtbaar maken welke strategie een leerling gebruikt en waar het misgaat.

   📊 De ATR helpt volgens de gasten om mogelijke automatiseringsachterstanden te signaleren. Meerdere meetmomenten geven meer informatie over de ontwikkeling en de behoefte aan ondersteuning.

   🧩 ATR en Bareka vervullen verschillende, aanvullende functies: signaleren welke leerlingen achterblijven en vervolgens gerichter onderzoeken waar hiaten zitten.

   ⚖️ Extra oefenen vraagt om afstemming op de leerling. Bij hardnekkige problemen moeten teams ook afwegen welke ondersteuning, hulpmiddelen en doelen passend zijn.

   Quotes uit het gesprek

   “Vroeg signaleren betekent dat je meer tijd hebt om te kijken wat je nog kunt doen om te voorkomen dat er problemen zijn.”

   “Je moet niet na één afname zeggen van: ‘Hé, het gaat helemaal fout.’”

   “Het is altijd nog belangrijk om te kijken naar wat heeft die leerling dan precies gedaan?”

   Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels

   00:00 – Introductie gasten
   02:06 – Automatiseren begrijpen
   04:22 – Problemen signaleren
   06:41 – Begrijpen oefenen
   08:10 – Werkgeheugen ontlasten
   09:26 – ATR uitgelegd
   12:47 – Vroeg ingrijpen
   14:26 – Toetsresultaten analyseren
   16:45 – Leerlingen vergelijken
   18:29 – Ondersteuning afstemmen
   20:18 – Hardnekkige rekenproblemen
   22:17 – Automatisering toetsen
   24:09 – Preventief handelen
   25:14 – Oefenen afwegen
   27:39 – Onderwijs onderzoeken

   Het bericht Hoe breng je (bij rekenen) het automatiseringsniveau van leerlingen in beeld? verscheen eerst op Tjipcast.

5. Hoe blijf je een mens tussen de systemen?

   1 de novembro de 202645 minA seguir

   Digitalisering verandert het onderwijs stilaan stap voor stap. We gebruiken digitale systemen om vorderingen te volgen, oefenstof aan te bieden en te bepalen welke ondersteuning een leerling nodig heeft. AI …

   Notas do episódio

   Digitalisering verandert het onderwijs stilaan stap voor stap. We gebruiken digitale systemen om vorderingen te volgen, oefenstof aan te bieden en te bepalen welke ondersteuning een leerling nodig heeft. AI voegt daar nieuwe mogelijkheden aan toe. Elke toepassing kan op zichzelf handig en logisch lijken, terwijl ze samen een grotere beweging vormen waarvan de gevolgen minder zichtbaar zijn. Wat raken we onderweg kwijt wanneer meetbare prestaties, voorspellingen en efficiëntie steeds meer bepalen hoe we naar leerlingen kijken? Hoeveel ruimte blijft er voor ontmoeting, verwondering en het proberen te begrijpen van een kind? En herkennen we nog wanneer technologie ons helpt bij onze onderwijskeuzes, of die keuzes ongemerkt begint te sturen?

   Jan Jaap Hubeek onderzoekt die vragen in zijn boek Mens blijven tussen systemen. Hij is directeur van Stichting NIVOZ, voormalig leraar en maker van onder meer de podcast Meesterwerk. Zijn vertrekpunt is de ontmoeting: onderwijs vraagt om leraren die hun leerlingen kennen en zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun keuzes.

   Dat maakt hem kritisch op de belofte dat AI de didactiek kan overnemen, zodat de leraar meer tijd krijgt voor de pedagogiek. Kun je die twee eigenlijk uit elkaar halen? En levert tijdwinst vanzelf ruimte op voor aandacht, of gaan we vooral meer doen? We spreken over digitale leermiddelen, toetsing, kansengelijkheid en de invloed van technologiebedrijven. Telkens komt dezelfde vraag terug: wat willen we met ons onderwijs bereiken en wat vraagt dat van ons als mens in deze tijd?

   Kernpunten uit het gesprek:

   🤝 Ontmoeting vraagt oefening en aandacht. Hubeek ziet de school als een plek waar leerlingen leren samenleven, verschillen tegenkomen en fouten mogen maken in het contact met anderen.

   🧭 De onderwijsbedoeling geeft richting aan technologiegebruik. Begin bij wat je leerlingen wilt leren en bepaal vervolgens welke inrichting, middelen en handelingen daarbij passen.

   🧩 Didactiek en pedagogiek zijn met elkaar verweven. Volgens Hubeek kun je het begeleiden van leren moeilijk losmaken van het kennen van een leerling en het begrijpen van diens antwoorden, ervaringen en behoeften.

   🔍 AI stelt de kwaliteit van opdrachten en toetsing ter discussie. Een ingeleverde tekst maakt het denkproces van een leerling niet vanzelf zichtbaar. Het gesprek over gemaakte keuzes kan juist belangrijke informatie opleveren.

   ⚖️ Digitale systemen vragen om professioneel oordeel. Voorspellingen en leerlinggegevens kunnen verwachtingen beïnvloeden. Het gesprek onderstreept daarom het belang van regie, kritische vragen en aandacht voor wat systemen buiten beschouwing laten.

   Quotes uit het gesprek:

   “Wat ik bedoel met mens blijven tussen systemen is: zie dat kind.”

   “Ik maak me zorgen dat we niet weten waar we in zitten.”

   “Je begint altijd bij je intentie, je bedoeling. Wat wil je met deze les? Wat wil je met je school? Wat wil je met deze toets?”

   Tijdstempels

   00:00 – Menswaardig onderwijs
   01:17 – Onderlinge ontmoeting
   04:17 – Digitale leefwereld
   08:19 – Onzichtbare systemen
   10:18 – Professionele regie
   12:45 – Aanwezigheid toetsen
   14:47 – Sturende technologie
   17:05 – Didactiek uitbesteden
   20:43 – Bedoeling bevragen
   21:10 – Leerprocessen beoordelen
   24:02 – Sociale verbindingen
   27:05 – Betekenisvol leren
   30:30 – Bewuste keuzes
   35:11 – Maatschappelijke keerzijden
   37:36 – Menselijke intelligentie

   Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

   Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

   Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

   JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

   Bronnen en verdieping

   Jan Jaap Hubeek – Mens blijven tussen systemen. Het centrale boek bij het gesprek, over menswaardig onderwijs in een AI-tijdperk.

   Robert D. Putnam – Bowling Alone. Aangehaald bij de bespreking van sociale netwerken, gemeenschapsvorming en democratie.

   Johannes Visser – Is het voor een cijfer?. Genoemd bij de discussie over toetsdruk en de vraag waarop leerlingen hun inspanningen richten. Ik sprak Johannes in een podcast over dit boek.

   Stichting NIVOZ – het lemniscaatmodel. Hubeek beschrijft hoe intentie, inrichting en handelen steeds opnieuw met elkaar verbonden worden.

   Het bericht Hoe blijf je een mens tussen de systemen? verscheen eerst op Tjipcast.

6. Wat is kwaliteit van onderzoek in het mbo?

   28 de outubro de 2026A seguir

   Het mbo heeft inmiddels flink wat ervaring opgedaan in het toepassen en inzetten van onderzoek om de werkpraktijk en kwaliteit van onderwijs te verrijken, te vernieuwen en te verbeteren. Denk aan het …

   Notas do episódio

   Het mbo heeft inmiddels flink wat ervaring opgedaan in het toepassen en inzetten van onderzoek om de werkpraktijk en kwaliteit van onderwijs te verrijken, te vernieuwen en te verbeteren. Denk aan het ontwikkelen van een betere druppelbril voor mensen die herstellen van een oogoperatie of de toepassing van een metselrobot op leslocatie. Maar hoe beoordeel je de kwaliteit van zulk type onderzoek? Zijn hier verschillende perspectieven in te onderscheiden? En wat is er nodig om de resultaten van dit type onderzoek daadwerkelijk te gebruiken in onderwijs en beroepspraktijk? We bespreken het recent ontwikkelde kwaliteitskader wat draait om het vermogen van practoraten om zich op deze vier kenmerken te ontwikkelen. De indicatoren zijn richtpunten voor groei en ontwikkeling: kwaliteit van onderzoek, de professionele leergemeenschap, kennisgebruik en verbetering, vernieuwing en innovatie.

   In 2012 startte het eerste practoraat in Nederland bij het Mediacollege Amsterdam. Inmiddels zijn er ongeveer 160 practoraten en ontstond er de behoefte aan een gezamenlijke taal en een gestructureerde aanpak om kwaliteit zichtbaar te maken, te versterken en de landelijke ontwikkelingen in beeld te brengen. Daarom heeft de kwaliteitscommissie van Stichting Practoraten in 2025 een nieuw kwaliteitskader practoraten ontwikkeld. Hierover spreek ik met Marjolein den Ouden en Marc van der Meer. Marjolein is epidemioloog en bewegingswetenschapper, practor Zorg en Technologie bij ROC van Twente en lector Technology, Health & Care bij Saxion. Marc is zelfstandig onderzoeker en onafhankelijk adviseur in de mbo-sector. Daarnaast is hij ambassadeur van het programma Taken en Rollen van Docenten voor MBO 2030 en voorzitter van de kwaliteitscommissie van Stichting Practoraten.

   We bespreken het recent ontwikkelde kwaliteitskader van practoraten dat creëren, reflecteren en kennisdelen met elkaar verbindt. De ambitie is om daarmee het innovatievermogen van practoraten te versterken. Hoe onderzoek je een praktijkvraag zorgvuldig? Hoe leer je van de resultaten? En hoe zorg je dat anderen de ontwikkelde kennis kunnen gebruiken? Daarbij ontstaat een interessant spanningsveld: een gezamenlijk kader moet houvast bieden, terwijl de vragen, vakgebieden en ontwikkelfasen van practoraten sterk verschillen. We verkennen hoe een waarderende dialoog kan helpen om kwaliteit zichtbaar te maken en verder te ontwikkelen. Ook bespreken we de eigen kennisbijdrage van het mbo in de samenwerking met hbo en universiteiten. Wat vraagt het om deze kennis serieus te nemen en onderzoek duurzaam te verbinden met onderwijs en werk? We doen dit door diverse voorbeelden van praktijkonderzoek te bespreken.

   Kernpunten uit deze podcast:

   🔍 Praktijkvragen als vertrekpunt. Onderzoek helpt studenten en docenten om systematisch te onderzoeken hoe hun vak en beroepspraktijk kunnen verbeteren.

   🧭 Een kwaliteitskader dient ontwikkeling te ondersteunen. De gasten benadrukken het belang van richting, ruimte en een waarderende dialoog, passend bij de ontwikkelfase van een practoraat.

   🔄 Creëren, reflecteren en kennisdelen versterken elkaar. Het besproken kader verbindt deze drie vermogens met de ambitie om tot innovatie te komen.

   🛠️ Kennis benutten vraagt om extra werk. Lesmateriaal, praktijkboeken en techambassadeurs helpen om onderzoekskennis toegankelijk te maken en in onderwijs en werk toe te passen.

   🌱 Duurzame onderzoekscapaciteit vraagt tijd. Samenwerking, vertrouwen en een herkenbare positie in een vakgebied ontstaan door langdurig te bouwen aan mensen en netwerken.

   Quotes uit het gesprek:

   “Ruimte geven betekent ook dat zo’n onderzoeksmodel kan helpen om je eigen blik te verbreden.”

   “Er wordt heel veel ontwikkeld, maar dan blijft het op de plank liggen.”

   “Je creëert iets. Je reflecteert en je deelt actief de opgedane kennis.”

   Deze aflevering maak ik samen met het Stichting Practoraten, platform voor praktische innovatie. We maken dit studiejaar vier afleveringen over praktijkonderzoek in het mbo.

   Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels

   00:00 – Onderzoekskwaliteit bespreken
   03:02 – Nieuwsgierigheid benutten
   04:33 – Practoraten ontstaan
   08:02 – Druppelbril doorontwikkelen
   11:28 – Kwaliteitskader ontwikkelen
   14:05 – Onderbouwing verkennen
   17:11 – Drie kernvermogens
   19:06 – Kennis toegankelijk
   21:20 – Vakmanschap versterken
   24:45 – Techambassadeurs opleiden
   27:05 – Context begrijpen
   29:48 – Practor worden
   31:55 – Onderzoek professionaliseren
   34:44 – Onderwijssectoren verbinden
   38:38 – Duurzaam opbouwen

   Het bericht Wat is kwaliteit van onderzoek in het mbo? verscheen eerst op Tjipcast.

7. Hoe komen we voorbij de kennisarmoede op school?

   25 de outubro de 202641 minA seguir

   Wat moet je weten om het nieuws te begrijpen, maatschappelijke discussies te volgen en een eigen oordeel te vormen? Een betekenisvol gesprek tussen leerlingen in de klas over een controversieel onderwerp vraagt …

   Notas do episódio

   Wat moet je weten om het nieuws te begrijpen, maatschappelijke discussies te volgen en een eigen oordeel te vormen? Een betekenisvol gesprek tussen leerlingen in de klas over een controversieel onderwerp vraagt veel meer dan naar elkaar luisteren en oordelen opschorten. Zonder kennis van begrippen, geschiedenis en achtergronden blijft veel van de complexiteit buiten beeld. En dat is niet alleen zonde, het is ook niet wenselijk in deze tijd (zelfs gevaarlijk). Hiermee kent culturele geletterdheid een sterke pedagogische component, iets wat nog wel eens uit het oog wordt verloren. Kennis emancipeert jongeren. En dat vraagt om gepassioneerde en betrokken leerkrachten en docenten die deze kennis kunnen overdragen.

   Wouter Smets, universitair docent aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en docent geschiedenis in Antwerpen, onderzoekt het belang van culturele geletterdheid in zijn nieuwe boek Voorbij de kennisarmoede. Hij pleit voor een gemeenschappelijke kennisbasis die leerlingen helpt om de wereld te begrijpen én bestaande verhoudingen kritisch te bevragen. Maar welke kennis hoort daarin thuis? Wie bepaalt welke verhalen we doorgeven? En hoe voorkomen we dat culturele geletterdheid vooral neerkomt op het behouden van de perspectieven die al dominant zijn?

   We bespreken de verhouding tussen feitenkennis en kritisch denken, de betekenis van concrete curriculumkeuzes en de verantwoordelijkheid van scholen en beleidsmakers. Ook komt het lezen van moeilijke teksten aan bod: waarom hebben leerlingen en studenten daarbij begeleiding nodig, tot in het hoger onderwijs? Wouter verbindt zijn analyse aan praktische mogelijkheden. Samen teksten lezen, leermiddelen kritisch beoordelen en als team bespreken wat leerlingen moeten kennen: het zijn concrete stappen om kennisrijker onderwijs vorm te geven. Haalbaar, concreet en vooral wenselijk.

   Kernpunten uit het gesprek:

   🧠 Kritisch denken vraagt inhoudelijke kennis. Verbanden leggen, argumenten beoordelen en maatschappelijke vraagstukken begrijpen veronderstellen kennis van het onderwerp.

   🌍 Culturele geletterdheid gaat ook over erbij horen. Smets wil een gedeelde kennisbasis verbinden aan de vraag welke verhalen en perspectieven onvoldoende worden gezien.

   ⚖️ Kenniskeuzes zijn niet neutraal. Wat een school onderwijst, kan bestaande machtsverhoudingen bevestigen, maar leerlingen ook helpen die te begrijpen en te bevragen.

   📚 Leren lezen blijft een onderwijsopdracht. Ook studenten in het hoger onderwijs hebben begeleiding nodig bij het doorgronden van moeilijke vakliteratuur.

   🔍 Kennisrijker onderwijs begint met concrete keuzes. Scherpere curriculumafspraken, inhoudelijk teamoverleg en een kritische blik op leermiddelen bieden volgens Smets aanknopingspunten.

   Quotes uit het gesprek:

   “Als je dus een schoolboek maakt met allemaal witte mannen in, dan bevestig je een bepaalde machtsstructuur.”

   “Ook op de hogeschool moet je nog leren om een academische tekst, een moeilijkere tekst te leren lezen.”

   “Dus niet alleen maar een ellenlange nieuwsbrief zoals ik altijd deed die nooit iemand leest, maar echt ouders te betrekken bij het onderwijs zelf.”

   Tijdstempels

   00:00 – Welkom Wouter
   00:46 – Kennisarmoede benoemen
   02:29 – Culturele geletterdheid
   05:30 – Gedeelde kennisbasis
   09:31 – Controversiële onderwerpen
   11:28 – Onwetendheid doorbreken
   12:42 – Gezamenlijke curriculumkeuzes
   15:07 – Concrete onderwijsdoelen
   18:03 – Feiten verbinden
   20:30 – Kritisch denken
   22:38 – Kennis macht
   27:21 – Complexiteit uitleggen
   31:03 – Lezen begeleiden
   35:08 – Samen lezen
   36:13 – Kennisrijker onderwijs

   Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

   Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

   Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

   JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

   Het bericht Hoe komen we voorbij de kennisarmoede op school? verscheen eerst op Tjipcast.

