Wszechnica FWW – Historia

1. 1177. Stefania Sempołowska. Droga do Niepodległości - dr Agnieszka Janiak-Jasińska

   14 novembre 202659 minSaison 1 · Épisode 1177À suivre

   Rozmowa z dr Agnieszką Janiak-Jasińską w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [4 lipca 2018 r.]Czy walka o niepodległość może polegać na uczeniu dzieci, organizowaniu szkół i …

   Notes de l’épisode

   Rozmowa z dr Agnieszką Janiak-Jasińską w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [4 lipca 2018 r.]Czy walka o niepodległość może polegać na uczeniu dzieci, organizowaniu szkół i pomaganiu ludziom pozbawionym podstawowych praw? Czy odzyskanie własnego państwa oznacza, że walka o wolność dobiegła końca? Historia Stefanii Sempołowskiej pokazuje, że patriotyzm nie musiał oznaczać walki z bronią w ręku, a działalność na rzecz niepodległości często łączyła się z dążeniem do bardziej sprawiedliwego społeczeństwa.Stefania Sempołowska (1869-1944) była nauczycielką, działaczką społeczną, publicystką i obrończynią praw człowieka. W czasach zaborów organizowała tajne nauczanie, działała na rzecz dostępu do edukacji kobiet, robotników i mieszkańców wsi, a także angażowała się w pomoc więźniom politycznym. Swojej działalności nie zakończyła wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Przeciwnie - również w II Rzeczypospolitej występowała w obronie osób prześladowanych za przekonania polityczne, narażając się na konflikty z władzami odrodzonego państwa.Jak rodziły się jej przekonania? Dlaczego edukacja stała się dla niej jednym z najważniejszych narzędzi zmiany społecznej? I co sprawiło, że pozostała wierna swoim ideałom również wtedy, gdy oznaczało to sprzeciw wobec władz niepodległej Polski?W rozmowie z dr Agnieszką Janiak-Jasińską z Uniwersytetu Warszawskiego poznajemy życie i działalność Stefanii Sempołowskiej na tle przemian społecznych i politycznych przełomu XIX i XX wieku. Historyczka przybliża realia edukacji w zaborze rosyjskim, gdzie szkolnictwo podporządkowane było polityce rusyfikacyjnej, a możliwości kształcenia dziewcząt pozostawały znacznie bardziej ograniczone niż chłopców. Kobiety przygotowywano przede wszystkim do pełnienia tradycyjnych ról rodzinnych, a zdobywanie wiedzy i wykształcenia umożliwiającego samodzielność często wymagało korzystania z nielegalnych lub półlegalnych form nauczania.Jedną z takich placówek była szkoła Jadwigi Papi, do której uczęszczała młoda Stefania. Kształcono tam nie tylko w duchu patriotycznym, ale również przygotowywano uczennice do aktywności społecznej. Jak podkreśla dr Janiak-Jasińska, działalność na rzecz wolności Polaków łączono w tym środowisku z walką z nierównościami społecznymi i poprawą warunków życia najuboższych mieszkańców miast i wsi.Sempołowska przeniosła te ideały do własnej działalności pedagogicznej. Prowadzona przez nią szkoła wyróżniała się metodami, które nawet dziś można uznać za nowatorskie. Nie stosowano w niej tradycyjnych ocen ani świadectw decydujących o promocji do kolejnej klasy. Najważniejszy był indywidualny rozwój uczennic, zdobywanie wiedzy i umiejętności we własnym tempie. Naukę opierano na doświadczeniach, obserwacji i bezpośrednim poznawaniu świata. Przedmiotów przyrodniczych uczono przez eksperymenty, a historii również podczas wycieczek po Warszawie.Czy szkoła bez ocen może skutecznie przygotowywać do życia? Czy zadaniem edukacji jest jedynie przekazywanie wiedzy, czy także wychowywanie ludzi samodzielnych, odpowiedzialnych i wrażliwych na potrzeby innych? Doświadczenia pedagogiczne Sempołowskiej pokazują, że pytania te stawiano już ponad sto lat temu.Dr Agnieszka Janiak-Jasińska - historyczka związana z Wydziałem Historii Uniwersytetu Warszawskiego, pracująca w Zakładzie Historii XIX wieku. Specjalizuje się w historii społecznej i kulturowej XIX i XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem historii kobiet, przemian społecznych, życia codziennego oraz historii reklamy, handlu i środków masowego przekazu. https://wszechnica.org.pl/wyklad/droga-do-niepodleglosci-stefania-sempolowska/#DrogaDoNiepodległości #StefaniaSempołowska #AgnieszkaJaniakJasińska #HistoriaPolski #Niepodległość #HistoriaKobiet #HistoriaEdukacji #TajneNauczanie #PrawaKobiet #PrawaCzłowieka #II Rzeczpospolita #PracaSpołeczna #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsi

2. 1176. Leopold Kronenberg. Droga do Niepodległości - prof. Tomasz Kizwalter

   12 novembre 202655 minSaison 1 · Épisode 1176À suivre

   Rozmowa z prof. Tomaszem Kizwalterem w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [9 maja 2018 r.]Czy można było działać na rzecz Polski, budując banki, fabryki i linie kolejowe zamiast …

