Skip to content

Polityka o historii: Nieznana wojenna historia Nowego Targu: jak Polacy pomagali Żydom przed Zagładą? Wyjaśnia dr Karolina Panz

June 9, 2026 · 52 min

Show notes

Jak wyglądało życie żydowskich mieszkańców Podhala przed II wojną światową i dlaczego po wojnie nie pozostał po nim niemal żaden ślad? Jak zniknął żydowski Nowy Targ? Dlaczego Zagłada i antysemityzm na Podhalu nie były wcześniej widoczne?

W tym odcinku wideokastu „Polityka o historii” gościnią Marcina Zaremby jest Karolina Panz, laureatka Nagrody Historycznej POLITYKI im. Mariana Turskiego za książkę „Chciałabym opowiedzieć, jak zginęło miasto. Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu”.

To opowieść o świecie, który przez stulecia współtworzyli Żydzi w Polsce i Polacy. Zaglądamy do historii Nowego Targu, gdzie przed wojną społeczność żydowska stanowiła blisko jedną piątą mieszkańców. Żydzi przed wojną nie żyli tu w odrębnej dzielnicy, mieszkali obok polskich sąsiadów, chodzili do tych samych szkół, uprawiali sport i współtworzyli lokalną kulturę. To dlatego historia tego miasta pozwala lepiej zrozumieć, jak żyli Żydzi w przedwojennej Polsce.

Rozmawiamy o tym, jak wyglądała historia Żydów w Polsce, jak w latach 30. narastał antysemityzm w Polsce oraz jak zmieniały się relacje między sąsiadami. W jednej z opowieści występuje też Włodzimierz Lenin, który przed rewolucją korzystał z pomocy żydowskiego kupca z Nowego Targu.

Centralnym tematem odcinka pozostaje jednak okupacja niemiecka w Polsce i zagłada europejskich Żydów. Dr Karolina Panz objaśnia, jak przebiegało niszczenie żydowskiej społeczności miasta, dlaczego w Nowym Targu nie powstało zamknięte getto i co to oznaczało dla relacji między Polakami a Żydami. To także rozmowa o pamięci, odpowiedzialności i losach ludzi, którzy przez pokolenia współtworzyli codzienność w Nowym Targu, a następnie niemal całkowicie zniknęli z jego krajobrazu.

To poruszająca opowieść o Żydach w Polsce, utraconym świecie i o tym, jak mikrohistoria jednego miasta pozwala lepiej zrozumieć największą tragedię XX wieku.

Partnerem Głównym Nagród Historycznych POLITYKI im. Mariana Turskiego jest ENEA.

3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka:
1. Jak wyglądało życie Żydów w Nowym Targu przed II wojną światową?
2. Dlaczego antysemityzm w Polsce narastał jeszcze przed okupacją niemiecką?
3. Jak przebiegała Zagłada żydowskich mieszkańców miasta, w którym nie było getta?

All episodes of Polityka o historii

Settings

Display

Language

Decides which stations you see first on the home page.

History

Recently played stations and episodes and your latest searches are only stored in this browser.

Notifications

A short notice when a podcast you follow has a new episode. Turn off single podcasts with the bell on their page.

Account

Save favorites – in the app and on the website.

Keyboard shortcuts

/
Open search
Space
Play or pause
← →
In the player: back 15 s, forward 30 s (episodes) · in a row: next tile
↑ ↓
In a row: target within the tile
Home / End
In a row: first or last tile
Esc
Close window or menu
?
This overview
Now playing

Go to station page

Play next

    Add episodes with “Play next” – they play after the current episode.