
67- The Human Chain II (زنجیره انسانی ۲)
Show notes
هنگامی که ادوارد جنر در اواخر قرن هجدهم نشان داد که میتوان با آبلهٔ گاوی در برابر آبلهٔ انسانی ایمنی ایجاد کرد، به نظر میرسید بزرگترین مانع برداشته شده است؛ اما چرا از کشف واکسن تا ریشهکنی آبله نزدیک به دو قرن طول کشید؟
نویسنده، پژوهشگر و راوی: عباس سیدین
اسپانسر این اپیزود: شامپوهای شاوما
🎥 نسخهٔ تصویری این اپیزود را میتوانید در کانال یوتیوب پادکست پرسه تماشا کنید:
https://youtu.be/E1M9O9l8xAs
در اپیزود دوم از پروندهٔ سهقسمتی «زنجیرهٔ انسانی» با عنوان «سفر ایمنی»، داستان پرپیچوخم تبدیل شدن واکسن از یک «ایده و آزمایش محلی» به یک «شبکه و تکنولوژی جهانی» را دنبال میکنیم.
در قرن نوزدهم، واکسن در گرما و سفرهای طولانی فاسد میشد و هنوز هیچ زیرساخت استاندارد، زنجیرهٔ سرد یا سیستم اداری مدرنی وجود نداشت. از سوی دیگر، حتی وقتی واکسن سالم به مقصد میرسید، عبور دادن آن از فاصلهٔ چند سانتیمتریِ میان «دست پرستار تا بازوی انسان» نیازمند چیزی بود که در هیچ شیشهای بستهبندی نمیشد: اعتماد.
در اپیزود در بین این داستانها پرسه میزنیم::
- زنجیرهٔ انسانیِ بازو به بازو: ماجرای «واکسینوف» در روسیه و سفر دریایی دکتر بالمیس برای رساندن واکسن از اقیانوس اطلس به قارهٔ آمریکا و فیلیپین با کودکان یتیم
- سرگذشت پرماجرای واکسن در ایران: نخستین آبلهکوبیها در بوشهر و تهران و اقدام پیشگامانهٔ عباس میرزا در آذربایجان، گزارشهای روزنامهها، و فرمان واکسیناسیون رایگان امیرکبیر
- دوراهیِ آزادی فردی و خیر جمعی: نگاهی به مقاومتهای مذهبی، سنتی و مدنی در برابر واکسن
- پارادوکس آمار و بهداشت عمومی: چرا هرچه برنامههای واکسیناسیون بزرگتر و موفقتر به نظر میرسید، پیدا کردنِ آخرین موارد پنهانِ بیماری دشوارتر میشد؟
- همکاری در دل جنگ سرد: ابداع واکسن خشکِ مقاوم به گرما توسط لزلی کولیر، پیشنهاد ویکتور ژدانوف در سال ۱۹۵۸، تصویب طرح ریشهکنی جهانی، و مدیریت متفاوت دونالد هندرسون
- تکنولوژیهای سرنوشتساز و بنبست پایانی: داستان جت اینجکتور ارتش آمریکا و اختراع شاهکار ۵ دلاری «سوزن دوشاخه».
زمانبندی تقریبی اپیزود ۶۷:
00:00 مقدمه و معرفی بخش دوم پرونده زنجیره انسانی
02:18 معرفی حامی اپیزود: شامپوهای شاوما
03:05 تفاوت «کشف علمی» و «ساخت تکنولوژی»
05:30 چالش حملونقل واکسن زنده در قرن هجدهم
07:22 روش «بازو به بازو» و داستان واکسینوف در یتیمخانه روسیه
09:13 سفر بالمیس؛ انتقال واکسن آبله از اقیانوس اطلس با زنجیره انسانی ۲۲ کودک یتیم
12:44 دوراهی اخلاقی زنجیره انسانی؛ منفعت جمعی در برابر حق انتخاب کودکان و انگیزههای استعماری
15:05 مقایسه زنجیره نامرئی سلامت امروز با دنیای بیاستاندارد قرن نوزدهم
18:10 عوارض واقعی، شایعات عجیب و بحران اعتماد عمومی به واکسیناسیون
20:09 ورود بالمیس به آمریکای لاتین و تولد اولین زیرساختهای بهداشت عمومی
22:34 تاریخچه آبلهکوبی در ایران؛ از دکتر اندرو جوکس در بوشهر و عباسمیرزا تا کرمانشاه
28:04 از انتخاب شخصی تا اجبار دولتی؛ قوانین واکسیناسیون در بریتانیا و فرمان امیرکبیر
30:17 مخالفتهای طب سنتی، باورهای مذهبی و جنبشهای ضدواکسن در ایران و انگلستان
35:13 چالش «چند سانتیمتر آخر»؛ بحران اعتماد، نگاه استعماری و خطای آمارهای واکسیناسیون
40:57 تحولات قرن بیستم؛ ساخت واکسن خشک و مقاوم به گرما و رویای ریشهکنی آبله
47:14 دیپلماسی جنگ سرد؛ اتحاد آمریکا و شوروی در سازمان جهانی بهداشت برای ریشهکنی آبله
55:46 دونالد هندرسون و مدیریت یک پروژه جهانی با تیم ۹ نفره در ژنو
1:01:51 انقلاب ابزارهای تزریق؛ از «جت اینجکتور» ارتش آمریکا تا شاهکار «سوزن دوشاخه»
1:06:35 چرا پوشش ۸۰ درصدی واکسیناسیون انبوه برای ریشهکنی آبله کافی نبود؟
1:12:36 پایانبندی اپیزود ۶۷
منابع این پرونده:
- Scourge: The Once and Future Threat of Smallpox – Jonathan Tucker
- Angel of Death: The Story of Smallpox – G. Williams
- Smallpox: The Death of a Disease: The Inside Story of Eradicating a Worldwide Killer – D. A. Henderson
- House on Fire: The Fight to Eradicate Smallpox – William Foege
- بررسی شیوع بیماري آبله و روند آبلهکوبی در فارس در دورهي پهلوي اول – سلیمان حیدری، بنفشه ضرابی ۱۴۰۱
- آبله و آبلهکوبی: روایتی از تحول نظام سلامت در عصر قاجار – رابابه معتقدی ۱۴۰۴
- آبلهکوبی در ایران: سابقه، روشها، مخالفتها – مصطفی کریمخان زند – ۱۳۹۱
- The study Condition of Public Hygiene and Treatment in Rasht City the PahlaviI period (1925-1941) - Mohammad Shoormeij, Reza Fakhari Mishamandi 2024
- Discourse Conflict and the Transition from Traditional to Modern Medicine in the Management of Smallpox in Qajar-era Iran – Javad Alipoor Silab 2026
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.