   Notes de l’épisode

   Rozmowa z prof. Tomaszem Kizwalterem w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [9 maja 2018 r.]Czy można było działać na rzecz Polski, budując banki, fabryki i linie kolejowe zamiast walczyć z bronią w ręku? Jak człowiek, który zgromadził jedną z największych fortun w Królestwie Polskim, stał się także ważnym uczestnikiem życia politycznego w przededniu powstania styczniowego? Historia Leopolda Kronenberga pokazuje, że droga do nowoczesnej Polski prowadziła nie tylko przez powstania i polityczne spory, lecz także przez rozwój gospodarki, przedsiębiorczości i nowych instytucji.Leopold Kronenberg (1812-1878) pochodził z zamożnej warszawskiej rodziny żydowskiej. Od młodości związany z handlem i bankowością, dzięki przedsiębiorczości, umiejętności wykorzystywania gospodarczych możliwości i rozległym kontaktom stał się jednym z najbogatszych ludzi Królestwa Polskiego. Jego działalność obejmowała przemysł tytoniowy, cukrownictwo, kolejnictwo i bankowość. W 1870 roku założył Bank Handlowy w Warszawie, jedną z najważniejszych instytucji finansowych rozwijającego się polskiego kapitalizmu.Jak udało mu się zbudować tak ogromny majątek? Jakie znaczenie miały jego inwestycje dla gospodarki ziem polskich? I czy sukces finansowy mógł otworzyć pochodzącemu z rodziny żydowskiej przedsiębiorcy drogę do najbardziej wpływowych środowisk polskiego społeczeństwa?W rozmowie z prof. Tomaszem Kizwalterem z Uniwersytetu Warszawskiego poznajemy Kronenberga nie tylko jako bankiera i przemysłowca, ale także jako człowieka o wielkich ambicjach społecznych i politycznych. Historyk przybliża realia rodzącego się kapitalizmu, przemiany zachodzące w Królestwie Polskim oraz rolę przedsiębiorców w modernizacji kraju.Szczególnie interesującym wątkiem jest zaangażowanie Kronenberga w wydarzenia poprzedzające powstanie styczniowe. W 1861 roku wszedł do aktywnej polityki, stając się jednym z ważnych przedstawicieli obozu białych, opowiadającego się przede wszystkim za reformami i ostrożniejszą strategią polityczną niż ta proponowana przez zwolenników szybkiego wybuchu powstania.Jaką wizję przyszłości Polski miał Kronenberg? Dlaczego zdecydował się zaangażować w politykę? Jak próbował godzić interesy gospodarcze z aspiracjami narodowymi i dlaczego po klęsce powstania styczniowego uniknął represji, które dotknęły wielu innych działaczy?Prof. Tomasz Kizwalter zwraca uwagę na osobiste ambicje Kronenberga. Przedsiębiorca pragnął należeć do polskiej elity i był przekonany, że dzięki swoim zdolnościom, doświadczeniu i pozycji może zaproponować krajowi własny program działania. Jego polityczne zaangażowanie wynikało więc zarówno z ambicji osobistych, jak i z przekonania, że rozwój gospodarczy i społeczny ma zasadnicze znaczenie dla przyszłości Polski.Czy bogactwo dawało w XIX wieku nie tylko wpływy, ale również poczucie odpowiedzialności za kraj? Czy przedsiębiorcy mogli odgrywać równie ważną rolę w kształtowaniu polskiej przyszłości jak politycy, wojskowi i działacze niepodległościowi?Prof. dr hab. Tomasz Kizwalter - historyk związany z Uniwersytetem Warszawskim, badacz historii XIX i XX wieku, specjalizujący się w historii idei, przemianach społecznych, procesach modernizacji oraz kształtowaniu się nowoczesnych narodów i tożsamości narodowych. https://wszechnica.org.pl/wyklad/droga-do-niepodleglosci-leopold-kronenberg/#DrogaDoNiepodległości #LeopoldKronenberg #TomaszKizwalter #HistoriaPolski #Niepodległość #HistoriaGospodarcza #PowstanieStyczniowe #KrólestwoPolskie #PolskiKapitalizm #PracaOrganiczna #HistoriaWarszawy #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://wszechnica.org.pl/

3. 1175. Adam Jerzy Czartoryski. Droga do Niepodległości - prof. Małgorzata Karpińska

   10 novembre 202657 minSaison 1 · Épisode 1175À suivre

   Rozmowa z prof. Małgorzatą Karpińską w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [10 kwietnia 2018 r.]Czy można było odbudować niepodległą Polskę dzięki współpracy z Rosją? I jak to się …

   Notes de l’épisode

   Rozmowa z prof. Małgorzatą Karpińską w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [10 kwietnia 2018 r.]Czy można było odbudować niepodległą Polskę dzięki współpracy z Rosją? I jak to się stało, że bliski przyjaciel cara Aleksandra I, który kierował rosyjską dyplomacją, stał się jednym z najważniejszych przeciwników rosyjskiego panowania nad Polską? Życie księcia Adama Jerzego Czartoryskiego to historia wielkich politycznych nadziei, rozczarowań i niezwykłej konsekwencji w dążeniu do odzyskania polskiej państwowości.Adam Jerzy Czartoryski należał do najbardziej wpływowych polskich polityków XIX wieku. Jako przyjaciel i doradca cara Aleksandra I, a w latach 1804-1806 minister spraw zagranicznych Rosji, znalazł się w samym centrum europejskiej polityki. Przez wiele lat wierzył, że odbudowa Polski jest możliwa dzięki porozumieniu z rosyjskim monarchą. Jedną z prób realizacji tej koncepcji był tzw. plan puławski z 1805 roku, zakładający odtworzenie polskiej państwowości w związku z Rosją.Dlaczego plan ten zakończył się niepowodzeniem? Jak wyglądała przyjaźń polskiego arystokraty z rosyjskim carem i na ile osobiste relacje mogły wpływać na politykę wielkich mocarstw? Dlaczego Czartoryski, mimo kolejnych rozczarowań, tak długo pozostawał wierny przekonaniu, że przyszłość Polski należy wiązać z Rosją?W rozmowie z prof. Małgorzatą Karpińską z Uniwersytetu Warszawskiego poznajemy polityczną drogę księcia Adama Jerzego Czartoryskiego - od początków kariery na dworze w Petersburgu, przez udział w życiu politycznym Królestwa Polskiego, aż po dramatyczne wydarzenia powstania listopadowego. Historyczka opowiada również o jego działalności jako prezesa Rządu Narodowego w 1831 roku oraz o konsekwencjach klęski powstania, która zmusiła księcia do emigracji i zasadniczej zmiany dotychczasowej strategii politycznej.Po wyjeździe z kraju Czartoryski nie porzucił walki o polską sprawę. Przeciwnie - uczynił z niej główny cel swojej działalności. Kierowane przez niego paryskie środowisko polityczne, znane jako Hotel Lambert, stało się jednym z najważniejszych ośrodków Wielkiej Emigracji. Książę zabiegał o poparcie europejskich mocarstw dla sprawy polskiej, próbując wykorzystać międzynarodowe konflikty i dyplomację do osłabienia pozycji Rosji.Rozmowa nie ogranicza się jednak do wielkiej polityki. Prof. Małgorzata Karpińska zwraca uwagę na charakter Czartoryskiego, a szczególnie na jego niezwykłe przywiązanie do honoru i raz danego słowa. Książę traktował zobowiązania bardzo poważnie - zarówno w stosunkach politycznych, jak i osobistych. Ta cecha, którą można uznać za zaletę, ale też za źródło wielu trudności, pomaga zrozumieć niektóre z jego decyzji i wieloletnią lojalność wobec cara Aleksandra I.Czy wierność własnym przekonaniom jest zawsze zaletą? Kiedy polityczny pragmatyzm staje się koniecznością, a kiedy przeszkodą w realizacji celów? Historia Adama Jerzego Czartoryskiego pokazuje, że droga do niepodległości nie musiała prowadzić wyłącznie przez pole bitwy. Prof. dr hab. Małgorzata Karpińska - historyczka związana z Uniwersytetem Warszawskim, specjalizująca się w historii społecznej Polski XIX wieku, dziejach politycznych epoki rozbiorów oraz historii Warszawy. W swoich badaniach zajmuje się m.in. życiem społecznym i politycznym Królestwa Polskiego, powstaniem listopadowym i Wielką Emigracją. W latach 2016-2020 pełniła funkcję dziekana Wydziału Historycznego UW, a od 2020 roku kieruje Wydziałem Nauk o Kulturze i Sztuce Uniwersytetu Warszawskiego.https://wszechnica.org.pl/wyklad/droga-do-niepodleglosci-adam-jerzy-czartoryski/#DrogaDoNiepodległości #AdamJerzyCzartoryski #MałgorzataKarpińska #HistoriaPolski #Niepodległość #RozbioryPolski #KrólestwoPolskie #PowstanieListopadowe #WielkaEmigracja #HotelLambert #HistoriaDyplomacji #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/

