Aller au contenu

Polityka o historii: Prof. Mateusz Wyżga: Historia chłopów i polskiej szlachty. Jaka była codzienność na wsi?

20 octobre 2026 · 1 h 13 min

Notes de l’épisode

Polska szlachta, historia chłopów i dzieje Polski to znacznie więcej niż popkulturowy serial „1670”. W tym odcinku weryfikujemy relacje na linii szlachta–chłopi, tłumaczymy, czym była pańszczyzna w Polsce, i sprawdzamy, czy sformułowanie szlachta nie pracuje miało pokrycie w faktach. Prof. Mateusz Wyżga dekonstruuje podręcznikową wiedzę, pokazując, jak wyglądała od podszewki historia szlachty polskiej oraz historia ludowa Polski. Odrzucamy przerysowany wizerunek, który uosabia Jan Paweł Adamczewski, żeby zobaczyć, jak na co dzień funkcjonowała szlachta w Polsce, szlachta zagrodowa oraz szerzej pojęty stan szlachecki. Zaglądamy za kulisy, tam gdzie toczyło się prawdziwe życie na wsi. Na czym polegała praca na wsi i jak radziła sobie dawna polska wieś bez wielkopańskich folwarków?
Zamiast utrwalać mity, sięgamy do tysięcy aktów sądowych i ksiąg metrykalnych. Zaskakujące przypadki zacierania się granic dowodzą, że Rzeczpospolita Obojga Narodów była areną skomplikowanych, obustronnych zależności. Wyjaśniamy mechanizmy mikromobilności zarobkowej, tzw. Muwersów wędrujących setki kilometrów za chlebem. Tłumaczymy, dlaczego dla mieszkańców wsi system wsparcia od dworu stanowił swego rodzaju ubezpieczenie w czasach klęsk elementarnych i jak chłopi realizowali lokalną politykę poprzez własne samorządy, sądy i wynajmowanych pisarzy.
Sprawdzamy także, jak wyglądała w praktyce kultura sarmacka oraz sarmatyzm. Zderzamy elitarne wyobrażenia, którymi żyli zamożni Sarmaci, z prozą życia uboższej braci herbowej, dla której herb często był jedyną wartością wyróżniającą ich z tłumu. Analizujemy sferę intymności, skomplikowane mezalianse, uwarunkowania honoru chłopskiego oraz sytuacje, w których zamożni kmiecie zasilali finansowo ubożejące dwory w zamian za prestiż społeczny.

Czego dowiesz się z odcinka?
1. Jaki był mit bogatego szlachcica i dlaczego ponad 80% braci herbowej samodzielnie uprawiało rolę?
2. Jaka jest prawda o poddaństwie i jak system prawny chronił interesy wsi?
3. Jak masowe migracje zarobkowe i małżeństwa mieszane kształtowały dawne społeczeństwo?

Tous les épisodes de Polityka o historii

Paramètres

Affichage

Langue

Détermine les stations affichées en premier sur la page d’accueil.

Historique

Les stations et épisodes écoutés récemment et tes dernières recherches sont seulement enregistrés dans ce navigateur.

Notifications

Un court message quand un podcast que tu suis publie un nouvel épisode. Désactive un podcast précis avec la cloche sur sa page.

Compte

Enregistrez vos favoris – dans l’app et sur le site.

Raccourcis clavier

/
Ouvrir la recherche
Espace
Lecture ou pause
← →
Dans le lecteur : 15 s en arrière, 30 s en avant (épisodes) · dans une rangée : tuile suivante
↑ ↓
Dans une rangée : cible dans la tuile
Début / Fin
Dans une rangée : première ou dernière tuile
Esc
Fermer la fenêtre ou le menu
?
Cet aperçu
En cours de lecture

Voir la station

À suivre

    Ajoutez des épisodes avec « À suivre » – ils seront lus après l'épisode en cours.