8. Wat kunnen kleurrijke basisscholen ons leren?

   19 de outubro de 202640 minA seguir

   Wat kunnen we leren van scholen waar kinderen met uiteenlopende talen en achtergronden samenkomen? Cordula Rooijendijk bezocht tientallen ‘zwarte’ basisscholen en schreef hierover een pakkend boek: Vijftien …

   Notas do episódio

   Wat kunnen we leren van scholen waar kinderen met uiteenlopende talen en achtergronden samenkomen? Cordula Rooijendijk bezocht tientallen ‘zwarte’ basisscholen en schreef hierover een pakkend boek: Vijftien lessen die kleurrijke basisscholen ons leren. Zo ontdekte ze hoe eigen vooroordelen haar blik op goed onderwijs beïnvloedden. Aan de hand van haar schoolbezoeken spreken we over hoge verwachtingen, de betekenis van thuistalen en ouderbetrokkenheid die verder gaat dan een nieuwsbrief verzenden of ouderavond plannen. Hoe zorg je dat leerlingen zich op deze scholen welkom voelen én goed leren lezen, schrijven en rekenen? Wat vraagt dat van het vakmanschap van leraren? Ook bespreken we waarom gelijke kansen soms om ongelijke ondersteuning vragen. Dat raakt aan onderwijstijd, het schooladvies en de samenwerking met professionals buiten de school. Want hoewel scholen veel kunnen betekenen, kunnen zij maatschappelijke ongelijkheid niet zelfstandig oplossen. Een gesprek over kritisch kijken naar je eigen overtuigingen, ruimte maken voor verschillende leefwerelden en de vraag hoe onderwijs kinderen voorbereidt op samenleven.

   Kernpunten uit het gesprek:

   🔍 Eigen vooroordelen beïnvloeden wat we op scholen waarnemen. Cordula beschrijft hoe schoolbezoeken haar ideeën over rust, thuistalen en ouderbetrokkenheid veranderden.

   🎯 Hoge verwachtingen worden zichtbaar in het dagelijks handelen: in taalgebruik, passende instructie en de overtuiging dat je als leraar de ontwikkeling van leerlingen kunt beïnvloeden.

   🤝 Ouderbetrokkenheid vraagt om actief contact en toegankelijke vormen van deelname. Een beperkte aanwezigheid op school betekent niet vanzelf dat ouders weinig belangstelling hebben.

   ⚖️ Gelijke kansen kunnen vragen om verschillen in ondersteuning en onderwijstijd. Bij schooladviezen is het belangrijk om aannames over de thuissituatie gezamenlijk kritisch te onderzoeken.

   🛠️ Het vakmanschap van leraren verdient ruimte én begrenzing. Samenwerking met andere professionals kan gezinnen ondersteunen en leraren ruimte geven voor hun onderwijstaak.

   Quotes uit het gesprek:

   “Onderwijs dient ertoe om te zorgen dat kinderen later in de samenleving goed kunnen samenleven.”

   “Maar wat je ook daarmee zegt is: jij mag er zijn en jouw taal mag er zijn.”

   “Dus niet alleen maar een ellenlange nieuwsbrief zoals ik altijd deed die nooit iemand leest, maar echt ouders te betrekken bij het onderwijs zelf.”

   Tijdstempels

   00:00 – Kennismaking bestuurder
   01:26 – Nabij besturen
   04:05 – Kleurrijke scholen
   08:59 – Thuistalen benutten
   10:30 – Ouders betrekken
   11:26 – Liefdevol handelen
   13:38 – Ongelijke onderwijstijd
   15:16 – Veilig leren
   16:12 – Hoge verwachtingen
   17:37 – Doordacht differentiëren
   20:08 – Professionele grenzen
   23:04 – Kansrijk adviseren
   26:19 – Segregatie doorbreken
   29:32 – Straatcultuur begrijpen
   33:18 – Digitaal onderwijs

   Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

   Bronnen en verdieping

   Cordula Rooijendijk – Vijftien lessen die kleurrijke basisscholen ons leren
   Het boek dat centraal staat in het gesprek, over onder meer hoge verwachtingen, ouderbetrokkenheid, vakmanschap en vooroordelen over scholen.

   Iliass El Hadioui – Hoe de straat de school binnendringt?affiliate=6755
   In het gesprek aangehaald bij het schakelen tussen thuiscultuur, straatcultuur en schoolcultuur.

   Onderwijsraad – Talige diversiteit benutten (2025)
   Passende verdieping bij de verwijzing naar de Onderwijsraad over thuistalen. Het advies bespreekt hoe scholen andere thuistalen kunnen benutten bij het leren van en in het Nederlands.
   

   Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

   Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

   JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

   Het bericht Wat kunnen kleurrijke basisscholen ons leren? verscheen eerst op Tjipcast.

9. Hoe werkt programmatisch toetsen in de dagelijkse onderwijspraktijk?

   12 de outubro de 202645 minA seguir

   Een eigen leerlijn, extra ondersteuning of een uiteindelijk schooladvies: beslissingen over leerlingen kunnen grote gevolgen hebben. Hoe zorg je dat de informatie waarop je zo’n besluit baseert voldoende rijk …

   Notas do episódio

   Een eigen leerlijn, extra ondersteuning of een uiteindelijk schooladvies: beslissingen over leerlingen kunnen grote gevolgen hebben. Hoe zorg je dat de informatie waarop je zo’n besluit baseert voldoende rijk en zorgvuldig is? En hoe gebruik je toetsing om tijdens het onderwijs beter te begrijpen wat een leerling nodig heeft?

   Cees van der Vleuten, emeritus hoogleraar onderwijskunde aan de Universiteit Maastricht en onderwijsadviseur Nihal Göktekin bespreken in deze podcast de uitgangspunten van programmatisch toetsen. Daarbij wordt het verzamelen van informatie losgekoppeld van het nemen van zwaarwegende beslissingen. Toetsresultaten, observaties, leerlinggesprekken en beschrijvende feedback vormen samen een beeld van de ontwikkeling. Hoe groter de gevolgen van een beslissing, hoe steviger de onderbouwing moet zijn.

   Nihal vertelt hoe deze benadering vorm krijgt op de Amsterdamse Montessorischool. Van het volgen van rekenvaardigheden tot gesprekken met kinderen en ouders: steeds staat de vraag centraal wat de verzamelde informatie betekent voor de volgende stap in het onderwijs. Cees licht toe waarom professionele oordelen waardevol zijn en waarom je die zorgvuldig moet bespreken en toetsen aan andere informatie. Ook zelfsturing, toetsdruk en burgerschap komen aan bod. Een terugkerend inzicht is dat deze manier van werken begeleiding, curriculumkennis en samenwerking vraagt. De invoering verdient daarom evenveel aandacht als de inhoudelijke uitgangspunten: een schoolteam moet samen begrijpen waarom het anders wil gaan toetsen en hoe dit het leren kan ondersteunen.

   Kernpunten uit het gesprek:

   🔍 Hoe zwaarder de beslissing, hoe rijker de onderbouwing. Een eigen leerlijn, bevordering of schooladvies vraagt om verschillende informatiebronnen en zicht op de ontwikkeling over een langere periode.

   🧩 Elk toetsresultaat is een onderdeel van het beeld. Toetsen, observaties en leerlinggesprekken leveren datapunten op die feedback en vervolgstappen ondersteunen; een afzonderlijk datapunt leidt niet meteen tot een zwaarwegend besluit.

   🧭 Zelfsturing vraagt begeleiding en structuur. Leerlingen moeten leren om informatie over hun ontwikkeling te begrijpen en te gebruiken, met ondersteuning van de leerkracht.

   ⚖️ Professioneel oordelen vraagt gezamenlijke zorgvuldigheid. Beschrijvende informatie kan helpen verklaren wat achter een score schuilgaat, maar vraagt ook om het bespreken van interpretaties en mogelijke vooringenomenheid.

   🌱 De invoering is een wezenlijk onderdeel van de aanpak. Programmatisch toetsen vraagt om een gedeeld doel, passende afspraken en gezamenlijke ontwikkeling binnen het schoolteam.

   Quotes uit het gesprek:

   “Zelfsturing vraagt heel veel sturing.”

   “Het gaat niet om een cijfer of om een score, maar het gaat ook om: wat is er aan de hand?”

   Tijdstempels

   00:00 – Introductie gasten
   00:49 – Programmatisch toetsen
   03:40 – Breder kijken
   06:20 – Oorsprong principes
   09:44 – Zwaarwegende beslissingen
   11:39 – Datapunten verzamelen
   14:04 – Montessori praktijk
   17:02 – Zelfsturing begeleiden
   19:14 – Toetsdruk begrijpen
   21:36 – Schooladvies onderbouwen
   24:30 – Beschrijvende informatie
   26:25 – Gezamenlijk oordelen
   30:22 – Voortgang volgen
   36:30 – Samen implementeren
   41:02 – Burgerschap verbinden

   Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

   Bronnen en verdieping

   A model for programmatic assessment fit for purpose — Van der Vleuten en collega’s (2012)
   Dit wetenschappelijke artikel beschrijft hoe een toetsprogramma zowel het leren als de besluitvorming over voortgang kan ondersteunen. Het sluit aan bij de besproken principes: rijke feedback per datapunt, meerdere informatiebronnen bij zwaarwegende beslissingen en zorgvuldige professionele oordeelsvorming.

   Programmatisch toetsen — Baartman, Van Schilt-Mol en Van der Vleuten (2020)
   Dit boek verbindt de uitgangspunten van programmatisch toetsen met praktijkvoorbeelden uit het beroepsonderwijs. De aandacht voor de onderwijsvisie, feedback, zelfregulatie en het implementatieproces sluit aan bij de vragen die de gasten bespreken.

   Programmatisch toetsen: wat kan ik hiervan meenemen naar mijn eigen cursus? — Universiteit Utrecht
   Deze toelichting beschrijft hoe toetsmomenten betekenisvolle feedback kunnen opleveren en samen de basis vormen voor een beslissing. Ook de begeleiding van het leerproces komt aan bod, passend bij het gesprek over zelfsturing en structuur.
   

   Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

   Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

   JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

   Het bericht Hoe werkt programmatisch toetsen in de dagelijkse onderwijspraktijk? verscheen eerst op Tjipcast.

10. Wat is Lesson Study, waarom werkt het en hoe kun je er morgen mee beginnen?

    10 de outubro de 202640 minA seguir

    Wat zie je van het leren van leerlingen als je zelf voor de klas staat? Je geeft uitleg, beantwoordt vragen en houdt overzicht. Ondertussen gebeurt er veel dat gemakkelijk aan je aandacht ontsnapt. Hoe gebruikt …

    Notas do episódio

    Wat zie je van het leren van leerlingen als je zelf voor de klas staat? Je geeft uitleg, beantwoordt vragen en houdt overzicht. Ondertussen gebeurt er veel dat gemakkelijk aan je aandacht ontsnapt. Hoe gebruikt een leerling een antwoordblad? Welke vragen stellen leerlingen aan elkaar? En helpt die zorgvuldig voorbereide werkvorm eigenlijk om de lesstof beter te begrijpen? Op de Winkler Prins (openbare school voor voortgezet onderwijs) in Veendam onderzoeken docenten zulke vragen met Lesson Study. Ze ontwerpen samen een les, voorspellen hoe leerlingen zullen reageren, observeren wat er gebeurt en spreken leerlingen na afloop. Die informatie gebruiken ze om hun onderwijs bij te stellen. De school werkt inmiddels bijna tien jaar met deze aanpak en deelt haar expertise binnen Ontwikkelkracht.

    Hetty Kuiper, Danny Wubs en Jan Korterink vertellen hoe dat er in de praktijk uitziet. Van mandarijnschillen die kaartprojecties begrijpelijk maken tot hulpbladen die minder behulpzaam blijken dan gedacht: hun voorbeelden laten zien hoeveel je ontdekt door gericht te kijken en leerlingen te bevragen.

    Daarbij komen ook de voorwaarden van Lesson Study aan bod. Een afgebakende onderzoeksvraag, goede begeleiding en tijd om samen te werken zijn essentieel. Het doel is niet één perfecte les, maar meer inzicht in het leren van leerlingen en een professionele cultuur waarin collega’s samen onderwijs ontwikkelen.

    Kernpunten uit het gesprek

    🔍 Het leren van leerlingen staat centraal. Collega’s onderzoeken hoe leerlingen reageren op een gezamenlijk ontworpen les. Observaties, leerlingwerk en interviews helpen om aannames te toetsen.

    🍊 Concrete werkvormen worden gericht onderzocht. Een mandarijnschil maakt bijvoorbeeld zichtbaar waarom een bol niet zonder vervorming op een plat vlak past. De vraag blijft wat leerlingen hierdoor begrijpen en leren.

    🧭 Een scherpe onderzoeksvraag houdt het proces op koers. De procesbegeleider helpt collega’s om hun plannen af te bakenen en steeds te verbinden aan wat ze willen weten.

    🤝 Samen ontwerpen versterkt de professionele samenwerking. Collega’s leren elkaars expertise kennen en dragen gezamenlijk verantwoordelijkheid voor het uitproberen en verbeteren van onderwijs.

    ⏳ Duurzame professionalisering vraagt tijd en ondersteuning. De schoolleiding moet ruimte organiseren voor voorbereiding, observatie en nabespreking. Op Winkler Prins worden de inzichten bovendien gedeeld tijdens een opbrengstenmarkt.

    Quotes uit het gesprek:

    “Ik denk dat ik door Lesson Study veel meer ben gaan nadenken over hoe de leerling gaat reageren op de dingen die ik voorbereid.”

    “Het gaat om dat je gewoon meer inzicht krijgt in het leren van leerlingen. En niet zozeer dat die ene les nou heel goed loopt.”

    “Omdat we het nooit tien jaar op rij op dezelfde manier hebben gedaan.”

    Deze aflevering maakt deel uit van een bijzondere podcastserie, ontwikkeld in samenwerking met Ontwikkelkracht. Ontwikkelkracht is een landelijk programma dat scholen ondersteunt bij duurzame onderwijsontwikkeling, door wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden en leren over de grenzen van scholen heen te stimuleren. In deze serie gaan we in gesprek met expertisescholen en betrokken professionals over thema’s als curriculumontwikkeling, krachtig onderwijskundig leiderschap en effectieve teamsamenwerking. We verkennen wat werkt, waarom het werkt en wat andere scholen hiervan kunnen leren. Wil je laagdrempelig meedoen of meer informatie over de expertisescholen? Check dan hier de link!

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels

    00:00 – Introductie ontwikkelkracht
    00:53 – Kennismaking school
    02:53 – Betekenis lessonstudy
    05:06 – Gezamenlijk onderzoeken
    07:21 – Leerlingen betrekken
    11:02 – Abstractie verhelderen
    12:56 – Leren zichtbaar
    14:41 – Onderzoeksvragen kiezen
    16:41 – Veilig samenwerken
    18:24 – Procesbegeleiding organiseren
    20:57 – Valkuilen herkennen
    22:44 – Gericht observeren
    27:45 – Wetenschap verbinden
    30:02 – Expertise delen
    36:36 – Praktisch beginnen

    Het bericht Wat is Lesson Study, waarom werkt het en hoe kun je er morgen mee beginnen? verscheen eerst op Tjipcast.

11. Hoe hangt de inrichting van een organisatie samen met een doordacht veranderproces?

    4 de outubro de 202643 minA seguir

    Een school wil graag meer samenwerken, maar het rooster biedt nauwelijks gelegenheid om elkaar te ontmoeten. Een onderwijsinstelling kiest voor flexibel onderwijs, terwijl de administratie en begeleiding daar …

    Notas do episódio

    Een school wil graag meer samenwerken, maar het rooster biedt nauwelijks gelegenheid om elkaar te ontmoeten. Een onderwijsinstelling kiest voor flexibel onderwijs, terwijl de administratie en begeleiding daar nog onvoldoende op zijn ingericht. Zulke situaties laten zien hoe nauw onderwijsambities samenhangen met de manier waarop het dagelijks werk is georganiseerd. Wie een verandering wil realiseren, moet daarom zorgvuldig kijken naar de verbinding tussen de gewenste richting, de inrichting van de organisatie en het dagelijkse handelen van professionals.

    In deze aflevering zijn Chanté Zuidgeest en Joost van der Kolk te gast. Beiden werken bij Ten Have Change Management en schreven met collega’s het boek Organisatiekracht: Organisatieontwerp als doordacht veranderproces. Daarin verbinden zij organisatiekunde en veranderkunde. We bespreken waarom een goede analyse voorafgaat aan het tekenen van een nieuwe structuur en hoe organiseren vraagt om voortdurende afstemming tussen richten, inrichten en verrichten.

    Aan de hand van voorbeelden uit het onderwijs en de zorg onderzoeken we hoe structuur bepaald gedrag stimuleert of belemmert. Wat betekent het als een leraar onderdeel is van meerdere teams? Hoe organiseer je samenwerking rondom de ontwikkeling van leerlingen? En hoe combineer je betrokkenheid van medewerkers met heldere kaders en besluiten?

    Ook de persoonlijke gevolgen van verandering komen aan bod. Bestaande werkwijzen hebben een geschiedenis en een functie. Die begrijpen helpt om zorgvuldig nieuwe keuzes te maken. Dat vraagt om eerlijkheid over wat verandert, aandacht voor mensen en een duidelijk perspectief op de toekomst.

    Kernpunten uit het gesprek:

    🔍 Begin met een heldere probleemdefinitie. Onderzoek hoe de organisatie functioneert voordat je besluit de structuur te veranderen.

    🧭 Verbind richten, inrichten en verrichten. Ambities moeten aansluiten op de organisatie van het werk én op wat professionals dagelijks kunnen doen.

    💬 Maak cultuur concreet. Onderzoek welk gedrag zichtbaar is en hoe afspraken, prikkels en werkverdeling dat gedrag beïnvloeden.

    🔗 Iedere organisatiekeuze vraagt om afstemming. Wie het werk verdeelt over teams, vakgroepen of locaties, moet ook de verbinding daartussen organiseren.

    🤝 Combineer participatie met duidelijke besluitvorming. Betrokkenheid vraagt om heldere kaders en eerlijkheid over de gevolgen voor medewerkers.