4. 1174. USA a Europa po wyborach / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

   6 novembre 20261 h 56 minSaison 1 · Épisode 1174À suivre

   Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [4 listopada 2026 r.]Czy wynik wyborów w Stanach Zjednoczonych oznacza zmianę amerykańskiej polityki wobec Europy i …

   Notes de l’épisode

   Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [4 listopada 2026 r.]Czy wynik wyborów w Stanach Zjednoczonych oznacza zmianę amerykańskiej polityki wobec Europy i Ukrainy? Czy osłabienie obozu Donalda Trumpa rzeczywiście zmienia sytuację - czy tylko ogranicza jego możliwości w polityce wewnętrznej?Piotr Szczepański rozmawia z Jerzym Markiem Nowakowskim dzień po amerykańskich wyborach o ich konsekwencjach dla Europy, Ukrainy i Polski.Zdaniem Nowakowskiego jednym z najważniejszych długofalowych procesów pozostaje przesuwanie amerykańskiej uwagi w stronę Pacyfiku. Ten zwrot nie rozpoczął się wraz z Donaldem Trumpem - jego początki sięgają administracji Baracka Obamy. Pytanie dotyczy więc nie tyle tego, czy Europa będzie miała dla USA mniejsze znaczenie, lecz w jakim tempie i w jaki sposób będzie ono malało.Wybory mogą jednak zmienić układ sił w Waszyngtonie. Demokraci zyskują większy wpływ na Kongres i budżet, co - według rozmówców - może stworzyć przestrzeń do zwiększenia amerykańskiego wsparcia dla Ukrainy. Jednocześnie prezydent zachowuje bardzo szerokie kompetencje w polityce zagranicznej, dlatego nie oznacza to automatycznej zmiany kursu Białego Domu.Rozmówcy zastanawiają się również, czy wynik wyborów rzeczywiście oznacza początek końca trumpizmu i ruchu MAGA. Nowakowski zwraca uwagę m.in. na zmianę pokoleniową wśród kandydatów Demokratów, pojawienie się nowych środowisk politycznych oraz fakt, że kampania wyborcza koncentrowała się przede wszystkim na problemach wewnętrznych USA - Europa i wojna w Ukrainie pozostawały na dalszym planie.Ważnym wątkiem jest także pytanie o to, jak Europa powinna wykorzystać nowy układ polityczny w Stanach Zjednoczonych.Czy państwa europejskie powinny nauczyć się prowadzić dialog jednocześnie z różnymi ośrodkami amerykańskiej polityki? Czy zamiast wiązać swoje interesy z jedną partią lub jednym prezydentem powinny budować trwałe relacje zarówno z Republikanami, jak i Demokratami?Nowakowski przekonuje, że wynik wyborów poszerza pole takiego dialogu. Jednocześnie podkreśla, że zasadniczy zwrot USA ku Pacyfikowi pozostaje trwałym elementem amerykańskiej strategii.W rozmowie pojawia się również kwestia stałej bazy wojskowej USA w Polsce. Czy projekt ma jeszcze realne szanse? Czy zmiana układu sił w Kongresie coś w tej sprawie zmienia? Zdaniem Nowakowskiego przyszłość bazy pozostaje bardzo niepewna, a Polska nie powinna opierać swojego bezpieczeństwa wyłącznie na tym jednym projekcie.Rozmowa dotyczy także:- przyszłości amerykańskiego wsparcia dla Ukrainy,- relacji między USA a Rosją,- rosnącego znaczenia Pacyfiku w polityce amerykańskiej,- izolacjonistycznych tendencji zarówno po prawej, jak i po lewej stronie amerykańskiej sceny politycznej,- wpływu amerykańskich podziałów politycznych na Europę,- możliwości prowadzenia przez Europę bardziej samodzielnej polityki wobec Waszyngtonu,- oraz tego, czy wynik wyborów w USA może wpłynąć na europejską falę populizmu.Jerzy Marek Nowakowski - historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP na Łotwie i w Armenii. Specjalizuje się w polityce zagranicznej, bezpieczeństwie międzynarodowym oraz relacjach Polski z państwami Europy Wschodniej i obszaru postsowieckiego.Rozmowę prowadzi Piotr Szczepański.#USA #Europa #Ukraina #Rosja #DonaldTrump #PolitykaMiędzynarodowa #Bezpieczeństwo #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #RozmowyWszechnicyJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści i organizowaniu kolejnych #RozmówWszechnicy:

   Zostań Patronem Wszechnicy FWW:
   https://patronite.pl/wszechnicafww

   Wspieraj nas przy zakupach przez FaniMani.pl:
   https://tiny.pl/d9wz-p96

   Przekaż darowiznę na cele statutowe Fundacji Wspomagania Wsi:
   33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Znajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

5. 1173. Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki. Droga do Niepodległości - rozmowa z prof. Maciejem Mycielskim

   4 novembre 202654 minSaison 1 · Épisode 1173À suivre

   Rozmowa z prof. Maciejem Mycielskim w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [27 lutego 2018 r.]Czy można było służyć Polsce, pozostając lojalnym wobec rosyjskiego cara? Czy rozwój …

