Skip to content

#67 - Czy mamy wolną wolę? Dyskusje z naukowcami

September 2, 2026 · 1 h 36 min

Show notes

Czy mamy wolną wolę? Czy w dokładnie tej samej sytuacji naprawdę moglibyśmy podjąć inną decyzję? Skąd biorą się nasze myśli, intencje i poczucie kontroli? I czy porzucenie wolnej woli musi oznaczać, że nasze decyzje nie mają znaczenia?

W dzisiejszym, trochę eksperymentalnym odcinku wracam do tematu, który pojawia się w podcaście od samego początku. Najpierw przypominam, dlaczego odrzucam wolną wolę rozumianą jako ostateczne, niezależne autorstwo naszych decyzji. Potem przechodzimy do fragmentów siedmiu wcześniejszych rozmów z naukowcami. Z jednymi się zgadzamy, z innymi dosyć mocno dyskutujemy. Patrzymy na ten sam problem z perspektywy neurobiologii, fizyki, psychologii i filozofii.

W odcinku poruszamy m.in. następujące kwestie:

- Czym różni się wolna wola od sprawczości, podejmowania decyzji i samokontroli?
- Czy determinizm albo prawdziwa losowość pozwalają nam być niezależnymi autorami własnych wyborów?
- Co możemy zauważyć, przyglądając się temu, jak pojawiają się nasze myśli?
- Co eksperymenty Libeta mówią o podejmowaniu decyzji i czy rozstrzygają spór o wolną wolę?
- Czy świadomość wpływa na nasze działania, czy tylko towarzyszy pracy mózgu?
- Czy uprawianie nauki wymaga założenia wolnej woli?
- Jak biologia, historia i kultura kształtują nasze wybory?
- Czy można odrzucić wolną wolę, zachowując odpowiedzialność i sens działania?
- Dlaczego porzucenie tej idei może prowadzić do większego współczucia i akceptacji, zamiast do nihilizmu?

Goście odcinka:

* dr Paweł Boguszewski: neurobiolog i popularyzator nauki.
* prof. Marek Kuś: fizyk teoretyk
* prof. Marek Binder: psycholog zajmujący się badaniem świadomości.
* prof. Bartosz Brożek: filozof, prawnik i kognitywista.
* dr hab. Michał Eckstein: fizyk zajmujący się matematycznymi podstawami teorii fizycznych.
* prof. Andrzej Leder: filozof i psychiatra.
* prof. Wojciech Glac: neurobiolog i popularyzator wiedzy o mózgu.

Zachęcam również do posłuchania pełnych rozmów.

Rozdziały:
00:00:00 Wstęp i kilka słów o podcaście
00:03:18 Co rozumiem przez wolną wolę?
00:05:35 Człowiek jako część przyrody
00:07:24 Determinizm, losowość i wolna wola
00:09:55 Skąd bierze się poczucie kontroli?
00:12:14 Czy wybieramy własne myśli? Mały eksperyment
00:15:39 Czy bez wolnej woli wszystko traci sens?
00:17:35 Brak wolnej woli a fatalizm
00:20:38 Współczucie, akceptacja i odpowiedzialność
00:25:26 Paweł Boguszewski: mózg, decyzje i wolna wola
00:32:30 Eksperyment Libeta i opóźnienia w pracy mózgu
00:36:04 Mózg a poczucie "ja"
00:37:48 Odpowiedzialność i ochrona społeczeństwa
00:44:27 Marek Kuś: determinizm, przypadek i "trzecia droga"
00:51:32 Marek Binder: czy świadomość wpływa na decyzje?
00:55:06 Bartosz Brożek: wolna wola i psychologia potoczna
00:58:50 Michał Eckstein: czy nauka potrzebuje wolnej woli?
01:04:11 Andrzej Leder: granice wolności i metafora surfera
01:09:47 Determinizm, nieprzewidywalność i rola obserwatora
01:20:04 Czy musimy żyć tak, jakby wolna wola istniała?
01:21:31 Wojciech Glac: neurony, refleksja i samokontrola
01:32:29 Zmiana zachowania i ryzyko manipulacji
01:34:51 Zakończenie

Dajcie znać w komentarzach, czy taka forma Wam się podoba i jaki temat warto zebrać w kolejnej kompilacji. Może emergencja, inteligencja albo świadomość?

Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

Podziękowania dla patronów wspierających projekt:
Sebastian Jaskulski

All episodes of To Bardziej Skomplikowane

Settings

Display

Language

Decides which stations you see first on the home page.

History

Recently played stations and episodes and your latest searches are only stored in this browser.

Notifications

A short notice when a podcast you follow has a new episode. Turn off single podcasts with the bell on their page.

Account

Save favorites – in the app and on the website.

Keyboard shortcuts

/
Open search
Space
Play or pause
← →
In the player: back 15 s, forward 30 s (episodes) · in a row: next tile
↑ ↓
In a row: target within the tile
Home / End
In a row: first or last tile
Esc
Close window or menu
?
This overview
Now playing

Go to station page

Play next

    Add episodes with “Play next” – they play after the current episode.