    Quotes uit het gesprek:

    “Maak eens een goede probleemdefinitie. Dus analyseer eerst, doe eerst een diagnose.”

    “De perfecte structuur, nou, die bestaat niet.”

    “Je moet ontzettend eerlijk zijn over eventuele pijn.”

    Tijdstempels

    00:00 Introductie: organisatie-inrichting en verandering
    01:03 De aanleiding voor het boek Organisatiekracht
    03:37 Valkuilen: te snel naar een nieuwe structuur grijpen
    04:54 Vertragen en het organisatievraagstuk analyseren
    06:55 Cultuur, gedrag en de invloed van structuur
    09:54 Wat taal en eerdere veranderingen oproepen
    14:20 Richten, inrichten en verrichten
    17:17 Een doelgericht en uitvoerbaar organisatieontwerp
    19:14 Praktijkvoorbeeld: thuiszorg en woonzorg verbinden
    21:35 Schoolorganisatie, teamindeling en zwakke koppelingen
    24:26 Werk verdelen en samenwerking organiseren
    26:01 Nieuwe structuren vragen om leren en ander gedrag
    28:50 Veranderkracht: energie, focus en duidelijke kaders
    31:04 Participatie, besluitvorming en veranderende onderwijsopgaven
    34:44 Eigen belangen, fusies en aandacht voor de mens

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Bronnen en verdieping

    Organisatiekracht: Organisatieontwerp als doordacht veranderproces

    In dit boek verbinden Joost van der Kolk, Sjoerd Segijn, Chanté Zuidgeest, Lianne de Bie en Wouter ten Have organisatiekunde met veranderkunde. Ze bieden een raamwerk om richting, inrichting en dagelijkse uitvoering in samenhang te analyseren en vorm te geven.

    Organisatiekracht: leren en toepassen

    Deze pagina beschrijft hoe het Organisatiekracht-raamwerk helpt om de structuur en besturing van een organisatie te onderzoeken. De toepassing volgt de stappen analyseren, ontwerpen en ontwikkelen, met aandacht voor de verbinding tussen ambities en dagelijkse praktijk.

    Waar je knipt, moet je plakken

    Dit artikel gaat over de samenhang die nodig blijft wanneer je werkzaamheden verdeelt over teams of organisatieonderdelen. Het sluit aan bij het gesprek over vakgroepen en onderwijsteams: iedere verdeling vraagt ook om het organiseren van verbinding en afstemming.

    Veranderen: doordacht werken aan organisatieverandering

    Deze pagina licht de veranderkundige aanpak van TEN HAVE Change Management toe. Daarbij staat centraal hoe je de gewenste verandering verbindt met de huidige situatie en wat nodig is om die beweging mogelijk te maken.

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Het bericht Hoe hangt de inrichting van een organisatie samen met een doordacht veranderproces? verscheen eerst op Tjipcast.

12. In gesprek over onvoorwaardelijk vakmanschap in het speciaal voortgezet onderwijs (SO)

    1 de outubro de 202639 minA seguir

    Lesgeven in het speciaal voorgezet onderwijs confronteert je voortdurend met je eigen ideeën over wat normaal gedrag is, hoe een klas hoort te functioneren en wat je van leerlingen mag verwachten. Juist wanneer …

    Notas do episódio

    Lesgeven in het speciaal voorgezet onderwijs confronteert je voortdurend met je eigen ideeën over wat normaal gedrag is, hoe een klas hoort te functioneren en wat je van leerlingen mag verwachten. Juist wanneer een leerling niet reageert zoals je had voorzien, wordt zichtbaar hoe sterk je eigen opvattingen, routines en waarden je handelen sturen. Zoals in het gesprek wordt gezegd: “Je spreekt een taal die zij helemaal niet begrijpen.” Dat maakt lesgeven hier niet alleen pedagogisch en didactisch veeleisend, maar ook persoonlijk.

    Leerkrachten Carolien Bosman, David van Heusden en schooldirecteur Ruut Donkers van SO De Isselborgh laten zien dat vakmanschap daarom begint bij de bereidheid om ook naar jezelf te kijken. Wanneer een les ontspoort, een leerling boos wordt of een groep niet meegaat, ligt de eerste vraag niet automatisch bij het kind. “Wat doe ík waardoor dit niet werkt?” is minstens zo relevant. Tegelijkertijd vraagt het werk om een onvoorwaardelijke houding: ook na een moeilijke dag opnieuw beschikbaar zijn, opnieuw structuur bieden en blijven zoeken naar wat gedrag probeert duidelijk te maken. Juist die combinatie van zelfonderzoek, hoge verwachtingen en volhouden maakt lesgeven in het speciaal voortgezet onderwijs tot een complex vak.

    Deze onvoorwaardelijkheid betekent nadrukkelijk niet dat verwachtingen worden verlaagd. Op school blijft leren centraal staan: leerlingen werken samen in de groep, lezen veel, bouwen kennis op en krijgen waar nodig extra instructie en leertijd. Routines worden expliciet aangeleerd en geoefend, instructies worden concreet gemaakt en leraren onderzoeken voortdurend of leerlingen nog kunnen aanhaken. Daarmee ontstaat een vorm van onderwijs waarin pedagogische sensitiviteit samengaat met hoge verwachtingen, kennisrijk onderwijs en didactische keuzes die zoveel mogelijk doelgericht en onderbouwd worden gemaakt. Juist voor leerlingen die eerder zijn vastgelopen, is die combinatie belangrijk: veiligheid creëren zonder het leren uit het oog te verliezen.

    Kernpunten uit het gesprek

    🧭 Vakmanschap begint bij zelfonderzoek. Moeilijk verstaanbaar gedrag confronteert leraren niet alleen met de leerling, maar ook met hun eigen normen, verwachtingen en reacties. De vraag wat je zelf doet waardoor iets wel of niet werkt, blijft voortdurend relevant.

    🧱 Structuur creëert ruimte om te leren. Voorspelbare routines en concrete instructies verminderen de hoeveelheid die leerlingen zelf moeten uitzoeken en geven houvast wanneer de omgeving snel als onveilig of overweldigend wordt ervaren.

    🔍 Gedrag is informatie. Onrust, boosheid, vermijding of provocatie kunnen manieren zijn waarop een leerling laat zien dat iets te moeilijk, onduidelijk of spannend is. De professionele opdracht is om achter het zichtbare gedrag te blijven kijken.

    👥 Leren gebeurt zoveel mogelijk in de groep. Leerlingen worden niet voortdurend op individuele routes gezet, maar leren ook hoe ze zich tot anderen kunnen verhouden. Juist de groep vormt daarmee een belangrijke oefenplaats.

    📚 Hoge verwachtingen blijven overeind. Een veilige pedagogische omgeving betekent niet dat leren minder belangrijk wordt. Kennisopbouw, lezen, rekenen, expliciet oefenen en gerichte extra leertijd blijven centraal staan.

    Quotes uit het gesprek:

    “Je moet er dus eigenlijk van uitgaan dat onze kinderen de wereld als onveilig ervaren. We moeten de schoolwereld zo organiseren dat leren überhaupt mogelijk wordt.”

    “Niet zozeer: wat doe je? Maar: wat probeer je mij eigenlijk te vertellen met het gedrag dat je laat zien?”

    Je hebt geen invloed op de reactie van die leerling. Je kunt alleen je eigen instrument bijstellen.”

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels

    00:00 – Schoolcontext verkennen
    02:52 – Onvoorwaardelijk vakmanschap
    05:12 – Eigen handelen
    08:39 – Routines oefenen
    10:13 – Veiligheid organiseren
    12:38 – Gedrag begrijpen
    14:24 – Ruimte bieden
    16:35 – Groepsgericht leren
    19:00 – Concrete taal
    21:13 – Professionele houding
    25:07 – Samen professionaliseren
    26:49 – Tijd vertragen
    30:09 – Gedrag oefenen
    32:07 – Leerachterstanden verkleinen
    35:58 – Ervaring ontwikkelen

    Bronnen en verdieping

    Regie in de klas
    Carolien brengt het boek Regie in de klas mee als voorbeeld van een bron die haar hielp anders te kijken naar routines en klassenmanagement. Ze beschrijft hoe ogenschijnlijk kleine handelingen, zoals een potlood slijpen of binnenkomen in de klas, voor onrust kunnen zorgen wanneer niet helder is wat er van leerlingen wordt verwacht. Gewenst gedrag moet daarom expliciet worden aangeleerd en herhaaldelijk worden geoefend. Auteur en editie worden in het gesprek niet genoemd.

    Triple C
    David verwijst naar Triple C, een visie uit de zorg rond de begrippen cliënt, coach en competentie. Hij herkent daarin vooral het uitgangspunt om iemand niet te reduceren tot probleemgedrag. De persoon blijft centraal staan, terwijl professionals zoeken naar manieren om competenties te ontwikkelen en deelname aan het gewone leven mogelijk te maken.

    Video-coaching (beeldcoaching)
    In het gesprek wordt video-coaching genoemd als belangrijke vorm van professionalisering. Leraren bekijken samen kleine interactiemomenten terug en onderzoeken welke invloed hun eigen houding, lichaamstaal of instructie op leerlingen heeft. Juist de micro-analyse maakt zichtbaar wat tijdens een les gemakkelijk wordt gemist.

    Het bericht In gesprek over onvoorwaardelijk vakmanschap in het speciaal voortgezet onderwijs (SO) verscheen eerst op Tjipcast.

13. Wat leert onderzoek naar high-performing schools ons over het beter onderwijs?

    27 de setembro de 202637 minA seguir

    Goed onderwijs ontstaat niet alleen in het klaslokaal. Natuurlijk doet de kwaliteit van de leraar ertoe, maar ook de organisatie daaromheen bepaalt in belangrijke mate wat leraren en leerlingen kunnen bereiken …

    Notas do episódio

    Goed onderwijs ontstaat niet alleen in het klaslokaal. Natuurlijk doet de kwaliteit van de leraar ertoe, maar ook de organisatie daaromheen bepaalt in belangrijke mate wat leraren en leerlingen kunnen bereiken. Denk aan de kwaliteit van leiderschap, de samenwerking binnen teams, ruimte voor professionele ontwikkeling en de manier waarop een school gezamenlijke ambities formuleert en bewaakt. Juist wanneer scholen hun onderwijs duurzaam willen verbeteren, is het daarom relevant om niet alleen te kijken naar individuele professionals of afzonderlijke lessen, maar naar het functioneren van de school als geheel. Welke omstandigheden helpen leraren om goed onderwijs te geven, van elkaar te leren en samen verantwoordelijkheid te nemen voor de ontwikkeling van alle leerlingen?

    André de Waal, academic director van het HPO Center, Ed Ilgen, onderwijsadviseur en bestuurssecretaris bij Stichting Eem-Vallei Educatief en Marjolein Bos, regiodirecteur bij Stichting Viertaal zijn op onderzoek gegaan om te bepalen wat scholen kunnen leren van het gedachtegoed rond High Performance Organizations.

    Daarbij gaat hoog presteren nadrukkelijk niet over voortdurend de beste moeten zijn. Het draait om een organisatie die mensen in staat stelt zich te ontwikkelen en gezamenlijk steeds beter onderwijs te realiseren. In deze podcast wordt de expliciete verbinding met de dagelijkse onderwijspraktijk gemaakt. Zo vraagt dit om hoge ambities, maar ook om professionele samenwerking, een sterke interne organisatie en leiderschap dat ontwikkeling mogelijk maakt. Kwaliteit is daarmee niet alleen de verantwoordelijkheid van de individuele leraar. Het wordt een gezamenlijk vraagstuk: wat willen we voor leerlingen bereiken, welke omstandigheden zijn daarvoor nodig en hoe kunnen we als organisatie iedere dag een beetje beter worden?

    Kernpunten uit het gesprek:

    🎯 Hoog presteren betekent niet dat iedereen de beste moet zijn. Het gaat om een organisatie die voorwaarden creëert waardoor medewerkers zich kunnen ontwikkelen en zo goed mogelijk kunnen presteren.

    🤝 Onderwijskwaliteit is een collectieve verantwoordelijkheid. Goed onderwijs wordt sterker wanneer leraren, schoolleiders, kwaliteitscoördinatoren en ondersteunende medewerkers gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor ontwikkeling en kwaliteit.

    🏫 De organisatie rond het klaslokaal doet ertoe. Leiderschap, interne organisatie, samenwerking, professionele ontwikkeling en duidelijke ambities kunnen leraren ondersteunen om duurzaam goed onderwijs te verzorgen.

    🌱 Verbeteren vraagt om een lerende houding. Sterke teams stellen zichzelf voortdurend de vraag wat vandaag goed ging en wat morgen beter of scherper kan.

    🧭 Een raamwerk werkt niet als opgelegde blauwdruk. Schoolontwikkeling vraagt om dialoog, gezamenlijke besluitvorming en eigenaarschap; een bestuurder die een HPO-model simpelweg ‘uitrolt’ mist juist een belangrijk uitgangspunt van het gedachtegoed.

    Quotes uit het gesprek:

    “Kwaliteit is heel lang gezien als een individueel vraagstuk: hoe word ik een betere professional? En we weten dat echt goed onderwijs wordt gegeven door een team wat samen kijkt naar kwaliteit.”

    “Wat je wil is een omgeving creëren waar die leraren zich steeds verder kunnen ontwikkelen tot het niveau wat ze zouden kunnen bereiken.”

    “Een goede leider zorgt dat een team in staat is om zichzelf elke dag te verbeteren.”

    Tijdstempels

    00:00 – Hoogpresterende scholen
    02:13 – Hoge ambities
    04:05 – Onderwijskwaliteit verbeteren
    05:40 – Organisaties onderzoeken
    09:13 – Organisatorische voorwaarden
    10:39 – Collectieve kwaliteit
    14:25 – HPO factoren
    16:05 – Gezamenlijke ambitie
    18:49 – Professionele ontwikkeling
    21:27 – Krachtig leiderschap
    23:32 – Dagelijks verbeteren
    26:54 – Pedagogische opdracht
    29:28 – Collectief ontwikkelen
    31:42 – Gezamenlijke verandering
    34:00 – Praktische toepassing

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Bronnen en verdieping

    De Waal, A., Schreurs, M., Bos, N., Fiorentinos, D., Ilgen, E. & Van Zandvoort, L. – Building high-performing schools: validating a school organizational capability framework in a Dutch multi-school foundation.
    Deze peer-reviewed studie uit 2026 in Quality Assurance in Education sluit zeer direct aan bij het gesprek. Het onderzoek gebruikt gegevens van 165 medewerkers van 13 basisscholen binnen Stichting STEV en onderzoekt het HPS-raamwerk als instrument voor duurzame schoolontwikkeling. De studie benadrukt onder meer leiderschap, routines, samenwerking, professioneel leren en systematische verbetering als organisatorische voorwaarden voor onderwijskwaliteit.

    De Waal, A., Schreurs, M., Goossens, P. & Dirkx, M. – Building High Performing Schools: A Case Study.
    Deze studie uit 2025 in International Education Studies onderzoekt hoe het HPO-raamwerk kan worden toegepast op scholen. De auteurs concluderen op basis van een casestudy dat het raamwerk scholen kan helpen hun organisatorische uitgangspositie te onderzoeken en concrete verbeterpunten te identificeren.

    De Waal, A., Goossens, P., Bos, M. & Jeurissen, N. – Characteristics of the High Performing School.
    Deze publicatie richt zich specifiek op kenmerken van high-performing schools en onderscheidt vier hoofdfactoren: kwaliteit van schoolmanagement, kwaliteit van de interne organisatie, kwaliteit van leraren en medewerkers en kwaliteit van de onderwijsaanpak. Dat zijn precies de vier factoren die in het gesprek worden besproken.

    De Waal, A. – What Makes a High Performance Organization.
    Voor verdieping in het oorspronkelijke HPO-raamwerk. De Waal onderscheidt vijf factoren: kwaliteit van management, openheid en actiegerichtheid, langetermijngerichtheid, continue verbetering en vernieuwing en kwaliteit van medewerkers.

    HPO Center – High-Performance Schools
    Een overzichtspagina met onderzoek, praktijkcases en publicaties rond de toepassing van het HPO-gedachtegoed in onderwijsorganisaties.
    

    Tot slot heeft André de Waal bijna een boekenkast vol geschreven over dit gedachtegoed in (commerciele) organisaties. Kijk zeker even op Managementsite voor een overzicht. Ook heb ik André de Waal meerdere keren gesproken in de podcast serie. Bijvoorbeeld over de relatie tussen HPO organisaties en leiderschap. Zowel in het Engels als Nederlands!

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Het bericht Wat leert onderzoek naar high-performing schools ons over het beter onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

14. Wat is de kracht van modern traditioneel onderwijs?

    23 de setembro de 202636 minA seguir

    Onderwijsvernieuwing hoeft niet te betekenen dat bewezen principes over leren, kennisoverdracht en didactiek radicaal overboord gaan. Op kindcentrum De Uitdaging in Nijmegen worden klassieke uitgangspunten …

    Notas do episódio

    Onderwijsvernieuwing hoeft niet te betekenen dat bewezen principes over leren, kennisoverdracht en didactiek radicaal overboord gaan. Op kindcentrum De Uitdaging in Nijmegen worden klassieke uitgangspunten zoals directe instructie, kennisopbouw en duidelijke gedragsroutines gecombineerd met thematisch onderwijs, actieve samenwerking en ruimte voor verdieping en verrijking voor iedere leerling. Een school waar curriculumdenken in een vergevorderd stadium is! Hoog tijd om eens op bezoek te gaan en de collega’s te spreken over hun visie op leren, ontwikkeling en organiseren.