   Notes de l’épisode

   Rozmowa z prof. Maciejem Mycielskim w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [27 lutego 2018 r.]Czy można było służyć Polsce, pozostając lojalnym wobec rosyjskiego cara? Czy rozwój gospodarczy i budowanie silnych instytucji państwowych mogły być drogą do zachowania polskiej odrębności pod zaborami? Historia Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego, ministra skarbu Królestwa Polskiego, pokazuje, jak skomplikowane były polityczne wybory Polaków w pierwszych dziesięcioleciach po rozbiorach.Drucki-Lubecki należał do najważniejszych postaci życia gospodarczego Królestwa Polskiego, choć jego droga do polskiej polityki była niezwykła. Prawdopodobnie walczył w armii rosyjskiej Aleksandra Suworowa przeciwko Legionom Polskim we Włoszech, a podczas kampanii Napoleona przeciw Rosji w 1812 roku zajmował się zaopatrzeniem wojsk rosyjskich. Do Warszawy przybył dopiero w 1813 roku, jako człowiek związany z administracją cara Aleksandra I. Nie miał za sobą doświadczeń politycznych i wojskowych, które łączyły znaczną część ówczesnych polskich elit.Jak człowiek o takiej przeszłości został jednym z najważniejszych ministrów Królestwa Polskiego? W jaki sposób wykorzystał swoje wpływy w Petersburgu do realizacji ambitnych planów gospodarczych? I dlaczego właśnie jemu zawdzięczamy powstanie instytucji, które odegrały istotną rolę w modernizacji polskiej gospodarki?W rozmowie z prof. Maciejem Mycielskim z Uniwersytetu Warszawskiego poznajemy drogę Druckiego-Lubeckiego od służby w rosyjskim imperium po objęcie stanowiska ministra skarbu Królestwa Polskiego w 1821 roku. Historyk opowiada o próbach uporządkowania finansów państwa, reformach gospodarczych, utworzeniu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego oraz powołaniu Banku Polskiego w 1828 roku. Wyjaśnia również, jaką rolę w politycznej karierze ministra odgrywały jego rozległe kontakty z rosyjskimi władzami.Ważnym wątkiem rozmowy jest stosunek Druckiego-Lubeckiego do Rosji i polskich aspiracji politycznych. Czy współpraca z caratem była wyrazem lojalności wobec rosyjskiego imperium, czy raczej pragmatyczną próbą stworzenia warunków do rozwoju Królestwa Polskiego? Jak minister zareagował na wybuch powstania listopadowego w 1830 roku i co wydarzenia te oznaczały dla jego politycznej kariery?Postać Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego zmusza do zastanowienia się nad samym znaczeniem patriotyzmu w epoce zaborów. Czy najważniejsza była walka o niepodległość, nawet za cenę klęski, czy też stopniowe wzmacnianie gospodarki, instytucji i społeczeństwa? Jak oceniać polityków, którzy starali się realizować polskie interesy w ramach narzuconego przez zaborców porządku?Dr hab. Maciej Mycielski - historyk związany z Wydziałem Historii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w historii politycznej Polski oraz dziejach myśli politycznej i społecznej pierwszej połowy XIX wieku. W swoich badaniach zajmuje się m.in. funkcjonowaniem instytucji Królestwa Polskiego, postawami politycznymi polskich elit oraz historią Uniwersytetu Warszawskiego. Droga do Niepodległości Choć po 1795 roku Polska na 123 lata zniknęła z mapy Europy, nie oznaczało to końca polskiego życia politycznego, społecznego i kulturalnego. Droga do odzyskania niepodległości w 1918 roku prowadziła nie tylko przez powstania i walkę zbrojną, ale także przez rozwój gospodarki, edukacji, nauki i kultury oraz budowanie nowoczesnego społeczeństwa.Polacy działali wbrew zaborcom, ale niekiedy również podejmowali z nimi współpracę, szukając możliwości realizacji własnych celów. Wybierali różne strategie, spierali się o przyszłość kraju i nie zawsze jednakowo rozumieli patriotyzm.https://wszechnica.org.pl/wyklad/droga-do-niepodleglosci-franciszek-ksawery-drucki-lubecki/#DrogaDoNiepodległości #FranciszekKsaweryDruckiLubecki #DruckiLubecki #MaciejMycielski #HistoriaPolski #Niepodległość #KrólestwoPolskie #Zabory #PowstanieListopadowe #BankPolski #HistoriaGospodarcza #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsi

6. 1172. Książę Józef Poniatowski. Droga do Niepodległości - rozmowa z prof. Jarosławem Czubatym

   2 novembre 202657 minSaison 1 · Épisode 1172À suivre

   Rozmowa z prof. Jarosławem Czubatym w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [22 stycznia 2017 r.]Czy jeden z największych polskich bohaterów narodowych mógł zostać austriackim …

   Notes de l’épisode

   Rozmowa z prof. Jarosławem Czubatym w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [22 stycznia 2017 r.]

   Czy jeden z największych polskich bohaterów narodowych mógł zostać austriackim generałem, a jego pomnik stanąć w centrum Wiednia zamiast Warszawy? Historia księcia Józefa Poniatowskiego pokazuje, jak nieoczywiste były drogi prowadzące do polskiego patriotyzmu u schyłku XVIII i na początku XIX wieku.

   Bratanek ostatniego króla Polski, Stanisława Augusta Poniatowskiego, urodził się w Wiedniu, wychowywał w kręgu habsburskiej arystokracji i rozpoczynał służbę wojskową w armii austriackiej. Nic nie wskazywało na to, że stanie się jednym z najważniejszych symboli polskiej walki o niepodległość. Jak zauważa prof. Jarosław Czubaty, gdyby nie szczególny zbieg okoliczności, książę Józef mógłby zapisać się w historii jako zasłużony dowódca monarchii habsburskiej.

   Jak więc doszło do tego, że młody arystokrata związany z wiedeńskim dworem postanowił służyć Polsce? Co skłoniło go do udziału w wojnie w obronie Konstytucji 3 maja w 1792 roku, a następnie w powstaniu kościuszkowskim? Jak odnajdywał się w rzeczywistości po upadku Rzeczypospolitej i dlaczego związał swoje nadzieje z Napoleonem?

   W rozmowie prof. Jarosław Czubaty przybliża kolejne etapy życia księcia Józefa Poniatowskiego - od młodości i początków kariery wojskowej, przez trudne wybory polityczne epoki rozbiorów, po dowodzenie wojskami Księstwa Warszawskiego. Szczególne miejsce zajmują kampania 1809 roku, wojna Napoleona z Rosją w 1812 roku oraz ostatnia kampania księcia w 1813 roku, zakończona jego śmiercią w bitwie pod Lipskiem.

   To również opowieść o człowieku, którego biografia nie mieści się w prostym wizerunku narodowego bohatera. Poniatowski był arystokratą, żołnierzem, dowódcą i politykiem, ale też człowiekiem o żywym temperamencie, którego życie osobiste i publiczne budziło zainteresowanie współczesnych. Jego droga do narodowej legendy prowadziła przez wojskowe sukcesy, polityczne rozczarowania, osobiste wybory i dramatyczny finał.

   Jak rodzi się bohater narodowy? Ile w jego legendzie jest rzeczywistych zasług, a ile późniejszej pamięci o człowieku i jego czynach? Rozmowa pozwala spojrzeć na księcia Józefa Poniatowskiego nie tylko przez pryzmat pomników, obrazów i szkolnych podręczników, lecz także przez skomplikowaną historię epoki, w której przyszło mu żyć.

   Prof. dr hab. Jarosław Czubaty - historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, związany z Zakładem Historii XIX wieku Wydziału Historii UW. Specjalizuje się w historii Polski i Europy przełomu XVIII i XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem epoki napoleońskiej, historii wojskowości, przemian społecznych oraz mentalności i postaw politycznych Polaków w okresie utraty niepodległości. Autor licznych publikacji naukowych, w tym książek „Księstwo Warszawskie (1807-1815)”, „Wodzowie i politycy. Generalicja polska 1806-1815” oraz „Zasada »dwóch sumień«. Normy postępowania i granice kompromisu politycznego Polaków w sytuacjach wyboru (1795-1815)”. Laureat Nagrody Klio za książkę „Zasada »dwóch sumień«”.

   https://wszechnica.org.pl/wyklad/droga-do-niepodleglosci-ksiaze-jozef-poniatowski/

   Droga do Niepodległości

   Choć po 1795 roku Polska na 123 lata zniknęła z mapy Europy, nie oznaczało to końca polskiego życia politycznego, społecznego i kulturalnego. Droga do odzyskania niepodległości w 1918 roku prowadziła nie tylko przez powstania i walkę zbrojną, ale także przez rozwój gospodarki, edukacji, nauki i kultury oraz budowanie nowoczesnego społeczeństwa.

   Polacy działali wbrew zaborcom, ale niekiedy również podejmowali z nimi współpracę, szukając możliwości realizacji własnych celów. Wybierali różne strategie, spierali się o przyszłość kraju i nie zawsze jednakowo rozumieli patriotyzm.

