2. Jongens zonder toekomst

Je zou het niet zeggen als je nu over het bedrijventerrein in Veldhoven rondloopt, maar de oprichting van ASML was absoluut geen glorieuze gelegenheid. In een oude fabriekshal van Philips, met daarnaast een lekkende bouwvakkershut, gaat een stel ingenieurs van start. Ze zijn ervan overtuigd dat ze in een sterfhuisconstructie zijn beland, dat Philips van hen af wil. En misschien hebben ze daar nog wel gelijk in ook.

In deze tweede aflevering duiken we de vroege geschiedenis van ASML in. We ontdekken het archief van het bedrijf, weggestopt op de bovenste verdieping van het hoofdkantoor. En daar vinden we onder meer de geboorteakte van het bedrijf. 

Ook reizen we samen met Frits van Hout af naar 1984, en gaan we terug naar de plek waar het allemaal begon. Hoe was die tijd voor hem en zijn collega's? En hoe wisten ze de wanhoop toch van zich af te schudden? Een sleutelfiguur daarin was de eerste CEO, Gjalt Smit. Ook hem hebben we voor de microfoon weten te krijgen. Hij vertelt hoe hij de ASML'ers nieuwe hoop in wist te praten. Hoop, die essentieel zou blijken voor ASML, tot op de dag van vandaag.

Over Ons ASML

De meest complexe machine ter wereld: ASML bouwde hem. De ingenieurs uit Veldhoven trotseerden er de wetten van de natuurkunde voor. Maar de ASML’ers hadden nooit gedacht dat juist díe machine hun grootste obstakel ooit zou opleveren.

In Ons ASML neemt tech- en beursjournalist Maxim van Mil je mee in het turbulente verleden en heden van de chipmachinemaker uit Veldhoven. Twee jaar lang kreeg hij een unieke kijk achter de schermen bij het belangrijkste bedrijf van Nederland, van Europa en misschien zelfs wel van de hele wereld.

Hij sprak medewerker 001 en de allereerste directeur, dook met de archivaris in dozen die geen buitenstaander eerder had gezien, kreeg privécollege over de meest complexe machine ter wereld, en vroeg geopolitieke analisten hoe Nederland zo klem kon komen te zitten tussen Amerika en China. Want dat is het obstakel waar ASML nu mee om moet leren gaan. Hoe stel je je op als de belangrijkste politici ter wereld opeens de zeggenschap over jouw machine opeisen?

Je hoort:

• Hoe ASML in 1984 begon als afdankertje van Philips, in een lekkende bouwkeet waar niemand vrijwillig kwam werken.
• Hoe een enkele videoband, onder de arm van een jonge ingenieur, de belangrijkste deal uit de bedrijfsgeschiedenis binnenhaalde en een beursgang mogelijk maakte.
• Hoe er twintig jaar en twaalf miljard euro nodig waren om de EUV-machine te laten werken. En hoe die machine van binnen precies werkt.
• Hoe ASML in 2020 een pion werd op het schaakbord van wereldmachten, en waarom China daardoor juist harder aan een eigen chipmachine werkt.
• En hoe het kabinet in het diepste geheim tweeëneenhalf miljard euro vrijmaakte om ASML in Nederland te houden.

Acht afleveringen over bedrijfsgeheimen, grensverleggende technologie en geopolitieke intrige. Over een club vrijbuiters uit Veldhoven die uitgroeide tot technologische supermacht, en die nu moet leren zich daarnaar te gedragen.

Over de makers

Maxim van Mil is tech- en beursjournalist bij BNR Nieuwsradio. Hij volgt de financiële markten en de techsector, en wordt het meest enthousiast als hij over ASML of oer-Hollandse bedrijven kan praten. Voor Ons ASML dook hij twee jaar lang in het bedrijf waar hij in zijn werk bijna dagelijks over bericht.

Daniël Mol is programmamaker bij BNR Nieuwsradio. Hij presenteert de Cryptocast, is samensteller van De Grote Tech Show en co-producer van De Technoloog. Voor Ons ASML deed hij samen met Maxim de redactie.

Eindredactie: Annick van der Leeuw en Wesley Schouwenaars

Eindmontage en mixage: Jeanne Heeremans

Muziek: Gijs Friesen

Speciale dank aan iedereen die meewerkte aan deze podcast. Jullie gaven ons een unieke inkijk in de wereld van ASML.

See omnystudio.com/listener for privacy information.