    Schoolleider Frédérique Derkse, mentor en unitcoördinator Esther Dijkstra en mentor en unitcoördinator Marijke Stienstra vertellen hoe De Uitdaging na een start vanuit gepersonaliseerd leren steeds nadrukkelijker is gaan zoeken naar de pedagogisch balans met hoge verwachtingen naar alle leerlingen. Ook hier speelt de dagelijkse uitvoerbaarheid van onderwijs ook een belangrijke rol: rust, reinheid en regelmaat is voor leerlingen en leerkrachten en onderwijsprofessionals belangrijk. Vooral op een school met meer dan 400 leerlingen! In de ochtend ligt de nadruk op de kernvakken rekenen, taal en lezen, met instructie in het leerjaar. In de middag werken leerlingen in mentorgroepen verder aan thematisch onderwijs, waarin kennis wordt verwerkt. Leerlingen zitten dan op het leerplein en krijgen actieve begeleiding.

    Deze combinatie vraagt om meer dan een goed lesmodel. De Uitdaging werkt met heldere routines, een gezamenlijke taal op leren, terugkerende blokplanning, vakinhoudelijke experts en een zeer scherpe kwaliteitscyclus (datagericht). Dit is terug te zien in de onderwijsresultaten die nu al meerdere jaren op rij flink groeien. Tegelijkertijd is De Uitdaging erkend als Klassewerkplek, waarbij collega’s een (zeer) hoge mate van plezier en geluk ervaren in hun werk. In het gesprek wordt duidelijk hoe sterk samenwerking, gedeelde verantwoordelijkheid, heldere rollen en aandacht voor elkaar daarmee verbonden zijn. En dat werkplezier en hoge verwachtingen naar leerlingen hand in hand gaan. Niet voor niets werkt De Uitdaging vanuit de principes van de professionele leergemeenschap waarin tijd is vrijgemaakt om in leerteams de ontwikkeling van iedere leerling nauwgezet te monitoren! Een absolute aanrader om te luisteren hoe een haalbare en radicale middenweg te ontwikkelen tussen enerzijds onderwijsvernieuwing en anderzijds het belang van continue verbetering van de curriculumopbrengsten op school. Het is ook een podcast waar je voelt hoe leuk het is om les te geven in een hecht en betrokken onderwijsteam.

    Kernpunten uit het gesprek:

    🧭 Een duidelijke koers begrenst vernieuwing. Nieuwe ideeën worden steeds getoetst aan de visie en de kernopdracht van de school: goed onderwijs geven binnen een pedagogisch veilige omgeving.

    📚 Kennis gaat vooraf aan zelfstandige verwerking. In de ochtend ligt de nadruk op expliciete instructie en kernvakken; in het thematisch onderwijs krijgen leerlingen ruimte om kennis samen toe te passen en te verdiepen.

    🔄 Routines creëren ruimte. Heldere afspraken over gedrag, taalgebruik en werkwijzen verminderen onduidelijkheid en maken volgens het team juist meer leren en samenwerken mogelijk.

    🧩 Samenwerking is organisatorisch ingebouwd. Mentorgroepen, instructiegroepen, experts en unitcoördinatoren maken dat leerkrachten leerlingen gezamenlijk volgen en onderwijs samen ontwerpen.

    📊 Verbeteren begint bij analyseren. Bij onder meer rekenen en technisch lezen kijkt het team eerst nauwkeurig naar resultaten, onderwijspraktijk en onderzoek voordat nieuwe keuzes worden gemaakt.

    Quotes uit het gesprek:

    “Kennis wordt groter als je het deelt in een groep.”

    “Onze leerpleinen zijn geen speeltuinen. Het is hier een basisschool en we willen heel graag dat de kinderen hier wat leren.”

    “Goed lesgeven kost tijd en aandacht.”

    “We zijn geen center parks, maar een basisschool.”

    Tijdstempels

    00:00 – Modern onderwijs
    02:17 – Groepsorganisatie uitgelegd
    05:40 – Duidelijke koers
    08:09 – Gepersonaliseerd leren
    10:44 – Expliciete instructie
    11:53 – Heldere routines
    14:20 – Teamafspraken bewaken
    16:30 – Rekenonderwijs verbeteren
    19:05 – Gezamenlijke taal
    20:09 – Gespreid leiderschap
    23:40 – Thematisch verwerken
    24:54 – Curriculum verbinden
    26:49 – Besluiten organiseren
    30:26 – Vernieuwing begrenzen
    34:34 – Samen zorgen

    https://youtu.be/-5ZspvhlYjA Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Het bericht Wat is de kracht van modern traditioneel onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

15. Nature of nurture?

    21 de setembro de 202641 minA seguir

    Waarom leert het ene kind bijna vanzelf lezen, terwijl een ander ondanks veel oefening blijft worstelen in de klas? En hoeveel daarvan wordt specifiek bepaald door onderwijs, opvoeding en de directe …

    Notas do episódio

    Waarom leert het ene kind bijna vanzelf lezen, terwijl een ander ondanks veel oefening blijft worstelen in de klas? En hoeveel daarvan wordt specifiek bepaald door onderwijs, opvoeding en de directe leefomgeving van het kind zelf? En wat ligt al vast door erfelijke aanleg? Wetenschapper Elsje van Bergen bestudeert het samenspel tussen deze factoren. Zo volgt ze de ontwikkeling van tweelingen, soms in grote internationale studies om beter te begrijpen waarom kinderen van elkaar verschillen in de ontwikkeling van lezen en rekenen.

    Dit levert opvallende inzichten op. Zo blijkt uit tweelingonderzoek dat ongeveer driekwart van de verschillen tussen kinderen in technisch lezen samenhangt met verschillen in aanleg. Ook het verband tussen het opleidingsniveau van ouders en de schoolprestaties van hun kinderen blijkt volgens haar onderzoek voor een aanzienlijk deel samen te hangen met genetische overdracht. Wat betekent dit voor een school? Gerichte interventies kunnen effect hebben, maar kinderen verschillen in hoeveel (en welke) ondersteuning ze nodig hebben. Ook bij leren lezen is oorzaak en gevolg niet altijd wat je intuïtief verwacht of denkt. Kinderen die beter leren lezen, gaan mede daardoor meer lezen en krijgen er (dus) meer plezier in. Het gesprek draait daarom niet om nature óf nurture, maar om nature én nurture.

    Deze blik vraagt om (meer) nuance in het onderwijs. Verschillen tussen leerlingen verdwijnen niet automatisch door iedereen precies hetzelfde aanbod te geven in één klas, maar ze zijn tegelijkertijd ook niet onveranderlijk. Juist door beter te begrijpen welke verschillen samenhangen met aanleg en waar de omgeving wél invloed heeft, ontstaat ruimte voor gerichtere ondersteuning. Niet om leerlingen vast te zetten op basis van hun achtergrond of aanleg, maar om beter te zien wie op welk moment iets extra’s nodig heeft.

    Kernpunten uit het gesprek:

    🧬 Erfelijkheid verklaart een aanzienlijk deel van de verschillen tussen kinderen in kenmerken zoals technisch lezen, maar dat betekent niet dat ontwikkeling genetisch vastligt. Omgevingsinvloeden blijven relevant en kunnen doelgericht worden beïnvloed.

    🔎 Een correlatie is nog geen oorzakelijk verband. Als genetische verschillen buiten beschouwing blijven, kan de invloed van bijvoorbeeld opleidingsniveau van ouders of de thuisomgeving groter lijken dan deze daadwerkelijk is.

    📚 Leesplezier lijkt voor een belangrijk deel te volgen uit leesvaardigheid: kinderen die beter leren lezen, gaan mede daardoor vaker lezen en ervaren meer plezier. Later in de ontwikkeling kan die relatie ook de andere kant op werken.

    ⏳ Vrij lezen zonder begeleiding, feedback of verwerking levert volgens het besproken onderzoek geen aantoonbaar effect op de leesvaardigheid op. Juist omdat onderwijstijd beperkt is, is structuur rond lezen belangrijk.

    ⚖️ Diagnoses en risicofactoren zijn niet volledig statisch. Een familiair risico op bijvoorbeeld dyslexie kan helpen om kinderen vroeg te signaleren, maar zegt niet dat hun ontwikkeling vooraf vaststaat.

    Quotes uit het gesprek:

    “Als je genetica negeert, wordt de omgeving veel groter gemaakt dan die werkelijk is.”

    “De oorzaak-gevolgrelatie loopt voornamelijk van leesvaardigheid naar leesplezier. En niet andersom.”

    “Het is nature en nurture. Het is niet óf óf.”

    Tijdstempels

    00:00 – Aanleg omgeving
    02:58 – Tweelingen vergelijken
    05:58 – Ouderlijke invloed
    10:17 – Voorlezen thuis
    14:04 – Verschillen herkennen
    15:32 – Genetische designs
    19:39 – Leesplezier verklaren
    23:38 – Vrij lezen
    28:39 – Diagnoses begrijpen
    34:03 – Dyslexie voorkomen
    35:50 – Kansen ondersteunen
    37:42 – Nature nurture

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Bronnen en verdieping (Mocht je lastig toegang krijgen tot onderstaande publicaties, check dan de website van Elsje van Bergen)

    Why educational inequality runs in families: Genetics matter more than environment
    https://doi.org/10.31234/osf.io/rehdj_v1
    Hoofdlink bij kansenongelijkheid, ouderlijke opleiding, genetische transmissie, ouderlijke omgeving, en bredere familie-invloeden. Dit is de Noorse studie waar Elsje over spreekt. Dit is nog de preprint link, over enkele maanden komt het artikel online.

    Nurture might be nature: cautionary tales and proposed solutions
    https://doi.org/10.1038/s41539-020-00079-z
    Handige overzichtslink bij de kernboodschap: wat omgeving lijkt, kan deels samenhangen met aanleg; juist daarom zijn genetisch sensitieve designs nodig in het onderwijs.

    Why do children read more? The influence of reading ability on voluntary reading practices
    https://doi.org/10.1111/jcpp.12910
    Past bij leesvaardigheid, leesplezier, en de richting van het verband: vaardigheid lijkt vaak leesfreqentie/leesplezier te voeden, niet alleen andersom.

    Prevention of reading difficulties in children with and without familial risk: Short- and long-term effects of an early intervention
    https://doi.org/10.1037/edu0000489
    Past bij familiair risico, vroeg signaleren, Bouw!, interventie, en het punt dat sommige kinderen langduriger/intensiever ondersteuning nodig hebben.

    Examining the Effects of Silent Independent Reading on Reading Outcomes: A Narrative Synthesis Review from 2000 to 2020
    https://doi.org/10.1080/10573569.2021.1944830
    Externe link bij het fragment over zelfstandig stillezen zonder structuur/begeleiding. Het artikel reviewt experimentele en quasi-experimentele studies naar silent independent reading (VS). Bij deze studie was Elsje niet bij betrokken; de andere vier wel.

    Nederlands Kwaliteitsinstituut Dyslexie. De impact van de thuisomgeving op de leesontwikkeling van kinderen.
    Nederlandstalige verdieping waarin Van Bergen haar onderzoek naar genetische factoren, thuisomgeving, familiair dyslexierisico en de Bouw!-interventie toelicht.

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Het bericht Nature of nurture? verscheen eerst op Tjipcast.

16. Wat is de staat van het vernieuwingsonderwijs in 2026?

    14 de setembro de 202648 minA seguir

    Onderwijsvernieuwing klinkt al snel alsof alles anders moet. Maar juist in vernieuwingsscholen blijkt verandering vaak voort te bouwen op een lange traditie. Montessori-, Dalton-, Jenaplan- en andere …

    Notas do episódio

    Onderwijsvernieuwing klinkt al snel alsof alles anders moet. Maar juist in vernieuwingsscholen blijkt verandering vaak voort te bouwen op een lange traditie. Montessori-, Dalton-, Jenaplan- en andere vernieuwingsscholen zoeken al decennialang naar manieren om onderwijs breder te maken dan alleen kennisoverdracht: met aandacht voor zelfstandigheid, samenwerking, vorming en verantwoordelijkheid.

    Volgens Symen van der Zee, lector bij het lectoraat Vernieuwend Onderwijs van de Saxion Hogeschool, zit vernieuwing daarom niet vanzelfsprekend in radicale verandering. Veel betekenisvolle vernieuwing ontstaat juist stap voor stap, dicht bij de praktijk en met oog voor wat al werkt. Tegelijkertijd stelt dat lastige vragen. Hoeveel ruimte is er voor brede vorming wanneer meetbare opbrengsten zwaar wegen? Wat betekent wetenschappelijke evidentie als onderzoek vooral naar smalle leerdoelen kijkt? En hoeveel ruimte moet een leraar hebben om bewust af te wijken van een methode of planning?

    Het gesprek draait daarmee om een bredere vraag: wat verstaan we eigenlijk onder goed onderwijs? Niet alleen welke resultaten leerlingen behalen, maar ook welke mensen zij worden en welke professionele afwegingen leraren daarvoor dagelijks moeten maken.

    Kernpunten uit het gesprek:

    🧭 Onderwijsvernieuwing ontstaat zelden door een volledige breuk met het verleden. Volgens Van der Zee gaat het vaker om stapsgewijze verbetering waarbij nieuwe werkwijzen worden verbonden met bestaande tradities.

    🌱 Traditionele vernieuwingsscholen richten zich nadrukkelijk op meer dan taal en rekenen. Ook zelfstandigheid, samenwerking, verantwoordelijkheid, zingeving en brede vorming maken onderdeel uit van hun onderwijsvisie.

    ⏳ Ruimte en vertraging kunnen pedagogisch waardevol zijn. Niet ieder belangrijk leer- of vormingsproces laat zich vooraf plannen, meten of onderbrengen in een strak lesblok.

    🔬 Wetenschappelijke kennis is belangrijk, maar moet altijd worden geïnterpreteerd vanuit de context waarin onderzoek is uitgevoerd. Effectonderzoek geeft volgens Van der Zee geen neutraal of universeel antwoord op de vraag wat in iedere onderwijspraktijk werkt.

    ⚖️ Professioneel leraarschap vraagt om leren omgaan met spanningsvelden. Leraren moeten niet één model volgen, maar afwegen wanneer sturing, vrijheid, instructie of zelfstandigheid passend is.

    Quotes uit het gesprek:

    “Radicaal veranderen ten opzichte van een bestaande praktijk, zonder oog en aandacht voor de traditie in die praktijk, is heel lastig. Ik ken eigenlijk geen goede voorbeelden waarbij dat lukt.”

    “Je dient als onderwijsprofessional wetenschappelijk geïnformeerd zijn. Maar je moet je ook kritisch kunnen verhouden tot die wetenschap.”

    “Er is niet één beste model dat altijd voor iedereen werkt. Je hebt keuzes en dilemma’s.”

    Tijdstempels

    00:00 – Vernieuwend onderwijs
    01:23 – Onderzoekslijnen vernieuwingsonderwijs
    03:30 – Historische vernieuwing
    06:54 – Stapsgewijze verandering
    10:30 – Praktijkwijsheid opbouwen
    12:39 – Onderwijsstaat vernieuwers
    15:49 – Brede vorming
    19:57 – Pedagogische ruimte
    21:37 – Bewust vertragen
    25:11 – Meetbare opbrengsten
    29:04 – Vernieuwingspraktijken vandaag
    34:26 – Wetenschappelijke evidentie
    38:18 – Innovatie onderzoeken
    40:24 – Geïnformeerd handelen
    43:11 – Professionele dilemma’s

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Bronnen en verdieping

    De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026 – Vertragen in tijden van effectiviteit en efficiëntie
    De centrale publicatie waar het gesprek naar verwijst, met aandacht voor pedagogische ruimte, brede vorming, effectiviteit en vertraging.

    De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026 – Nederlandse Jenaplan Vereniging
    Pagina met de download van de publicatie en een toelichting op het centrale thema van vertraging en pedagogische ruimte.

    De Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2025
    De eerste editie, met bijdragen over brede persoonsvorming, onderwijseffectiviteit, burgerschap, zelfregulerend leren en de traditie van vernieuwingsonderwijs.

    Lectoraat Vernieuwend Onderwijs – achtergrond bij de eerste Staat
    Saxion licht toe waarom de Staat van het Vernieuwingsonderwijs is ontwikkeld als aanvulling op het generieke beeld uit de Staat van het Onderwijs.

    Vragenlijst Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026
    Achtergrond bij het onderzoek naar kwaliteit, efficiëntie, vertraging, welzijn en ‘lege ruimte’ binnen traditioneel vernieuwingsonderwijs.

    We bespraken daarnaast vier specifieke podcast afleveringen die de moeite waard zijn te bekijken of beluisteren:

    Waarom heeft de wereld meer Jenaplan onderwijs nodig?
    Over de filosofie en actualiteit van Jenaplanonderwijs, met aandacht voor brede ontwikkeling, stamgroepen, burgerschap en pedagogiek.

    Kan schoonheid een onderwijsideaal zijn?
    Met Hanke Drop en Joop Berding over schoonheid, creativiteit, maken, verbeeldingskracht en de ruimte voor vorming naast efficiëntie en meetbaarheid.

    Reken het rekenonderwijs niet af op percentages leerlingen die 1S behalen
    Met Arthur Bakker en Marian Hickendorff over de vraag hoe betekenisvol en betrouwbaar het is om de kwaliteit van rekenonderwijs af te meten aan het percentage leerlingen dat 1S behaalt.

    Goed onderwijs met minder leerkrachten, (hoe) kan dat?
    Met Karlijn de Jong over lerarentekorten, anders organiseren en de vraag hoe scholen met verschillende professionals toch pedagogische en didactische kwaliteit kunnen bewaken.

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?