   #DrogaDoNiepodległości #JózefPoniatowski #JarosławCzubaty #HistoriaPolski #Historia #Niepodległość #RozbioryPolski #EpokaNapoleońska #KsięstwoWarszawskie #Napoleon #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsi

   
   

7. 1171. Rozejm, pokój, kapitulacja… / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

   30 octobre 20261 h 33 minSaison 1 · Épisode 1171À suivre

   Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [28 października 2026 r.]Rozejm, pokój czy kapitulacja? Te słowa mogą brzmieć podobnie, kiedy mówi się o zakończeniu …

   Notes de l’épisode

   Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [28 października 2026 r.]Rozejm, pokój czy kapitulacja? Te słowa mogą brzmieć podobnie, kiedy mówi się o zakończeniu wojny w Ukrainie. W praktyce oznaczają jednak zupełnie różne scenariusze - nie tylko dla Ukrainy, ale także dla Polski i całej Europy.Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański rozmawiają o negocjacjach wokół wojny rosyjsko-ukraińskiej, polityce Stanów Zjednoczonych, rosyjskich żądaniach dotyczących europejskiego bezpieczeństwa oraz o tym, gdzie w tym wszystkim znajduje się Polska.Rozmowa zaczyna się od planów zwiększenia stałej obecności wojsk amerykańskich w Polsce. Czy nowa baza USA rzeczywiście zwiększyłaby nasze bezpieczeństwo? Czy powinna funkcjonować przede wszystkim w ramach NATO, czy jako element szczególnych relacji polsko-amerykańskich? I czy projekt, który nie został jeszcze zrealizowany, może stać się kartą przetargową w negocjacjach Waszyngtonu z Moskwą?Jerzy Marek Nowakowski zwraca uwagę, że rozmowa o Ukrainie coraz mocniej łączy się z dużo szerszym pytaniem o przyszłą architekturę bezpieczeństwa w Europie.Przypomina rosyjskie postulaty przedstawione przed pełnoskalową inwazją w 2022 roku. Dotyczyły one nie tylko Ukrainy i dalszego rozszerzania NATO, lecz również obecności wojsk oraz infrastruktury Sojuszu na jego wschodniej flance.Jeżeli takie postulaty wracają do rozmów, stawką nie jest więc wyłącznie przebieg granicy ukraińsko-rosyjskiej. Dotyczy to również bezpieczeństwa Polski, państw bałtyckich i całej Europy Środkowo-Wschodniej.Rozmówcy pytają także, kto powinien reprezentować Europę przy stole negocjacyjnym. Czy wystarczy udział przywódców kilku największych państw? Czy potrzebny jest wspólny przedstawiciel Unii Europejskiej? A może właśnie państwa wschodniej flanki powinny mieć w takich rozmowach szczególnie silny głos?Najważniejsza część rozmowy dotyczy jednak samej Ukrainy.Nowakowski rozróżnia trzy pojęcia: pokój, rozejm i kapitulację.Pokój wymagający od Ukrainy formalnego zrzeczenia się okupowanych terytoriów miałby – jego zdaniem - konsekwencje znacznie wykraczające poza zmianę granic. Oznaczałby również zaakceptowanie zdobyczy osiągniętych siłą oraz stworzenie ogromnego problemu politycznego wewnątrz samej Ukrainy.Rozmówca zwraca uwagę na ryzyko pojawienia się poczucia zdrady w społeczeństwie, które poniosło ogromne koszty wojny. Używa przy tym określenia „syndrom weimarski” - odwołując się do historycznego przykładu społeczeństwa przekonanego, że jego wysiłek został zmarnowany przez decyzje polityczne.Dlatego za zupełnie inny scenariusz uznaje rozejm bez formalnej rezygnacji Ukrainy z jej terytoriów. Konflikt zostałby zamrożony, ale kwestia granic pozostałaby nierozstrzygnięta. Ukraina zachowałaby możliwość dalszego funkcjonowania, odbudowy i integracji z Zachodem.Pada też pytanie o konsekwencje dla Polski. Co oznaczałoby narzucenie Ukrainie rosyjskich warunków? Czy mogłoby doprowadzić do kolejnej dużej fali uchodźców? Co stanie się z rosyjską gospodarką i aparatem państwa przestawionymi na funkcjonowanie w warunkach wojny? I czy zakończenie walk rzeczywiście oznacza automatycznie trwały pokój?W rozmowie m.in.:- czy amerykańska baza w Polsce może stać się elementem negocjacji z Rosją,- dlaczego bezpieczeństwo Polski powinno być budowane przede wszystkim w ramach NATO,- czego Rosja domagała się od Zachodu przed inwazją na Ukrainę,- czy wracamy do polityki stref wpływów,- kto powinien reprezentować Europę w negocjacjach,- czym różnią się rozejm, traktat pokojowy i kapitulacja.Jerzy Marek Nowakowski - historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP, ekspert zajmujący się polityką zagraniczną, bezpieczeństwem oraz Europą Wschodnią.Rozmowę prowadzi Piotr Szczepański.#RozmowyWszechnicy #Ukraina #Rosja #NATO #Polska #Bezpieczeństwo #Geopolityka #DonaldTrump #Putin #Europa #PolitykaMiędzynarodowa #Wszechnica

8. 1170. Nowa Jałta? / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

   22 octobre 20261 h 57 minSaison 1 · Épisode 1170À suivre

   Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [21 październik 2026 r.]Czy największe mocarstwa znów próbują urządzać świat ponad głowami mniejszych państw? Czy …

   Notes de l’épisode

   Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [21 październik 2026 r.]Czy największe mocarstwa znów próbują urządzać świat ponad głowami mniejszych państw? Czy powraca logika stref wpływów, w której o bezpieczeństwie jednych krajów decydują przywódcy innych?

   Rozmowę Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim otwiera fragment „Jałty” Jacka Kaczmarskiego. To nieprzypadkowy punkt wyjścia. Rozmówcy wracają do konferencji z 1945 roku, podczas której wielkie mocarstwa ustalały powojenny porządek Europy, i pytają, czy podobny sposób myślenia może powracać dzisiaj.

   Jerzy Marek Nowakowski przypomina, że istotą Jałty było nie tylko zakończenie wojny, ale również przyjęcie zasady, że największe państwa mogą wyznaczać strefy wpływów i decydować o losach krajów, które same nie uczestniczą w tych ustaleniach.

   Właśnie z tej perspektywy rozmówcy analizują możliwość spotkania przywódców USA, Chin i Rosji oraz pytają, co taki format oznaczałby dla Europy i Ukrainy.

   W rozmowie pojawia się teza, że Rosja swoją pozycję mocarstwową w dużej mierze buduje poprzez konsekwentne używanie siły militarnej. Nowakowski odwołuje się do wojny z Gruzją, agresji przeciwko Ukrainie oraz rosyjskiego przekonania, że mocarstwo ma prawo ingerować w państwa znajdujące się w jego otoczeniu.

   Ale problem nie dotyczy wyłącznie Rosji.