    Het bericht Wat is de staat van het vernieuwingsonderwijs in 2026? verscheen eerst op Tjipcast.

17. Elke letter telt! Kansengelijkheid in spellen en lezen

    9 de setembro de 202637 minA seguir

    Goed leren lezen en spellen is meer dan alleen een didactische opgave. Het raakt direct aan de kansen die kinderen krijgen om mee te doen op school en later in de samenleving. Zeker op een school met grote …

    Notas do episódio

    Goed leren lezen en spellen is meer dan alleen een didactische opgave. Het raakt direct aan de kansen die kinderen krijgen om mee te doen op school en later in de samenleving. Zeker op een school met grote verschillen in taalachtergrond vraagt dat om meer dan een goede methode: het vraagt om heldere keuzes, gezamenlijke routines en een team dat weet waarom het doet wat het doet.

    Op de Caeciliaschool in Amersfoort werken leraren daarom van groep 1 tot en met 8 aan een samenhangende aanpak voor lezen en spelling. Het uitgangspunt is dat alle leerlingen de school goed geletterd verlaten. Dat begint al bij kleuters, met gerichte aandacht voor klanken en klankgebaren, en loopt door in vaste instructieroutines, directe feedback en duidelijke afspraken over wat leerlingen in iedere groep leren.

    Leerkracht en spellingspecialist Heleen Fokker en teamleider Janneke Smit laten zien dat zo’n doorgaande lijn niet ontstaat door simpelweg een methode te kiezen. Het vraagt om samen lessen voorbereiden, oefenen, leerlingwerk bespreken, resultaten analyseren en gemaakte afspraken steeds opnieuw toetsen aan de praktijk. Daarbij speelt ook schoolleiding een inhoudelijke rol: focus aanbrengen, tijd organiseren en bewaken dat onderwijsontwikkeling daadwerkelijk bijdraagt aan wat leerlingen nodig hebben.

    De Caeciliaschool is één van de expertisescholen van Ontwikkelkracht. Interesse om als school meer te leren van deze experts? Meld je aan en doe mee aan het leertraject!

    Kernpunten uit het gesprek

    🧩 Een doorgaande lijn vraagt om gezamenlijke afspraken. Leraren moeten niet alleen weten wat zij in hun eigen groep doen, maar ook waar leerlingen vandaan komen en waar zij daarna naartoe gaan.

    🎯 Gelijke kansen worden verbonden aan sterke instructie. Juist wanneer kinderen met uiteenlopende taalervaringen binnenkomen, kan een gezamenlijke, leraargestuurde basis ervoor zorgen dat iedereen toegang krijgt tot dezelfde essentiële kennis.

    🔄 Directe feedback is onderdeel van het leerproces. Leerlingen controleren en verbeteren hun werk meteen, zodat fouten niet alleen worden vastgesteld maar direct worden gebruikt om verder te leren.

    🪞 Toetsresultaten zijn vooral informatie voor de leraar. De centrale vraag is niet alleen hoe een leerling scoort, maar wat de uitkomsten zeggen over het onderwijs en welke aanpassing in het handelen van de leraar nodig is.

    🤝 Onderwijskwaliteit wordt gezamenlijk onderhouden. Kwaliteitskaarten, lesbezoeken, gezamenlijke oefening en whiteboardsessies zorgen ervoor dat afspraken geen papieren documenten blijven, maar onderdeel worden van het dagelijkse professionele handelen.

    Quotes uit het gesprek:

    “Het begint bij de leraar. Die maakt het verschil in die groep.”

    “Een fout maken is niet erg. Dat je hem goed verbetert, is wel wenselijk voor een leerling.”

    “Voor ons is toetsen vooral de vraag: geven we nog goed les? Het is eigenlijk onze eigen spiegel.”

    Deze aflevering maakt deel uit van een bijzondere podcastserie, ontwikkeld in samenwerking met Ontwikkelkracht. Ontwikkelkracht is een landelijk programma dat scholen ondersteunt bij duurzame onderwijsontwikkeling, door wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden en leren over de grenzen van scholen heen te stimuleren. In deze serie gaan we in gesprek met expertisescholen en betrokken professionals over thema’s als curriculumontwikkeling, krachtig onderwijskundig leiderschap en effectieve teamsamenwerking. We verkennen wat werkt, waarom het werkt en wat andere scholen hiervan kunnen leren. Wil je laagdrempelig meedoen of meer informatie over de expertisescholen? Check dan hier de link!

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels

    00:00 Gelijke kansen
    03:19 Diverse school
    04:24 Geletterde basis
    06:36 Sterke instructie
    07:09 Directe feedback
    08:52 Kwaliteit borgen
    10:15 Samen verbeteren
    14:09 Elke letter
    15:10 Doorgaande lijn
    18:30 Gezamenlijke doelen
    21:07 Bewuste keuzes
    23:08 Vaste routines
    26:32 Onderbouwd handelen
    27:59 Toetsen benutten
    28:55 Onderwijskundig leiderschap

    Bronnen

    José Schraven – Zo leer je kinderen lezen en spellen: Handboek voor groep 2 t/m 8. Dit is de methodiek waar in het gesprek expliciet naar wordt verwezen. De aanpak richt zich op gestructureerde, leerkrachtgestuurde instructie voor technisch lezen en spellen en op een doorgaande lijn door de school.
    Uitgeverij Pica – Zo leer je kinderen lezen en spellen

    Bea Ros, Amos van Gelderen, Kees de Glopper & Roel van Steensel – Leer ze lezen: Praktische inzichten uit onderzoek voor leraren basisonderwijs (2021). Het boek bundelt inzichten uit 23 internationale kernpublicaties over goed leesonderwijs, van ontluikende geletterdheid tot technisch lezen en tekstbegrip.
    Rijksuniversiteit Groningen – Leer ze lezen

    Ontwikkelkracht – Elke letter telt: Kansengelijkheid in lezen en spellen. Het leertraject van Kindcentrum Caeciliaschool in Amersfoort richt zich op een consistente doorgaande lijn van groep 1 tot en met 8, gezamenlijke afspraken, leerkrachtgestuurde instructie en een cultuur van gezamenlijk verbeteren.
    Ontwikkelkracht – Elke letter telt

    Het bericht Elke letter telt! Kansengelijkheid in spellen en lezen verscheen eerst op Tjipcast.

18. Hoe helpt duidelijke taal en concrete curriculumdoelen het onderwijs verder?

    7 de setembro de 202641 minA seguir

    Woorden als betekenisvol, samenhang en vakoverstijgende domeinen klinken aantrekkelijk, maar wat gebeurt er als zulke begrippen het curriculum gaan dragen zonder precies te maken wat leerlingen daadwerkelijk …

    Notas do episódio

    Woorden als betekenisvol, samenhang en vakoverstijgende domeinen klinken aantrekkelijk, maar wat gebeurt er als zulke begrippen het curriculum gaan dragen zonder precies te maken wat leerlingen daadwerkelijk moeten kennen en kunnen? Volgens docent Nederlands David Roelofs is dat geen semantische kwestie, maar een probleem dat rechtstreeks raakt aan kansenongelijkheid, vakmanschap en de kwaliteit van onderwijs.

    Een helder curriculum hoeft de leraar volgens hem niet te beperken. Integendeel: duidelijke inhoud kan juist het fundament vormen waarop professioneel handelen mogelijk wordt. Zoals een vakman materiaal nodig heeft om zijn ambacht uit te oefenen, heeft een leraar kennisdoelen nodig om goede lessen te kunnen ontwerpen.

    Het gesprek gaat daarmee ook over een bredere pedagogische vraag. Wanneer helpen vrijheid, keuze en openheid leerlingen verder, en wanneer hebben zij juist structuur, kennis en duidelijke grenzen nodig? Roelofs verbindt die discussie aan de herijking van de Vlaamse minimumdoelen. Gericht op vakinhoudelijk onderwijs, hoge verwachtingen en het belang van historische en culturele kennis. Wat kan Nederland hiervan leren? En welke gevolgen hebben de keuzes die landelijk gemaakt worden op leerlingen uit kwetsbare milieus?

    Ook gezag komt aan bod: veiligheid ontstaat volgens hem niet alleen doordat leerlingen zich gehoord voelen, maar juist ook door voorspelbaarheid, heldere normen en consequent handelen. Ook hier loopt Nederland nogal achter te feiten aan aldus Roelofs. De bredere vraag is daarmee hoe onderwijs vrijheid kan combineren met een stevige basis op het gebied van kennis, structuur, gedrag op school en hoge verwachtingen.

    Kernpunten uit het gesprek:

    🎯 Duidelijke curriculumdoelen ondersteunen vakmanschap. Als doelen te abstract zijn geformuleerd, moeten leraren zelf eerst bepalen wat er precies geleerd moet worden voordat zij aan goed onderwijs kunnen beginnen.

    🧱 Basiskennis gaat vooraf aan complexe samenhang. Vakoverstijgend en kritisch denken worden volgens Roelofs pas werkelijk mogelijk wanneer leerlingen eerst voldoende kennis binnen afzonderlijke vakgebieden hebben opgebouwd.

    ⚖️ Hoge verwachtingen zijn ook een kwestie van kansengelijkheid. Vage doelen kunnen lage verwachtingen legitimeren, juist voor leerlingen die vanuit huis met minder taal- of voorkennis beginnen.

    🧭 Veiligheid vraagt om voorspelbaarheid. Heldere regels, routines en consequenties beschermen leerlingen tegen willekeur en voorkomen dat informele groepsmacht bepaalt wat de norm wordt.

    📚 Niet alles hoeft direct betekenisvol te voelen. Leerlingen hoeven tijdens het leren nog niet altijd te begrijpen waarom bepaalde kennis, literatuur of geschiedenis waardevol is; dat inzicht kan later ontstaan.

    Quotes uit het gesprek:

    “Veiligheid is voorspelbaarheid.”

    “Je hoeft op het moment van leren niet te begrijpen waarom het waardevol is.”

    “Die minimumdoelen betekenen iets voor de leerling: dit moet je kennen en kunnen.”

    Tijdstempels

    00:00 – Duidelijke taal
    03:20 – Leraars vakmanschap
    07:34 – Vlaamse minimumdoelen
    10:02 – Vakgerichte kennis
    12:01 – Complexe werkelijkheid
    14:50 – Postmoderne vloek
    16:49 – Spellings attitude
    18:12 – Historische kennis
    21:07 – Vage taal
    22:32 – Pedagogisch gezag
    28:40 – Hoge verwachtingen
    33:27 – Concrete doelen
    34:55 – Waardevol leren
    37:21 – Curriculum bouwen
    38:43 – Gezamenlijke opdracht

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Bronnen en verdieping

    Wouter Smets – Voorbij de kennisarmoede?
    Over het belang van een stevige kennisbasis en de keuzes achter duidelijke minimumdoelen in het onderwijs.

    Zwarte zwanen – Iliass El Hadioui
    Over scholen die met hoge verwachtingen en doelgericht onderwijs kansenongelijkheid proberen te verkleinen.

    Francis Fukuyama – The End of History and the Last Man
    Relevant bij de discussie over historische kennis, postmodern denken en de vraag waarom kennis van het verleden nodig blijft.

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Het bericht Hoe helpt duidelijke taal en concrete curriculumdoelen het onderwijs verder? verscheen eerst op Tjipcast.

19. Wat is een veilige klas eigenlijk?

    2 de setembro de 202645 minA seguir

    Een veilige klas is niet automatisch een stille klas. Rust kan een teken van veiligheid zijn, maar achter stilte kan ook stress, terugtrekgedrag of onzekerheid schuilgaan. Veiligheid gaat daarom minder over …

    Notas do episódio

    Een veilige klas is niet automatisch een stille klas. Rust kan een teken van veiligheid zijn, maar achter stilte kan ook stress, terugtrekgedrag of onzekerheid schuilgaan. Veiligheid gaat daarom minder over orde alleen en meer over de vraag of leerlingen zich gezien, gewaardeerd en voldoende ontspannen voelen om te kunnen leren. Hierover spreek ik met Pascal Tijdink en Els van der Wel. In deze nieuwe aflevering leggen we uit waarom de leerkracht een centrale rol heeft in het realiseren van veiligheid in het klaslokaal. Relatie, voorspelbaarheid en professionele zelfreflectie komen vaak terug als kernthema’s. Een leerling die veel stress ervaart, kan moeite ervaren met concentreren, emotieregulatie en volgehouden aandacht. Gedrag dat op het eerste gezicht lastig, ongemotiveerd of storend lijkt, kan daarmee ook een signaal zijn dat een leerling zichzelf op dat moment onvoldoende kan reguleren. Tegelijkertijd vraagt veiligheid niet om een klas waarin iedere hobbel wordt weggenomen. Leerlingen moeten juist ruimte krijgen om fouten te maken, grenzen te verkennen en moeilijke dingen te oefenen. Dat vraagt om duidelijke kaders én flexibiliteit. De veilige klas is daarmee geen eindpunt dat na de gouden weken bereikt is, maar iets waaraan leerlingen en leerkrachten gedurende het hele schooljaar samen blijven werken.

    Kernpunten uit het gesprek

    🧠 Veiligheid is een voorwaarde voor leren, omdat sterke stress het moeilijker maakt om functies als concentratie, aandacht en emotieregulatie te gebruiken.

    🤝 De relatie tussen leerkracht en leerling vormt een belangrijke basis. Vooral leerlingen die veel stress ervaren hebben verbinding met een volwassene nodig om zichzelf beter te kunnen reguleren.

    🔍 Gedrag vraagt om interpretatie. Vechten, vluchten en bevriezen kunnen verschillende uitingen van stress zijn, waarbij vooral teruggetrokken gedrag gemakkelijk over het hoofd wordt gezien.

    🪞 Een veilige klas vraagt ook zelfkennis van de leerkracht. Weten welk gedrag je triggert en herkennen wanneer je zelf uit balans raakt, helpt om bewuster en minder reactief te handelen.

    🌱 Veiligheid betekent niet dat fouten, spanning en moeilijke opdrachten verdwijnen. Juist binnen een betrouwbare omgeving kunnen leerlingen uitdagingen aangaan, feedback ontvangen en ervaren dat ontwikkeling mogelijk is.

    Quotes uit het gesprek:

    “Een rustige klas hoeft geen veilige klas te zijn.”

    “Die kinderen zijn niet lastig, maar die hebben het lastig.”

    “Wat mij betreft mag het een heel gouden schooljaar worden.”

    Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW!

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels

    00:00 – Veilige klas
    02:14 – Stress verminderen
    05:22 – Relatie bouwen
    07:50 – Rust misleidt
    09:42 – Stressreacties herkennen
    11:56 – Identiteit erkennen
    13:38 – Zelfreflectie oefenen
    16:27 – Complimenten geven
    18:53 – Samen reguleren
    21:50 – Gouden schooljaar
    23:55 – Voorspelbaarheid bieden
    29:52 – Samen oplossingen
    33:20 – Veilig presteren
    37:29 – Emoties herkennen
    40:21 – Gezien worden

    Bronnen & verdieping

    Carol Dweck – onderzoek naar mindset en feedback
    In het gesprek verwijst Els expliciet naar het onderzoek van Carol Dweck over fixed en growth mindset. Onderzoek rond Dweck laat onder meer zien dat procesgerichte feedback — bijvoorbeeld gericht op inspanning en strategie — samenhangt met sterkere overtuigingen dat vaardigheden ontwikkeld kunnen worden en met meer bereidheid om uitdagingen aan te gaan.

    Adverse Childhood Experiences ACEs – CDC
    Pascal verwijst naar ingrijpende ervaringen in de jeugd en de mogelijke gevolgen daarvan. Het klassieke ACE-onderzoek laat een dosis-responsrelatie zien: naarmate mensen meer typen belastende jeugdervaringen rapporteren, nemen verschillende risico’s voor gezondheid en welzijn toe. De precieze aantallen die Pascal in het gesprek voor een ‘gemiddelde klas’ noemt, kan ik op basis van deze bron niet één-op-één bevestigen.

    Op den Kelder et al. – Executive functions in trauma-exposed youth
    Een meta-analyse van 55 studies met ruim 8.000 jongeren vond dat blootstelling aan trauma samenhing met gemiddeld lagere scores op werkgeheugen, inhibitie en cognitieve flexibiliteit. Dat sluit aan bij de bespreking van stress en executieve functies in het gesprek.

    Traumasensitief onderwijs
    Recent Nederlands onderzoek naar een schoolbrede trauma-informed aanpak vond na het eerste implementatiejaar bescheiden positieve veranderingen, onder meer in de ervaren sfeer in de klas en veerkracht. Dat ondersteunt de relevantie van deze benadering, maar rechtvaardigt geen claim dat traumasensitief onderwijs op zichzelf alle genoemde problemen oplost.

    Psychologische flexibiliteit in het onderwijs – Maaike Steeman en Femke Klomp
    Dit boek wordt door Pascal zelf als verdiepende bron genoemd. Het wordt daar gekoppeld aan zelfkennis, psychologische flexibiliteit en de rol van de onderwijsprofessional.

    Handmodel van Daniel Siegel
    Ook het handmodel van Siegel wordt expliciet in het gesprek genoemd als praktisch hulpmiddel om met leerlingen over emoties, regulatie en het ‘denkbrein’ te spreken.

    Het bericht Wat is een veilige klas eigenlijk? verscheen eerst op Tjipcast.

20. Waar zit de bron van de rekenramp in NL (en wat kunnen we eraan doen)?

    31 de agosto de 202643 minA seguir

    Goed leren rekenen draait niet alleen om het vinden van het juiste antwoord. Het vraagt om een stevige basis van kennis en procedures waarop later complexere wiskunde kan worden gebouwd. Volgens wiskundeleraar …

    Notas do episódio

    Goed leren rekenen draait niet alleen om het vinden van het juiste antwoord. Het vraagt om een stevige basis van kennis en procedures waarop later complexere wiskunde kan worden gebouwd. Volgens wiskundeleraar en auteur Liesbeth van der Plas is juist die basis in het Nederlandse rekenonderwijs te kwetsbaar geworden.

    Van der Plas ziet leerlingen in het voortgezet onderwijs binnenkomen die onvoldoende met breuken kunnen rekenen, terwijl die kennis noodzakelijk is voor algebra, natuurkunde en andere bètavakken. Een belangrijke oorzaak ziet ze in een curriculum waarin leerlingen veel verschillende strategieën en contextopgaven aangeboden krijgen, maar fundamentele rekenbewerkingen onvoldoende automatiseren en beheersen. Deze problematiek werkt volgens haar door tot in de lerarenopleiding. Pabo-studenten kunnen een rekentoets halen zonder noodzakelijkerwijs boven de rekenstof te staan die ze later zelf moeten onderwijzen. Daarmee ontstaat een vicieuze cirkel.

    De oplossing zoekt Van der Plas niet in méér doelen of complexere methodes, maar juist in vereenvoudiging: een beperkt aantal fundamentele rekenprocedures expliciet aanleren, veel oefenen en pas daarna ruimte maken voor toepassing, flexibiliteit en creativiteit. Aan de hand van specifieke voorbeeldopgaven bespreken we hoe dit eruit kan zien in de dagelijkse praktijk.

    Kernpunten uit het gesprek:

    🧱 Een stevige beheersing van optellen, aftrekken, vermenigvuldigen, delen en breuken vormt volgens Van der Plas het fundament waarop later algebra, wiskunde en andere bètavakken worden gebouwd.

    🔄 Het aanbieden van meerdere oplossingsstrategieën kan volgens haar juist extra cognitieve belasting veroorzaken. Vooral leerlingen die moeite hebben met rekenen kunnen afhaken wanneer ze telkens opnieuw een andere werkwijze moeten leren.

    🎓 De problemen werken volgens Van der Plas door tot de pabo: toekomstige leraren kunnen formeel een rekentoets halen, terwijl ze bepaalde basisbewerkingen nog onvoldoende beheersen of uitleggen.

    🧠 Motivatie ontstaat niet alleen door rekenen aantrekkelijk of herkenbaar te maken. Succeservaringen en beheersing kunnen er juist voor zorgen dat leerlingen plezier krijgen in het vak en de onderliggende structuur gaan zien.

    🔍 Goed rekenonderwijs vraagt volgens het gesprek ook om vakmanschap van leraren: zelf boven de stof staan, kritisch naar methodes kijken en bewust bepalen welke oefeningen werkelijk bijdragen aan het beoogde leerdoel.

    Quotes uit het gesprek:

    “Creativiteit, motivatie en verschillende oplossingen zoeken als leerling zijn allemaal belangrijk. Maar dat komt pas daarna. Je moet eerst kunnen optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen.”

    “De essentie van rekenen is voor mij dat je het kunt opschrijven. Dat je de berekening laat zien en laat zien: ik snap hoe dit in elkaar zit.”

    “Als je dit als kind niet meekrijgt, omdat je zoveel strategieën krijgt en het hele rekenbouwwerk niet overziet als je de basisschool verlaat, dan zie je niet hoe mooi wiskunde in elkaar zit.”

    Tijdstempels

    00:00 – Rekenproblemen Nederland
    01:16 – Ontbrekende voorkennis
    03:08 – Breuken beheersen
    05:31 – Rekenmethode ontwikkelen
    07:12 – Bètakeuze motivatie
    09:11 – Vicieuze cirkel
    11:06 – Rekentoets tekort
    13:32 – Realistische context
    15:16 – Cognitieve belasting
    16:20 – Meerdere strategieën
    18:51 – Basisbewerkingen beheersen
    22:20 – Breuken rekenen
    25:29 – Maatschappelijke gevolgen
    29:10 – Pabo verantwoordelijkheid
    36:12 – Schoolteams verbeteren

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Bronnen en verdieping

    Rekenen voor de Pabo – Liesbeth van der Plas
    Boek met uitleg, oefeningen en uitgewerkte antwoorden voor pabo-studenten.

    Foutloos leren rekenen in groep 7 en 8 – Liesbeth van der Plas
    Materiaal gericht op het systematisch beheersen van rekenvaardigheden in de bovenbouw van het basisonderwijs.

    De gelukkige rekenklas aan het werk
    Bundel waarin Van der Plas een hoofdstuk schreef over de staat van ons rekenonderwijs.

    Sommenfabriek.nl
    Website met uitleg, oefeningen en instructiemateriaal waar Van der Plas in het gesprek naar verwijst.

    Rekenen voor het voortgezet onderwijs met een uitwerking van de rekendoelen en uitwerkingen op de middelbare school

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Het bericht Waar zit de bron van de rekenramp in NL (en wat kunnen we eraan doen)? verscheen eerst op Tjipcast.

21. Hoe zorg je ervoor dat zij-instromers lekker landen in de dagelijkse praktijk?

    27 de agosto de 202636 minA seguir

    De overstap naar het onderwijs begint vaak met enthousiasme, vakkennis en de wens om maatschappelijk iets te betekenen. Maar eenmaal voor de klas blijkt hoe groot het verschil is tussen geïnteresseerd zijn in …

    Notas do episódio

    De overstap naar het onderwijs begint vaak met enthousiasme, vakkennis en de wens om maatschappelijk iets te betekenen. Maar eenmaal voor de klas blijkt hoe groot het verschil is tussen geïnteresseerd zijn in onderwijs en dagelijks verantwoordelijkheid dragen voor het leren van een groep kinderen. Juist daarom is de manier waarop zij-instromers worden ontvangen en begeleid zo bepalend.

    Merel Kooij en Bram Kroezen maakten allebei vanuit een andere academische achtergrond de overstap naar het basisonderwijs. Hun ervaringen laten zien hoeveel kennis en levenservaring zij-instromers kunnen meenemen, maar ook hoeveel er in de praktijk nog geleerd moet worden: van klassenmanagement en instructie tot het zorgvuldig voorbereiden van een les.

    Samen met HR-adviseur van PCBO Malou Könemann bespreken zij wat helpt om die ontwikkeling mogelijk te maken. Niet direct in het diepe springen, maar eerst kunnen meekijken en meedoen. Collega’s observeren, concrete feedback krijgen en onderdeel zijn van een team. Daarbij blijkt leren op de werkplek minstens zo belangrijk als formele scholing. Een zij-instromer heeft ruimte nodig om fouten te maken, maar ook collega’s die helder durven benoemen wat beter moet.

    De centrale vraag is daarmee niet alleen hoe mensen het onderwijs binnenkomen, maar vooral hoe scholen ervoor zorgen dat zij zich duurzaam tot goede leraren kunnen ontwikkelen.

    Kernpunten uit het gesprek:

    🌱 Een geleidelijke start helpt. Eerst meelopen of werken als onderwijsassistent geeft zij-instromers de gelegenheid om te ervaren wat het dagelijkse werk werkelijk vraagt voordat zij volledig verantwoordelijk worden voor een klas.

    🔍 Leren gebeurt sterk in de praktijk. Observeren hoe ervaren collega’s lesgeven, gedrag begeleiden en lessen voorbereiden levert concrete voorbeelden op die direct toepasbaar zijn.

    🧭 Begeleiding moet duidelijk én veilig zijn. Goede collega’s zeggen niet alleen dat iets vanzelf goedkomt, maar helpen analyseren waarom een les niet werkte en welke concrete stap daarna nodig is.

    🧠 Eerdere expertise kan het onderwijs verrijken. Wetenschappelijke, maatschappelijke of vakinhoudelijke kennis uit eerdere loopbanen kan nieuwe perspectieven toevoegen, mits zij-instromers tegelijkertijd het leraarsvak serieus leren beheersen.

    🤝 Behoud vraagt meer dan een contract. Professionalisering, passende begeleiding, goede leiding en ruimte om te blijven leren zijn belangrijk om zij-instromers duurzaam aan het onderwijs te verbinden.

    Quotes uit het gesprek:

    “Als je een les geeft en alle vingers gaan omhoog, dan doe je het goed. Want ze willen graag vragen stellen.”

    “Je bent geen stagiair als zijstromer. Je staat hier voor de klas, je hebt die verantwoordelijkheid.”

    “Onderwijs geven is een leven beroeren.”

    Tijdstempels

    00:00 – Zij instroom centraal
    02:13 – Eerste vragen
    03:23 – Nieuwe loopbaan
    05:28 – Kleuters ontdekken
    07:30 – Rustig starten
    10:05 – Goede selectie
    13:15 – Nieuwsgierige kinderen
    15:42 – Zichtbare ontwikkeling
    17:12 – Professionele kwaliteit
    19:26 – Goede begeleiding
    20:56 – Collega observeren
    23:25 – Duurzaam behouden
    27:34 – Wetenschappelijk kijken
    30:20 – Geleidelijk instromen
    33:21 – Concrete feedback

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Het bericht Hoe zorg je ervoor dat zij-instromers lekker landen in de dagelijkse praktijk? verscheen eerst op Tjipcast.

22. Goed onderwijs met minder leerkrachten, (hoe) kan dat?

    24 de agosto de 202640 minA seguir

    Het lerarentekort in Nederland zal in de toekomst oplopen. Zodra scholen structureel met minder bevoegde leerkrachten moeten werken, komen fundamentele keuzes naar voren: welke kennis en vaardigheden zijn …

    Notas do episódio

    Het lerarentekort in Nederland zal in de toekomst oplopen. Zodra scholen structureel met minder bevoegde leerkrachten moeten werken, komen fundamentele keuzes naar voren: welke kennis en vaardigheden zijn onmisbaar, welke taken kunnen door andere professionals worden uitgevoerd en hoe bewaak je pedagogische en didactische samenhang? Anders organiseren is daarmee geen noodoplossing voor een roosterprobleem, maar een onderwijskundige (complexe) opgave waar sommige scholen niet omheen kunnen. Dit vraagt van scholen dat zij opnieuw kijken naar hun visie op goed onderwijs, naar wat hun leerlingen nodig hebben en naar de manier waarop verschillende professionals daar gezamenlijk verantwoordelijkheid voor kunnen dragen.

    Te gast om hierover te spreken is Karlijn de Jong, verbonden aan de Hogeschool Leiden. Ze onderzocht dit vraagstuk samen met zes scholen die al langere tijd met personeelstekorten te maken hebben. Haar belangrijkste inzicht is dat anders organiseren niet begint bij het rooster, maar bij de visie op goed onderwijs. Scholen moeten eerst bepalen wie hun leerlingen zijn, welke pedagogische en didactische kwaliteit zij willen bieden en welke kennis en vaardigheden daarvoor nodig zijn.

    Dat vraagt ook om een andere blik op professionals. Niet alleen een bevoegdheid telt, maar ook wat iemand aantoonbaar kan, waarin begeleiding nodig is en welke taken juist bij bevoegde leraren moeten blijven. Tegelijkertijd blijkt samenwerking alleen goed te werken wanneer scholen duidelijke pedagogische en didactische afspraken maken. Anders organiseren is daarmee geen kant-en-klaar model. Het vraagt om een lerend team dat keuzes onderzoekt, effecten volgt en steeds opnieuw bijstuurt.

    Kernpunten uit de podcast:

    🧭 Begin bij de visie. Anders organiseren begint niet met een roosterprobleem, maar met de vraag wat goed onderwijs voor deze specifieke leerlingen betekent.

    🔬 Verbind praktijk en onderzoek. De scholen onderzochten wat in hun eigen praktijk werkte en verbonden die ervaringen aan theoretische en wetenschappelijke kennis.

    🤝 Kijk breder naar bekwaamheid. Een bevoegdheid geeft belangrijke informatie, maar scholen kunnen ook onderzoeken welke taken andere professionals verantwoord kunnen uitvoeren en waar hun grenzen liggen.

    🧩 Bewaak pedagogische samenhang. Wanneer meerdere professionals met dezelfde groep werken, worden gezamenlijke routines, taal en didactische afspraken belangrijker voor rust en voorspelbaarheid.

    🌱 Organiseer een lerend systeem. Visie, gezamenlijk leren, steun vanuit school en bestuur en goede borging zijn voorwaarden om onderwijs duurzaam anders te organiseren.

    Quotes uit het gesprek

    “Goed onderwijs vraagt echt om even stilstaan en nadenken. Dus waarvoor is deze school er eigenlijk? Wie zijn onze kinderen? Wat is op deze school goed onderwijs?”vak rekenen.”

    “Samenwerking is veel meer dan elkaar een factuur sturen.”

    “Anders organiseren gaat dus niet over: doe dit of dat, maar organiseer de bekwaamheid om met elkaar systematisch na te denken over je inzet.”

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Bronnen en linkjes

    Goed onderwijs met minder leerkrachten – Hogeschool Leiden
    Het centrale onderzoeksproject van Karlijn de Jong, uitgevoerd met zes basisscholen uit Onderwijsregio Haaglanden. Hier staan ook het onderzoeksverslag en de belangrijkste opbrengsten.

    Goed onderwijs met minder leerkrachten: de opbrengsten
    Overzicht met de onderzoeksresultaten, praktijkervaringen en de podcastserie waarin onder meer de vier succesfactoren verder worden uitgewerkt.
    Bekijk de opbrengsten

    Achtergrond bij het onderzoek – Hogeschool Leiden
    Artikel over de zes deelnemende scholen en de manier waarop zij kijken naar competenties, rollen en het organiseren van onderwijs met minder bevoegde leerkrachten.
    Lees het achtergrondartikel

    Maatregelen voor anders organiseren van primair onderwijs – Hogeschool Utrecht
    Onderzoek uit 2025 naar experimenten van Utrechtse basisscholen met anders organiseren, inclusief keuzes, veranderprocessen en ervaren gevolgen voor leerlingen en personeel. Dit sluit direct aan bij het onderzoek dat in het gesprek wordt genoemd.

    Anders organiseren in het voortgezet onderwijs – Voion
    Inventarisatie van verschillende vormen van anders organiseren in het VO en de gevolgen daarvan voor onderwijsprofessionals.

    Aanpak lerarentekort – Rijksoverheid
    Achtergrondinformatie over het lerarentekort, regionale samenwerking en de wettelijke ruimte om onderwijs onder voorwaarden anders te organiseren, onder meer met andere professionals.

    Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan? – Tjipcast
    Een direct inhoudelijk verwante aflevering over de keuzes die scholen maken bij anders organiseren, welke maatregelen zij nemen en hoe zulke veranderingen in de praktijk worden vormgegeven.

    Hoe krijgen we het fundament van het onderwijs op orde? – Tjipcast
    Een inhoudelijk aansluitend gesprek over de basisvoorwaarden voor goed onderwijs, waaronder onderwijskwaliteit, professionaliteit en de manier waarop scholen duurzame keuzes kunnen maken.

    Tijdstempels

    00:00 – Minder leerkrachten
    02:10 – Onderwijsvisie bepalen
    04:05 – Praktijkaanleiding onderzoeken
    06:05 – Visie ontwikkelen
    09:21 – Anders organiseren
    10:11 – Succesfactoren bespreken
    11:26 – Bestuurlijke ondersteuning
    16:53 – Pedagogische samenhang
    19:31 – Externe professionals
    23:01 – Commerciële samenwerking
    25:10 – Kwaliteit bewaken
    28:02 – Praktijkgericht onderzoeken
    32:31 – Bekwaamheid benutten
    34:44 – Groepsgericht organiseren
    37:02 – Visie herpakken

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Het bericht Goed onderwijs met minder leerkrachten, (hoe) kan dat? verscheen eerst op Tjipcast.

23. Rekenangst in het mbo?!

    17 de agosto de 202636 minA seguir

    Rekenen roept bij veel mbo-studenten niet alleen onzekerheid op, maar soms ook jarenoude herinneringen aan mislukking, achterstand of het gevoel er simpelweg niet goed in te zijn. Volgens rekendocent Dirk …

    Notas do episódio

    Rekenen roept bij veel mbo-studenten niet alleen onzekerheid op, maar soms ook jarenoude herinneringen aan mislukking, achterstand of het gevoel er simpelweg niet goed in te zijn. Volgens rekendocent Dirk Megens is juist dat beeld hardnekkig: het idee dat rekenen iets is wat je óf kunt, óf niet kunt. Vaak wordt rekenen (beta) ook tegenover aanleg voor bijvoorbeeld taal geplaatst (alfa). Helaas moet het mbo ook kritisch in de spiegel kijken. We slagen er onvoldoende in rekenen op goed niveau aan te bieden aan studenten in het beroepsonderwijs en de minimale niveaus te halen voor het uiteindelijke beroep. Ook bestaan er veel misvattingen over rekenen in het mbo. Bijvoorbeeld in relatie tot foutloos hoofdrekenen, hulpmiddelen wel of niet in zetten en het belang van dagelijkse gecijferdheid: cijfers kunnen begrijpen en gebruiken in werk, wonen, geldzaken en andere alledaagse situaties. Al met al is rekenangst een reëel probleem bij studenten in het mbo.