   Rozmówcy zastanawiają się, czy również Stany Zjednoczone coraz częściej zaczynają patrzeć na świat przez pryzmat własnej strefy interesów, a nie dotychczasowej roli gwaranta szerszego ładu międzynarodowego.

   Sporo miejsca zajmuje pytanie o Europę.

   Czy Europa pozostanie obiektem gry innych mocarstw, czy może sama stać się jednym z głównych graczy? Nowakowski argumentuje, że pod względem potencjału gospodarczego, demograficznego, technologicznego i militarnego Europa ma możliwości, by działać znacznie bardziej samodzielnie.

   Problemem jest jednak brak wystarczającej integracji politycznej i obronnej.

   W tym kontekście rozmowa wraca wielokrotnie do wojny w Ukrainie. Rozmówcy analizują, jakie konsekwencje dla całego kontynentu miałoby narzucenie Ukrainie rozwiązania wypracowanego bez jej udziału oraz jak silnie bezpieczeństwo Ukrainy jest dziś powiązane z bezpieczeństwem Europy.

   Pojawia się również pytanie o Chiny.

   Zdaniem Nowakowskiego Pekinowi zależy przede wszystkim na utrwaleniu pozycji jednego z głównych światowych mocarstw. Chiny mają własne interesy w Azji, wokół Tajwanu i w relacjach z Rosją oraz Stanami Zjednoczonymi. Jednocześnie ich siła wynika nie tylko z potencjału militarnego, ale przede wszystkim z gospodarki, technologii, handlu i kontroli nad częścią kluczowych surowców.

   W potencjalnym układzie największych graczy brakuje jednak jeszcze jednego państwa - Indii.Indie szybko rosną gospodarczo i demograficznie, prowadzą własną politykę i starają się utrzymywać relacje zarówno z Zachodem, jak i z Rosją. Rozmówcy podkreślają, że New Delhi nie da się łatwo wpisać w cudzą strefę wpływów.

   W dalszej części rozmowy pojawia się także temat zależności gospodarczych i energetycznych. Nowakowski przywołuje przykład Armenii, gdzie mimo prób politycznego oddalania się od Rosji gospodarka, infrastruktura i energetyka pozostają z nią mocno związane.

   Jerzy Marek Nowakowski - historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP, specjalizujący się w polityce zagranicznej, bezpieczeństwie międzynarodowym i problematyce Europy Wschodniej.

   Piotr Szczepański - prezes Fundacji Wspomagania Wsi, prowadzący cykl „Rozmowy Wszechnicy”, w którym wraz z zaproszonymi gośćmi komentuje najważniejsze wydarzenia międzynarodowe i społeczne.

   #NowaJałta #Geopolityka #Ukraina #Rosja #USA #Chiny #Europa #Indie #StrefyWpływów #Bezpieczeństwo #RozmowyWszechnicy #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

9. 1169. Czy warto pisać? / Tomasz Jastrun

   20 octobre 20261 h 30 minSaison 1 · Épisode 1169À suivre

   Wykład Tomasza Jastruna w ramach Kawiarni Naukowej 1a w Wawerskim Centrum Kultury [15 października 2026 r.] Czy trzeba być pisarzem, żeby warto było pisać? Tomasz Jastrun odpowiada na to pytanie z perspektywy …

   Notes de l’épisode

   Wykład Tomasza Jastruna w ramach Kawiarni Naukowej 1a w Wawerskim Centrum Kultury [15 października 2026 r.] Czy trzeba być pisarzem, żeby warto było pisać? Tomasz Jastrun odpowiada na to pytanie z perspektywy człowieka, dla którego pisanie stało się nie tylko zawodem, ale też sposobem porządkowania życia, zapamiętywania, radzenia sobie z trudnymi doświadczeniami i nadawania sensu temu, co się wydarza.Spotkanie zaczyna od własnej historii. Dorastał w rodzinie pisarskiej – jego ojciec Mieczysław Jastrun był poetą i prozaikiem, matka Mieczysława Buczkówna poetką i autorką książek dla dzieci. Sam z czasem zaczął próbować niemal wszystkich form: pisał wiersze, powieści, reportaże, felietony, wywiady, scenariusze i dzienniki.Jedna rzecz pozostaje niezmienna: pisze codziennie.Jak mówi, wcale nie uważa się za wyjątkowo pracowitego. Pisze raczej niewiele, ale systematycznie. Z pojedynczych linijek, obserwacji i krótkich zapisów z czasem powstają całe książki. To prosta zasada, którą można zastosować nie tylko w literaturze: ważniejsza od jednorazowego wysiłku bywa regularność.Pisanie jest jednak dla Jastruna czymś znacznie więcej niż metodą pracy.Opowiada o momentach, w których zapis pomagał mu radzić sobie z własnym cierpieniem. Jednym z najważniejszych tematów spotkania staje się depresja i możliwość przekształcenia osobistego doświadczenia w opowieść.Jastrun mówi o tym bardzo osobiście: kiedy choroba była szczególnie ciężka, zapisywanie własnych stanów pomagało mu przetrwać. Z tych doświadczeń powstały później książki, m.in. „Rzeka podziemna” oraz „Rok szczura”.Pojawia się tu ważna myśl: nieszczęście może stracić część swojej siły, kiedy uda się je nazwać i uczynić tematem. Pisanie nie sprawia, że trudne doświadczenie znika, ale może pozwolić spojrzeć na nie z innej perspektywy i nadać mu formę.Podobną rolę może pełnić dziennik.Jastrun prowadził zapiski przez dziesięciolecia i dziś wraca do nich, przygotowując książki. Dawny zapis pozwala zobaczyć nie tylko wydarzenia, lecz także samego siebie sprzed lat – człowieka myślącego i odczuwającego zupełnie inaczej niż dzisiaj.Pamięć okazuje się przy tym zawodnym narzędziem. Wspomnienia przesuwają się, mieszają, zacierają, a czasem zostają wyparte. Dokument, dziennik, list czy fotografia może nagle przypomnieć rzeczy, których człowiek już nie pamięta – albo które pamięta zupełnie inaczej.Jastrun opowiada o tym również przy okazji pracy nad książką o domu pisarzy, w którym dorastał. Rozmowy z pisarzami związanymi z okresem stalinizmu pokazały mu, jak silnie ludzie potrafią wypierać niewygodne lub bolesne fragmenty własnej przeszłości. Zachowane teksty i dokumenty pozwalały skonfrontować późniejsze wspomnienia z tym, co naprawdę zostało zapisane.W wykładzie pojawia się także pytanie: skąd brać tematy?Według Jastruna ogromnym źródłem jest własne życie. Nie oznacza to prostego przepisywania autobiografii. Czasem wystarczy drobne wydarzenie, zasłyszana historia, spotkanie albo wspomnienie, które staje się pierwszą iskrą dla zupełnie nowej opowieści.Tomasz Jastrun – poeta, prozaik, eseista, dziennikarz i krytyk literacki, absolwent polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Autor tomów poetyckich, powieści, reportaży, dzienników i felietonów. Publikował m.in. w paryskiej „Kulturze”, „Rzeczpospolitej”, „Newsweeku”, „Zwierciadle” i „Przeglądzie”. W latach 1990–1994 kierował Instytutem Polskim w Sztokholmie i pełnił funkcję attaché kulturalnego.#TomaszJastrun #CzyWartoPisać #Pisanie #Dziennik #Pamięć #Wspomnienia #Literatura #Autobiografia #KawiarniaNaukowa1a #WawerskieCentrumKultury #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

10. 1168. Diesel i wolność / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

    16 octobre 20261 h 56 minSaison 1 · Épisode 1168À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [14 października 2026 r.]Czy kilka dni dostaw rosyjskiego diesla jest warte osłabienia sankcji wobec Rosji? Czy Stany …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [14 października 2026 r.]Czy kilka dni dostaw rosyjskiego diesla jest warte osłabienia sankcji wobec Rosji? Czy Stany Zjednoczone pozostają wiarygodnym sojusznikiem Europy? I czy Polska jest przygotowana na świat, w którym amerykańskie gwarancje bezpieczeństwa przestają być oczywistością?