    Dit alles vraagt om onderwijs waarin studenten hulpmiddelen leren gebruiken, rekentaal leren begrijpen en vooral voldoende succeservaringen opdoen. Maar ook om docenten die weten waar studenten staan en hun uitleg daarop kunnen aanpassen. Effectieve didactiek is daarbij belangrijk. Een digitale methode openzetten en studenten zelfstandig laten werken is volgens Megens dan niet genoeg. Rekenangst verminderen begint bovendien bij relatie en vertrouwen. Wie weet waar een student vandaan komt, welke ervaringen iemand met rekenen heeft gehad en welke context voor hem of haar betekenisvol is, kan beter aansluiten. Zo verschuift het perspectief van ‘ik kan nou eenmaal niet rekenen‘ naar de ervaring dat vooruitgang wel degelijk mogelijk is. Hoe dat mogelijk is bespreken we ook in deze aflevering aan de hand van diverse praktijkvoorbeelden.

    Kernpunten uit de podcast:

    🧮 Rekenen gaat in het mbo vooral over dagelijkse gecijferdheid. Studenten moeten cijfers kunnen interpreteren en gebruiken in concrete situaties, niet uitsluitend bewerkingen uit het hoofd beheersen.

    🧠 Rekenangst wordt mede gevoed door eerdere ervaringen en overtuigingen. Studenten kunnen jarenlang meenemen dat zij slecht zijn in rekenen, waardoor nieuwe rekenlessen oude weerstand opnieuw oproepen.

    🛠️ Hulpmiddelen kunnen juist zelfvertrouwen geven. Een rekenmachine, rekenkaart of woordenboek verlaagt niet simpelweg de eisen, maar helpt studenten om realistische rekenproblemen beter aan te pakken.

    🤝 Relatie is volgens Megens een belangrijke didactische voorwaarde. Een docent die de student, diens rekenverleden en belevingswereld kent, kan beter aansluiten en vertrouwen opbouwen.

    🎓 Goed rekenonderwijs vraagt om gespecialiseerde didactische kennis. Grote niveauverschillen, rekentaal en verschillende oplossingsstrategieën maken rekenen tot meer dan een vak dat een docent er zonder voorbereiding bij kan doen.

    Quotes uit het gesprek

    “De relatie is natuurlijk het allerbelangrijkste bij het vak rekenen.”

    “OBK zeg ik altijd: oefening baart kunst.”

    “Goed rekenonderwijs begint bij goed geschoolde rekendocenten die verstand hebben van verschillende vormen van differentiatie en van rekendidactiek.”

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Bronnen en linkjes

    Leidraad Werken aan rekenen en gecijferdheid in het mbo
    Een recente, onderzoeksmatig onderbouwde leidraad voor docenten en mbo-instellingen over effectief reken- en gecijferdheidsonderwijs. Sluit sterk aan bij thema’s uit het gesprek zoals differentiatie, betekenisvolle contexten en docentkwaliteit.

    Taal en Rekenen MBO – nieuwe rekeneisen
    Over de sinds schooljaar 2022–2023 ingevoerde rekeneisen voor mbo-niveau 2, 3 en 4. Dit sluit direct aan bij Megens’ uitleg over de nieuwe benadering van rekenen en gecijferdheid.

    Coöperatie Examens MBO – rekenexamens
    Informatie over de huidige rekenexamens in het mbo en de examinering voor niveau 2, 3 en 4.

    Rekenkaarten voor het mbo
    Dirk Megens verwijst uitgebreid naar de rekenkaart als hulpmiddel. Op zijn eigen website is een actuele versie van de rekenkaart beschikbaar, met onder meer het metriek stelsel, verhoudingen, procenten en rekenbegrippen.

    Gecijferdheid en het werk van Kees Hoogland
    Hoogland wordt expliciet genoemd in het gesprek als belangrijke pleitbezorger van numeracy of gecijferdheid: niet alleen sommen uitvoeren, maar kwantitatieve informatie in het dagelijks leven kunnen interpreteren en gebruiken. De website Gecijferdheid Telt Mee biedt hier verdere verdieping bij.

    Onderwijskennis – Versterken van rekenen en gecijferdheid bij mbo-studenten
    Een kennisartikel dat specifiek ingaat op het versterken van rekenen en gecijferdheid bij mbo-studenten en aansluit op de nieuwe rekeneisen.

    Practoraat gecijferdheid – In het practoraat Gecijferdheid in het mbo doen rekendocenten vanuit verschillende mbo-instellingen onderzoek met als doel gecijferd gedrag van alle mbo-studenten te versterken.

    Tijdstempels

    00:00 – Rekenangst bespreken
    02:09 – Dagelijkse gecijferdheid
    04:09 – Diverse studenten
    06:35 – Gelijke eisen
    07:09 – Rekenkrasjes herkennen
    10:48 – Angst overwinnen
    12:16 – Hulpmiddelen benutten
    15:58 – Succeservaringen creëren
    16:34 – Niveauverschillen begeleiden
    18:36 – Rekentaal begrijpen
    20:55 – Aanwezigheid helpt
    22:00 – Relatie opbouwen
    23:21 – Rekendidactiek versterken
    29:55 – Basis herstellen
    31:38 – Rekenvertrouwen groeien

    Het bericht Rekenangst in het mbo?! verscheen eerst op Tjipcast.

24. Wat is (straks) het ambacht van de veranderkundige?

    29 de junho de 2026A seguir

    Veranderen in organisaties klinkt vaak als iets dat je kunt plannen, sturen en strak uitrolt. Maar volgens Jaap Boonstra raakt juist die technische benadering aan haar grens. Zeker in onderwijs, zorg …

    Notas do episódio

    Veranderen in organisaties klinkt vaak als iets dat je kunt plannen, sturen en strak uitrolt. Maar volgens Jaap Boonstra raakt juist die technische benadering aan haar grens. Zeker in onderwijs, zorg, duurzaamheid en maatschappelijke polarisatie spelen vraagstukken die niet in één organisatie, discipline of stappenplan passen. Toch is het denken over veranderen sterk gevormd door deze ‘enge’ technische benadering van veranderen (en leren). Veranderkunde draait feitelijk om iets anders: goed kunnen waarnemen, context begrijpen, spanning verdragen en mensen helpen om over grenzen heen betekenis te geven aan wat er speelt. Deze discipline is dus veel rommeliger dan we willen aannemen. Maar is er nog wel ruimte voor deze manier van kijken naar veranderen in organisaties?

    In het gesprek verkent Boonstra hoe het vak veranderkunde zich heeft ontwikkeld: van aandacht voor arbeid en democratisering naar managementdenken, en nu opnieuw naar samenspel rond complexe maatschappelijke vraagstukken. Hij maakt scherp onderscheid tussen verandermanagement als technische aanpak en veranderkunde als praktijk van kijken, verbinden en handelen in onzekerheid. Daarbij komt ook de rol van hogescholen, praktijkonderzoek en lectoraten aan bod, waar volgens hem veel van de toekomst van het vak zichtbaar wordt. Een belangrijk inzicht is dat de veranderkundige van morgen veel meer is dan een plannenmaker, maar iemand die kan omgaan met paradoxen, conflicten, maatschappelijke spanningen en meerdere perspectieven tegelijk.

    Dit is de laatste podcast van het schooljaar 2025-2026! Vanaf volgende week neem ik een aantal weken vrij. Wel ben ik in de weer met de voorbereiding en planning voor het najaar. Half augustus start de serie weer op. Met een paar mooie nieuwe afleveringen over bijvoorbeeld anders organiseren in het PO, over de gelukkige rekenklas en high performing schools. Fijne zomervakantie!

    Kernpunten uit de podcast:

    🔍 Veranderen begint volgens Jaap Boonstra met zorgvuldig waarnemen en contextualiseren. Pas als je begrijpt wat er in de klas, school, buurt of organisatie speelt, kun je verstandig handelen.

    🧩 Veranderkunde is iets anders dan verandermanagement. Waar verandermanagement vaak technisch en planmatig wordt, draait veranderkunde om mensen, betekenisgeving, spanning en dynamiek.

    🌱 De toekomst van het vak ligt volgens Boonstra bij maatschappelijke vraagstukken zoals duurzaamheid, zorg, veiligheid, polarisatie en onderwijs. Zonder verbinding met die vragen wordt veranderkunde volgens hem overbodig.

    ⚖️ Een veranderkundige moet leren denken in paradoxen in plaats van simpele dilemma’s. Het gaat niet om kiezen tussen individu of groep, economie of onderwijs, maar om het uithouden en verbinden van beide kanten.

    🎨 Kunst kan helpen om anders naar verandering te kijken. Beeld, muziek, dans of theater openen soms perspectieven die met rationele analyse alleen niet zichtbaar worden.

    Quotes uit het gesprek

    “Voor mij begint veranderen altijd eerst met heel goed kijken, waarnemen, dynamiek begrijpen en daardoor denken: wat is nu verstandig om te doen?”

    “Als we ons vanuit de veranderkunde niet verbinden met maatschappelijke vraagstukken, is onze rol gewoon uitgespeeld. En terecht.”

    “Laten we ophouden met het denken in dilemma’s. Laten we veel meer gaan denken in paradoxen.”

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Meer lezen of bekijken op basis van deze podacst?

    Jaap Boonstra – Veranderen als samenspel
    Jaap Boonstra – Leiders in cultuurverandering
    Jaap Boonstra en Mayo Dubbeldam (red.) – Veranderen voor de toekomst

    Ik sprak Jaap eerder in een aflevering over spelend leren en veranderen en over samenwerken over de grenzen van organisaties heen.

    Tijdstempels

    00:00 – Start gesprek
    01:18 – Schrijven reflectie
    03:00 – Vak verandering
    04:17 – Leerling doener
    06:29 – Meervoudig kijken
    08:03 – Context begrijpen
    10:33 – Universitaire verschuiving
    13:40 – Hogescholen hoop
    18:40 – Historische ontwikkeling
    23:11 – Verschil verdragen
    27:31 – Paradoxaal denken
    31:16 – Maatschappelijke opgaven
    32:56 – Oprechte professional
    37:01 – Kunst veranderen
    41:51 – Leiderschap inhoud

    Het bericht Wat is (straks) het ambacht van de veranderkundige? verscheen eerst op Tjipcast.

25. Wat kan het onderwijs van topsport leren?

    25 de junho de 202640 minA seguir

    Presteren in het onderwijs roept snel spanning op. Want leren gaat niet alleen over opbrengsten, toetsen en doelen, maar ook over veiligheid, vertrouwen, motivatie en de ruimte om fouten te maken. Toch laat de …

    Notas do episódio

    Presteren in het onderwijs roept snel spanning op. Want leren gaat niet alleen over opbrengsten, toetsen en doelen, maar ook over veiligheid, vertrouwen, motivatie en de ruimte om fouten te maken. Toch laat de topsport een interessante vraag achter: hoe bouw je aan een cultuur waarin mensen samen beter willen worden, zonder dat het werk kil, hard of opgejaagd wordt? Ik praat hierover met Anouk Kleinpaste en Pjotr van der Marel, allebei schoolleider. Anouk geeft leiding aan de dappere school Campherbeek in Zwolle. Pjotr is verbonden aan de Sint Bonifatiusschool in Wassenaar.

    In dit gesprek wordt duidelijk dat de vergelijking met topsport niet vooral gaat over harder duwen of meer meten. De kern zit eerder in samenwerking, volhouden, professionele routines en leiderschap dat dichtbij mensen blijft. Data kan helpen om blinde vlekken zichtbaar te maken, maar alleen als er voldoende vertrouwen is om er samen naar te kijken. Anders wordt meten al snel een oordeel.

    De schoolleiders laten zien dat onderwijskwaliteit niet losstaat van werkplezier. Een team dat zich gezien voelt, durft makkelijker te leren, te botsen en verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijk vraagt verandering om geduld: een school ontwikkel je niet in een sprint, maar stap voor stap, met oog voor het tempo van het hele team.

    Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen:

    🏃 Topsport gaat niet alleen over prestatiedruk, maar vooral over de wil om samen beter te worden. In het onderwijs betekent dat: blijven oefenen, reflecteren en verantwoordelijkheid nemen voor kwaliteit.

    🤝 Vertrouwen blijkt een voorwaarde voor professionele ontwikkeling. Pas als mensen zich gezien en veilig voelen, kunnen data, feedback en opbrengsten onderwerp van gesprek worden zonder dat het als aanval voelt.

    📊 Data helpt om blinde vlekken zichtbaar te maken. Niet als afrekencultuur, maar als gezamenlijke taal om te onderzoeken waar een team, school of leerlingpopulatie iets te ontwikkelen heeft.

    🐢 Onderwijsverandering vraagt tempo-bewust leiderschap. Een schoolleider kan een duidelijke ambitie hebben, maar moet ook kunnen vertragen om het hele team aangehaakt te houden.

    🎽 De school is geen verzameling losse lokalen. De kracht zit in collectief eigenaarschap: samen werken aan onderwijs dat je beter achterlaat dan je het aantrof.

    Deze aflevering maak ik samen met Klassewerkplek. Dit jaar brengen we samen scholen in kaart die erin slagen werk te maken van werkgeluk in het onderwijs en het predicaat Klassewerkplek dragen. We leggen de relatie met kwaliteit, samenwerken en hoge verwachtingen naar leerlingen! Kijk voor meer informatie op www.klassewerkplek.nl.

    Quotes uit de podcast:

    “Je kan zo snel als je langzaamste speler. Je moet het samen doen, hè. Het is wel echt een teamsport.”

    “Ik speel niet directeurtje. Ik ben ook echt als het moet sta ik overal achter en kan ik ook de harde besluiten nemen.”

    “Ik heb met al mijn collega’s startgesprekken waarbij ik een uur ga wandelen en het gewoon heb over het leven.”

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels:

    00:0 – Werkgeluk Scholen
    01:10 – Data Werkplezier
    03:06 – Gelukkige Teams
    05:56 – Topsport Onderwijs
    08:06 – Data Presteren
    09:07 – Samen Doorzetten
    11:25 – Tempo Leiderschap
    13:01 – Cultuur Meten
    15:21 – Groeitaal Mindset
    17:04 – Mensen Zien
    19:03 – Duurzaam Presteren
    24:14 – Onzichtbare Routines
    26:24 – Kwaliteitskaarten Sport
    31:50 – Authentiek Leiderschap
    36:02 – Collectief Mandaat

    Boeken en leestips:

    Bas Kodden – De kunst van duurzaam presteren

    James Kerr – Legacy
    

    Eva Naaijkens en Martin Bootsma – En wat als we nou weer gewoon gingen lesgeven?
    

    Het bericht Wat kan het onderwijs van topsport leren? verscheen eerst op Tjipcast.

26. Wat is de zin en onzin van reflectie op je eigen handelen?

    22 de junho de 202639 minA seguir

    In het onderwijs hebben we het vaak over reflectie. Leraren, studenten, schoolleiders en opleiders worden voortdurend uitgenodigd om stil te staan bij hun handelen. Maar juist doordat reflectie zo …

    Notas do episódio

    In het onderwijs hebben we het vaak over reflectie. Leraren, studenten, schoolleiders en opleiders worden voortdurend uitgenodigd om stil te staan bij hun handelen. Maar juist doordat reflectie zo vanzelfsprekend is geworden, wordt het waarschijnlijk ook vaak maar ten dele of niet goed ingezet. Wie te snel naar oplossingen springt, mist de vraag wat er eigenlijk gebeurde. En wie reflectie vooral ziet als een verplicht verslag, raakt gemakkelijk kwijt dat het in de kern gaat om professionele groei.

    Fred Korthagen laat zien dat reflectie pas krachtig wordt wanneer je vertraagt. Niet alleen nadenken over gedrag, maar zoeken naar betekenis: wat speelde er precies, welke overtuigingen, gevoelens en verlangens deden mee, en welke kwaliteiten waren al aanwezig? Daarmee verschuift reflectie van probleemgericht repareren naar krachtgericht ontwikkelen.

    Dat is relevant voor leraren, opleiders, coaches en schoolorganisaties. Want veel professionele situaties worden complexer zodra er druk ontstaat. Dan vallen mensen terug op automatismen. Reflectie helpt om die patronen zichtbaar te maken, maar alleen wanneer er ruimte is voor denken, voelen én willen. Zo wordt reflectie geen administratieve verplichting, maar een manier om bewuster, creatiever en menselijker te handelen.

    Kernpunten uit de podcast:

    🧭 Reflectie begint niet bij een probleem, maar bij een ervaring. Pas door goed terug te kijken ontstaat zicht op wat er werkelijk speelde.

    🔍 Korthagen maakt onderscheid tussen gedragsgerichte reflectie en betekenisgerichte reflectie. Niet meteen vragen “wat moet ik doen?”, maar eerst onderzoeken “wat gebeurde hier eigenlijk?”

    🌱 Een krachtgerichte benadering kan reflectie verdiepen. Door te kijken naar wat goed ging en welke kwaliteiten zichtbaar waren, ontstaat meer ruimte voor leren.

    🧠 Reflecteren is niet alleen denken. Gevoelens, verlangens, intuïtie en professionele idealen beïnvloeden het handelen vaak sterker dan rationele analyse.

    🏫 Ook organisaties kunnen reflectiever worden. Dat vraagt om andere gesprekken: minder agenda’s vol problemen, meer aandacht voor idealen, kwaliteiten en gezamenlijke betekenisgeving.

    Quotes uit het gesprek

    “Wat voor mij de essentie van reflecteren is: dat je via het opdiepen van de essentie komt tot een handelingsalternatief.”

    “Het is soft om alleen maar met denken bezig te zijn, want dat heeft relatief weinig invloed op wat er gebeurt.”

    “Laten we krachtgericht coachen en niet altijd maar op problemen coachen. Dan kan het zomaar zijn dat het hele probleem er heel anders uitziet.”

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Meer lezen op basis van deze podacst?