    W kolejnej rozmowie z cyklu #RozmowyWszechnicy Piotr Szczepański rozmawia z Jerzym Markiem Nowakowskim o polityce Donalda Trumpa, wojnie w Ukrainie, strategicznym znaczeniu paliw i przyszłości bezpieczeństwa europejskiego.

    Punktem wyjścia jest diesel - paliwo, bez którego nie funkcjonują transport, rolnictwo, przemysł ani współczesne armie. Rosnące ceny i niedobory paliwa stają się problemem gospodarczym, ale również politycznym. Zapowiedź zakupu rosyjskiego diesla przez Stany Zjednoczone rodzi pytania nie tylko o rzeczywiste znaczenie takich dostaw dla amerykańskiego rynku, lecz przede wszystkim o ich konsekwencje dla polityki sankcyjnej wobec Rosji.

    Czy Donald Trump próbuje rozwiązać kryzys paliwowy, czy raczej wysyła polityczny sygnał do amerykańskich wyborców? Co oznacza traktowanie sankcji jako elementu negocjacji z Moskwą? I jaką cenę za krótkoterminowe interesy gospodarcze mogą zapłacić Ukraina i Europa?

    Rozmówcy analizują również zmieniające się priorytety amerykańskiej polityki zagranicznej. Przyglądają się różnym nurtom politycznym w otoczeniu Donalda Trumpa - od zwolenników izolacjonizmu po tych, którzy za najważniejsze wyzwanie dla USA uznają rywalizację z Chinami. Zastanawiają się, jakie miejsce w tych koncepcjach zajmuje Europa i czy w przyszłości może nadal liczyć na amerykańską obecność wojskową.

    W rozmowie poruszamy między innymi:

    - Diesel jako narzędzie polityki - dlaczego paliwo stało się strategicznym zasobem i jakie znaczenie mają zapowiadane dostawy z Rosji?

    - Donald Trump i polityka „America First” - czy interesy USA i europejskich sojuszników coraz bardziej się rozchodzą?

    - Wojna w Ukrainie - jakie konsekwencje mogą mieć ograniczenia amerykańskiego wsparcia wywiadowczego i dostaw uzbrojenia?

    - Sankcje wobec Rosji - czy stają się kartą przetargową w negocjacjach politycznych?

    - Bezpieczeństwo Europy - dlaczego własne systemy rozpoznania satelitarnego, obrona przeciwrakietowa i niezależność technologiczna są równie ważne jak czołgi i samoloty?

    - Polska i NATO - na ile możemy polegać na amerykańskich bazach wojskowych i jak w praktyce wyglądałaby obrona wschodniej flanki Sojuszu?

    Rosyjskie zagrożenie - czy do osiągania celów politycznych Moskwa potrzebuje pełnoskalowej inwazji?

    Polska debata publiczna - jak wewnętrzne konflikty polityczne, kryzys instytucji i brak zaufania do państwa wpływają na nasze bezpieczeństwo?

    Ważnym wątkiem rozmowy jest także pytanie o zdolność Europy do samodzielnego działania. Czy europejskie państwa potrafią zbudować rzeczywistą niezależność strategiczną? Czy obywatele są gotowi ponieść koszty większych wydatków na obronność? I czy zagrożenie ze strony Rosji jest w Europie dostatecznie rozumiane?

    Nie zabrakło również polskich tematów: sporów o praworządność i instytucje państwa, dyskusji o amerykańskich bazach w Polsce, planach obronnych NATO oraz historycznych doświadczeniach związanych z uzależnieniem energetycznym od Rosji. Jerzy Marek Nowakowski przywołuje między innymi własne doświadczenia z rozmów prowadzonych w Moskwie na temat dostaw rosyjskiej ropy.

    Jerzy Marek Nowakowski - historyk, publicysta, dyplomata, były ambasador RP na Łotwie i w Armenii, ekspert w dziedzinie stosunków międzynarodowych i polityki wschodniej.

    #RozmowyWszechnicy #Wszechnica #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #Geopolityka #Ukraina #Rosja #USA #DonaldTrump #NATO #Bezpieczeństwo #PolitykaMiędzynarodowaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://wszechnica.org.pl/

11. 1167. Azjatycka beczka prochu / Jerzy Marek Nowakowski i Adam Jelonek

    8 octobre 20261 h 48 minSaison 1 · Épisode 1167À suivre

    Rozmowa Jerzego Marka Nowakowskiego z Adamem Jelonkiem w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [7 października 2026 r.]Czy Azja rzeczywiście jest „beczką prochu”, która może w każdej chwili wybuchnąć? A może patrząc …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Jerzego Marka Nowakowskiego z Adamem Jelonkiem w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [7 października 2026 r.]Czy Azja rzeczywiście jest „beczką prochu”, która może w każdej chwili wybuchnąć? A może patrząc z Europy, przeceniamy ryzyko otwartej wojny, a nie doceniamy tego, co jest prawdziwą siłą Chin – gospodarki, handlu i budowania zależności?

    Jerzy Marek Nowakowski rozmawia z prof. Adamem Jelonkiem o politycznym i gospodarczym układzie sił w Azji – od Chin i Tajwanu, przez Koreę, Japonię i Indie, po Filipiny, Azję Środkową i relacje Pekinu z Rosją.Już na początku Adam Jelonek polemizuje z tytułem spotkania.

    Jego zdaniem Azja ma wiele bardzo poważnych punktów zapalnych, ale nie oznacza to, że cały kontynent stoi na krawędzi wielkiej wojny.

    Zwraca uwagę, że państwa regionu często prowadzą konflikty tak, aby nie dopuścić do pełnej eskalacji.Jednym z głównych tematów rozmowy jest Tajwan.

    Czy Pekin rzeczywiście zdecyduje się na próbę jego militarnego przejęcia? Rozmówcy przyglądają się relacjom Tajwanu z Chinami, rosnącym powiązaniom gospodarczym obu stron oraz temu, jak doświadczenia Hongkongu wpłynęły na tajwańskie podejście do idei „jednych Chin, dwóch systemów”.