    Fred Korthagen en Micha Korthagen – Zin in reflectie
    Fred Korthagen, Ella Nuijten en collega’s – De kracht van reflectie
    Fred Korthagen en Ellen Nuiten – Krachtgericht coachen

    Tijdstempels

    00:00 – Reflectie en start
    01:52 – Menselijk vermogen
    03:29 – Gedrag verdiepen
    05:36 – Vijf stappen
    07:19 – Negatief kijken
    09:03 – Krachtgericht kijken
    10:29 – Voelen willen
    13:13 – Professioneel voelen
    15:43 – Liftoefening toepassen
    20:17 – Reflectiegesprekken voeren
    22:18 – Goede coaching
    23:45 – Kennis opbouwen
    27:30 – Blinde vlekken
    31:21 – Reflectie in Japan
    33:27 – De reflectieve organisatie

    Het bericht Wat is de zin en onzin van reflectie op je eigen handelen? verscheen eerst op Tjipcast.

27. Hoe stimuleer je docentontwikkeling op basis van een sterke punten benadering?

    18 de junho de 202646 minA seguir

    Dit is de 10e en laatste aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO). In deze aflevering verkennen we het thema Human …

    Notas do episódio

    Dit is de 10e en laatste aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO). In deze aflevering verkennen we het thema Human Resource Development (HRD), leren en ontwikkelen van onderwijsprofessionals in het onderwijs.

    Docentontwikkeling krijgt betekenis wanneer zij aansluit bij het werk dat docenten dagelijks doen, de teams waarin zij samenwerken en de kwaliteiten die daarin zichtbaar worden. In deze aflevering praten we met Valesca Tobias, promovendus professional teacher learning aan Tilburg University en vanaf juli 2026 adviseur leiderschapsontwikkeling aan de Erasmus Universiteit en Elisa Bruggink, manager Onderwijs, Onderzoek & Innovatie bij Rijn IJssel. We verkennen hoe sterke punten van docenten in het mbo herkend, benut en verbonden kunnen worden aan onderwijskwaliteit.

    Het gesprek illustreert dat talentgericht werken van meerwaarde kan zijn wanneer het zorgvuldig wordt ingericht. Sterke punten worden pas krachtig wanneer ze zichtbaar worden in samenwerking, taakverdeling en een gedeelde visie op leren en ontwikkelen.

    Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

    • Stimuleren van docentontwikkeling op basis van een sterke punten benadering
    • Duurzame ontwikkeling van de school als professionele leergemeenschap. Een eerdere aflevering uit deze podcastreeks met o.a. Loes de Jong.
    • Fred Korthagen – genoemd in relatie tot krachtgericht coachen. Deze Tjipcast verschijnt medio juni 2026.
    • Hoe kunnen masteropgeleide docenten de onderwijspraktijk van het mbo versterken? Een eerdere aflevering uit deze podcastreeks met o.a. Piety Runhaar.
    • Je kunt het talentwerkboek hieronder bekijken of downloaden!

    Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

    • Condities voor effectieve opleidingsteams | Onderwijskennis
    • Agency in beroepsomgevingen | Onderwijskennis
    • Hoe zit het met de relatie tussen de door mbo-docenten ervaren hoge werkdruk en het bieden van kwalitatief goed onderwijs? | Kennisrotonde

    Meer weten over de podcastreeks?

    Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs.

    Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.
    

    Tijdstempels

    00:00 – Onderzoekskader en introductie
    01:49 – Persoonlijke aanleiding
    03:10 – Praktijkdeelname Rijn Ijssel
    06:20 – Sterke punten benadering
    09:28 – Teamontwikkeling talent
    11:28 – Talentgesprekken praktijk
    12:49 – Energie verliezen
    14:19 – Theoretische basis
    17:45 – Sociale ontwikkeling
    20:30 – Leiderschap opvolging
    23:41 – Onderzoeksopzet uitgelegd
    25:29 – Ervaren docenten
    28:23 – Werkdruk motivatie
    30:36 – Jobcrafting teams
    36:43 – Praktische lessen

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Het bericht Hoe stimuleer je docentontwikkeling op basis van een sterke punten benadering? verscheen eerst op Tjipcast.

28. De leerkracht als sleutel tot gedrag in de klas

    16 de junho de 202634 minA seguir

    Gedrag in de klas ontstaat zelden uit het niets. Wat op het eerste gezicht lijkt op expres iets weigeren, storen of escaleren, heeft vaak een aanloop: een overgang die schuurt, een taak die te moeilijk is …

    Notas do episódio

    Gedrag in de klas ontstaat zelden uit het niets. Wat op het eerste gezicht lijkt op expres iets weigeren, storen of escaleren, heeft vaak een aanloop: een overgang die schuurt, een taak die te moeilijk is, spanning van thuis, onzekerheid of een leerling die nog niet goed weet hoe hij met emoties kan omgaan. Juist daarom ligt de sleutel niet alleen bij het corrigeren van gedrag, maar bij het leren kijken naar wat eraan voorafgaat. Over de vraag hoe de leerkracht sleutel is tot gedrag in de klas praat ik met Tessa de Bok, leerkracht speciaal basisonderwijs, redactielid van JSW en schrijfster van het activiteitenboek voor verlies en rouw. En Ruchama Brunsveld, orthopedagoog en leerkracht in het speciaal onderwijs. Momenteel is ze kwaliteitscoördinator bij basisschool Aventurijn in Houten. Allebei schreven ze mee aan het themadeel van JSW over gedrag in de klas!

    In dit gesprek staat de rol van de leerkracht centraal: als degene die structuur biedt, voorspelbaar reageert, relaties onderhoudt en tegelijk de veiligheid van de hele groep bewaakt. Dat vraagt pedagogische tact. Soms helpt nabijheid, soms duidelijke consequenties, soms een rustmoment, en soms is extra observatie of expertise nodig. Een belangrijke lijn is dat positief gedrag niet vanzelf ontstaat door vooral te zeggen wat niet mag. Leerlingen hebben baat bij concrete verwachtingen, rustige routines en volwassenen die benoemen wat wél helpt. Daarmee wordt gedrag niet versimpeld tot een individueel probleem, maar gezien als iets dat ontstaat in interactie tussen leerling, leerkracht, groep en context.

    Kernpunten uit het gesprek

    🔑 De leerkracht heeft veel invloed op gedrag door structuur, voorspelbaarheid en duidelijke verwachtingen. Dat betekent niet dat al het gedrag verdwijnt, maar wel dat veel onrust voorkomen kan worden.

    👀 Escalatie begint vaak eerder dan het moment waarop gedrag zichtbaar problematisch wordt. Goed observeren helpt om signalen als wiebelen, grapjes maken, zuchten of discussie zoeken tijdig te herkennen.

    🧩 Het ABC-model helpt om gedrag niet als los incident te zien, maar te kijken naar aanleiding, gedrag en gevolg. Daardoor wordt duidelijker wanneer en waardoor bepaald gedrag steeds terugkomt.

    🤝 Een sterke relatie tussen leerkracht en leerling werkt de-escalerend. Juist na een conflict of rustmoment is herstel belangrijk, zodat een leerling ervaart dat er opnieuw begonnen kan worden.

    🌱 Positieve bekrachtiging vraagt om concreet benoemen wat goed gaat. Niet alleen “goed zo”, maar precies aangeven welk gedrag helpt, maakt verwachtingen zichtbaar voor de hele groep.

    Quotes uit het gesprek:

    “Ik denk dat jij als leerkracht al heel veel gedrag stiekem weg kan nemen. Niet dat het gedrag er dan nooit meer is, maar wel dat je veel gedrag kan voorkomen als leerkracht.”

    “De leerkracht heeft gewoon een grote invloed op het klimaat, op de veiligheid in de klas en de interacties in de klas.”

    “Een goede instructie geven of goed klassenmanagement, dat is heel zichtbaar. Maar een stevige of goede band opbouwen is niet altijd direct zichtbaar.”

    Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl!

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels

    00:04 – Introductie van het thema
    00:45 – Gasten voorstellen
    03:27 – Gedrag leerkracht
    05:09 – Professionele ruimte
    05:45 – Emotionele voorspelbaarheid
    07:51 – Escalatie voorkomen
    10:15 – Samen observeren
    11:26 – Individueel aanspreken
    12:08 – ABC model
    13:32 – Trauma herkennen
    16:27 – Veilige landingsplaats
    18:43 – Structuur consequenties
    20:12 – Weerbaarheid oefenen
    21:57 – Positief bekrachtigen
    28:38 – Groep of individu

    Het bericht De leerkracht als sleutel tot gedrag in de klas verscheen eerst op Tjipcast.

29. Reken het rekenonderwijs niet af op percentages leerlingen die 1S behalen

    14 de junho de 202641 minA seguir

    Het succes van het reken-wiskundeonderwijs wordt steeds vaker afgemeten aan één percentage: hoeveel leerlingen halen aan het eind van groep 8 streefniveau 1S? Volgens de landelijke ambitie zou dat 65% moeten …

    Notas do episódio

    Het succes van het reken-wiskundeonderwijs wordt steeds vaker afgemeten aan één percentage: hoeveel leerlingen halen aan het eind van groep 8 streefniveau 1S? Volgens de landelijke ambitie zou dat 65% moeten zijn. Maar die manier van kijken rust op stevige aannames: dat 1S een eenduidig en goed onderbouwd referentieniveau is, dat het betrouwbaar te meten is met een drempelwaarde op een vaardigheidsschaal, en dat je daaruit conclusies kunt trekken over de opbrengsten van scholen. Arthur Bakker en Marian Hickendorff laten zien dat juist die aannames problematisch zijn. Ze schreven hier een artikel over dat we bespreken in deze aflevering.

    Meten we eigenlijk wel wat we denken te meten? Mijn gasten laten zien dat de specifieke inhoud van 1F en 1S niet altijd scherp is afgebakend, dat doorstroomtoetsen onderling lastig vergelijkbaar zijn en dat een landelijke ambitie ongemerkt een harde norm kan worden. Dat heeft gevolgen voor scholen, leraren en leerlingen: van strategisch toetsgedrag tot curriculumversmalling.

    Tegelijk blijft de boodschap niet hangen in kritiek. Er is veel kennis over sterke leerlijnen, goede rekenopbouw en zinvolle schoolontwikkeling. De uitdaging is om toetsing, curriculum, toezicht en praktijkkennis beter op elkaar af te stemmen — eerlijker, preciezer en met meer oog voor ontwikkeling dan voor één kwetsbaar getal.

    Kernpunten uit de podcast:

    🔍 Het percentage leerlingen dat 1S haalt, wordt gebruikt alsof het een harde maat is voor onderwijskwaliteit, terwijl de meting volgens de gasten inhoudelijk en statistisch kwetsbaar is.

    🧩 Het referentiekader was oorspronkelijk bedoeld om doorlopende leerlijnen te ondersteunen, niet om individuele scholen of leerlingen op af te rekenen.

    📏 De grens tussen 1F en 1S is in de praktijk minder scherp dan vaak wordt aangenomen; concrete toetsopgaven vragen altijd interpretatie en keuzes.

    ⚖️ Meerdere doorstroomtoetsen maken vergelijking tussen scholen problematisch, zeker wanneer uitkomsten gevolgen hebben voor toezicht en bestuur.

    🌱 Sterker rekenonderwijs vraagt niet om blindstaren op één eindpercentage, maar om rijke schooldata, goede leerlijnen, rekencoördinatie en professionele dialoog.

    Quotes uit het gesprek

    “Er werd voortdurend gezocht naar maatschappelijke kwesties waardoor resultaten tegenvallen. Maar de verklaring die ik meestal mis is die tweede vraag: hoe zit het met de meting?”

    “Durf dat percentage 1S een beetje los te laten en kijk breder. Kijk onder de motorkap.”

    “Een meting is zo sterk als de zwakste schakel. En eigenlijk is elke schakel zwak.”

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Meer lezen op basis van deze podacst?

    Rekenen kinderen echt zo slecht?

    Leerresultaten einde basisonderwijs voor rekenen-wiskunde

    Onderwijsraad: laat toetsen minder vaak meetellen voor rapport

    Betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 3-8

    Tijdstempels

    00:03 – Gasten introductie
    01:21 – Aanleiding artikel
    03:05 – Referentieniveaus uitgelegd
    04:36 – Breuken voorbeeld
    06:10 – Historische verschuiving
    07:50 – Empirische vragen
    10:08 – Vroege selectie
    12:30 – Rekenpeilingen besproken
    14:32 – Documentanalyse beleid
    18:32 – Toetsaanbieders vergelijken
    21:28 – Zwakke schakels
    22:47 – Onderwijskwaliteit breder
    24:44 – Curriculum versmalling
    29:40 – Nieuwe toetsing
    34:41 – Landelijke samenwerking

    Het bericht Reken het rekenonderwijs niet af op percentages leerlingen die 1S behalen verscheen eerst op Tjipcast.

30. Stevige start in Nederland: werken aan een sterke pedagogische basis voor nieuwkomers

    10 de junho de 2026A seguir

    Nieuwkomersonderwijs vraagt om meer dan taalonderwijs alleen. Kinderen stappen een school binnen met verschillende thuistalen, onderwijsachtergronden en ervaringen, soms na een lange periode van onzekerheid of …

    Notas do episódio

    Nieuwkomersonderwijs vraagt om meer dan taalonderwijs alleen. Kinderen stappen een school binnen met verschillende thuistalen, onderwijsachtergronden en ervaringen, soms na een lange periode van onzekerheid of onveiligheid. Juist dan wordt de pedagogische basis doorslaggevend: rust, voorspelbaarheid, veiligheid en hoge verwachtingen vormen geen zachte randvoorwaarden, maar het fundament waarop leren mogelijk wordt.

    Bij Taalschool Utrecht is die basis bewust uitgewerkt in routines, gezamenlijke taal en een gedeelde manier van kijken naar gedrag. Niet vanuit de gedachte dat alle leerlingen kwetsbaar of zielig zijn, maar vanuit professionele nieuwsgierigheid: wat laat een kind zien, wat weten we nog niet, en wat vraagt dit van ons handelen?

    Het leertraject Stevige Start in Nederland laat zien hoe scholen van elkaar kunnen leren door theorie, observatie en teamgesprekken te verbinden. Daarbij gaat het niet om een kant-en-klaar model, maar om een manier van kijken: naar leerlingen, naar leerkrachten, naar het team en naar de relatie met ouders en thuis. Wie nieuwkomersonderwijs serieus neemt, kijkt dus ook kritisch naar eigen aannames, vanzelfsprekendheden en routines. Ik spreek hierover met Esther van Zoest, directeur van Taalschool Utrecht en Eva Schaepkens. Eva is leerkracht groep 7-8, onderwijskundig leider Taalschool ’s-Hertogenbosch en projectleider Talent 2 Teach bij Signum Onderwijs.

    Kernpunten uit het gesprek

    🧭 Een sterke pedagogische basis maakt leren mogelijk. Rust, voorspelbaarheid en duidelijke routines helpen leerlingen om zich veilig te voelen en ruimte te krijgen voor taal, rekenen en sociaal-emotionele ontwikkeling.

    🔍 Aannames staan professioneel handelen vaak in de weg. In nieuwkomersonderwijs zijn vanzelfsprekendheden zelden vanzelfsprekend; leerkrachten moeten steeds opnieuw nieuwsgierig en onderzoekend kijken.

    🏫 Pedagogiek en didactiek zijn niet los van elkaar te zien. Pas wanneer de klas veilig, helder en voorspelbaar is, ontstaat er ruimte voor effectieve instructie en inhoudelijk leren.

    🌍 Ouders zijn niet alleen betrokken als ze zichtbaar op school aanwezig zijn. Thuisbetrokkenheid kan juist plaatsvinden in kleine, dagelijkse gesprekken in de thuistaal.

    🤝 Leren van andere scholen werkt krachtig wanneer je onderwijs in actie ziet. Observaties, gezamenlijke taal en een kernteam helpen om inzichten om te zetten in concreet professioneel gedrag.

    Quotes uit het gesprek:

    “Al mijn vanzelfsprekendheden zijn niet vanzelfsprekend voor deze kinderen.”

    “Onze aannames zijn eigenlijk de dooddoener voor leren onze scholen.”

    “Het heeft geen zin om te gaan bedenken dat al onze kinderen heel zielig zijn. Over het algemeen is er enorm veel veerkracht.”

    Deze aflevering maakt deel uit van een bijzondere podcastserie, ontwikkeld in samenwerking met Ontwikkelkracht. Ontwikkelkracht is een landelijk programma dat scholen ondersteunt bij duurzame onderwijsontwikkeling, door wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden en leren over de grenzen van scholen heen te stimuleren. In deze serie gaan we in gesprek met expertisescholen en betrokken professionals over thema’s als curriculumontwikkeling, krachtig onderwijskundig leiderschap en effectieve teamsamenwerking. We verkennen wat werkt, waarom het werkt en wat andere scholen hiervan kunnen leren. Wil je laagdrempelig meedoen of meer informatie over de expertisescholen? Check dan hier de link!

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels

    00:30 – Nieuwe start
    01:19 – Taalschool Utrecht
    03:14 – Dappere leerlingen
    05:12 – Expertise delen
    06:21 – Pedagogische basis
    08:09 – Gezamenlijke taal
    11:37 – Drie lagen
    13:42 – Culturele nieuwsgierigheid
    15:53 – Kijkmoment school
    18:45 – Traumasensitief lesgeven
    21:38 – Curriculum taal
    23:40 – Ouders betrekken
    27:07 – Leren kijken
    29:30 – Leiderschap borgen
    32:49 – Emoties cultureel

    Het bericht Stevige start in Nederland: werken aan een sterke pedagogische basis voor nieuwkomers verscheen eerst op Tjipcast.

Aqui estão os 40 episódios mais recentes de 574. Os mais antigos estão no feed do podcast.