    Pada też pytanie, czy sam konflikt wokół Tajwanu nie jest dla władz w Pekinie użytecznym narzędziem mobilizacji społeczeństwa wokół idei zjednoczenia Chin.

    Ważnym wątkiem jest gospodarcza potęga Chin. Zdaniem Adama Jelonka Pekinowi nie zależy obecnie na wielkiej wojnie, ponieważ jego najważniejszym narzędziem rywalizacji pozostaje gospodarka. Chiny handlują również z państwami, które nie chcą zaakceptować ich dominacji – Japonią, Koreą Południową czy Indiami – i stopniowo budują własną pozycję regionalną.

    Rozmowa dotyczy także Korei Północnej. Na ile Pekin rzeczywiście kontroluje działania Pjongjangu? Jelonek podkreśla, że Korea Północna potrafi być nieprzewidywalna również dla Chin, które same nie są zainteresowane wybuchem otwartej wojny w regionie.

    Osobny temat stanowią Chiny i Rosja. Rozmówcy zastanawiają się, jak wojna Rosji przeciwko Ukrainie zmienia układ sił między Moskwą a Pekinem. Pada teza, że przedłużający się konflikt osłabia Rosję i zwiększa jej zależność gospodarczą oraz polityczną od Chin. To ocena rozmówców – podobnie jak szersza dyskusja o tym, jak Pekin postrzega Europę i dlaczego woli rozmawiać z poszczególnymi państwami niż z Europą jako jednym graczem.

    Dużo miejsca zajmuje również pytanie o rywalizację Chin z Indiami. Nie chodzi tylko o spory graniczne. Coraz ważniejsza staje się woda. Wielkie chińskie projekty hydrotechniczne i kontrola nad źródłami rzek wypływających z Wyżyny Tybetańskiej mogą mieć ogromne znaczenie dla Indii i Bangladeszu. W tym kontekście rozmówcy pokazują, że przyszłe konflikty w Azji mogą dotyczyć nie tylko terytorium, surowców czy technologii, lecz także dostępu do podstawowych zasobów.

    W rozmowie pojawiają się też Filipiny, będące ważnym punktem amerykańskiej obecności w regionie, polityka Chin wobec Tybetu i Ujgurów, rola Japonii i Korei Południowej, organizacje takie jak BRICS czy Szanghajska Organizacja Współpracy oraz pytania widzów m.in. o chińskie inwestycje, politykę wodną, Nepal, Bhutan i obecność Chin w kosmosie.

    Czy XXI wiek będzie przede wszystkim stuleciem rywalizacji amerykańsko-chińskiej? Czy Pekin potrzebuje wojny, skoro może zwiększać swoje wpływy za pomocą gospodarki? Jak trwałe jest partnerstwo Chin i Rosji? I gdzie naprawdę znajdują się najgroźniejsze punkty zapalne Azji?

    Prof. Adam Jelonek – politolog, badacz stosunków międzynarodowych i specjalista zajmujący się Azją oraz bezpieczeństwem międzynarodowym, z doświadczeniem dyplomatycznym w regionie.

    Jerzy Marek Nowakowski – historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP, komentator polityki zagranicznej i bezpieczeństwa międzynarodowego.

    #RozmowyWszechnicy #Azja #Chiny #Tajwan #Rosja #Ukraina #KoreaPółnocna #Japonia #Indie #Filipiny #Geopolityka #PolitykaZagraniczna #Bezpieczeństwo #AdamJelonek #JerzyMarekNowakowski #Wszechnica

12. 1166. Czy szkoła jest nam jeszcze potrzebna? Przybylski, Małek, Kleszczewska-Albińska, Sanecka, Dobrzyniak

    6 octobre 20262 h 4 minSaison 1 · Épisode 1166À suivre

    Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr hab. Błażeja Przybylskiego, dr Karoliny Małek, dr Angeliki Kleszczewskiej-Albińskiej, dr Anny Saneckiej i dr Marty Dobrzyniak [27 września 2026 r.]Czy szkoła …

    Notes de l’épisode

    Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr hab. Błażeja Przybylskiego, dr Karoliny Małek, dr Angeliki Kleszczewskiej-Albińskiej, dr Anny Saneckiej i dr Marty Dobrzyniak [27 września 2026 r.]Czy szkoła wciąż jest potrzebna, skoro wiedzę można znaleźć w internecie, uczyć się poza klasą i korzystać z coraz lepszych narzędzi cyfrowych? A może jej najważniejszą funkcją wcale nie jest dziś przekazywanie wiedzy?W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie pedagodzy, psychologowie i socjologowie zastanawiają się nad tym, po co właściwie jest szkoła we współczesnym społeczeństwie.Punktem wyjścia są sprzeczne dane i doświadczenia. Polscy uczniowie osiągają dobre wyniki edukacyjne, a jednocześnie wielu z nich deklaruje, że szkoła niewiele przygotowała ich do dorosłego życia. Coraz częściej mówi się o stresie, zmęczeniu, braku sensu i problemach ze zdrowiem psychicznym młodych ludzi.Czy winna jest szkoła?Paneliści przestrzegają przed zrzucaniem na nią całej odpowiedzialności. Na dobrostan dzieci wpływają przecież także rodzina, media społecznościowe, relacje rówieśnicze i szersze warunki społeczne. Jednocześnie szkoła jest miejscem, w którym młodzi ludzie spędzają ogromną część życia – dlatego jej klimat, relacje i sposób organizacji mają realne znaczenie.W debacie mocno wybrzmiewa myśl, że szkoła jest „laboratorium relacji społecznych”. To tutaj uczymy się funkcjonować w grupie, współpracować, przegrywać, próbować ponownie, spotykać osoby inne od nas i działać w ramach wspólnych zasad.Pojawia się także pytanie o nauczycieli. Jak budować dobrą szkołę, jeśli sami nauczyciele są przemęczeni, zestresowani i zagrożeni wypaleniem? Jak ważne są ich kompetencje relacyjne i dobrostan dla atmosfery całej szkoły?Duża część rozmowy dotyczy edukacji domowej i alternatywnych modeli uczenia się. Liczba uczniów korzystających z edukacji domowej w Polsce w ostatnich latach gwałtownie wzrosła. Co przyciąga młodych do tej formy? Mniejszy stres? Większa autonomia? Możliwość uczenia się we własnym tempie?Anna Sanecka pokazuje edukację domową od środka, ale jednocześnie podkreśla, że nie jest ona rozwiązaniem dla wszystkich. Pojawia się też pytanie o jej ograniczenia: samotność, brak kontaktów społecznych i fakt, że nie każda rodzina ma czas, zasoby i kompetencje potrzebne do organizowania edukacji poza szkołą.Stąd kolejny ważny temat: nierówności społeczne.Czy bez szkoły dzieci z mniej uprzywilejowanych rodzin miałyby taki sam dostęp do kultury, języków, zajęć dodatkowych i kontaktów społecznych jak dzieci z dużych miast i zamożnych domów? Z drugiej strony – czy obecna szkoła rzeczywiście te nierówności wyrównuje, czy czasem je utrwala?W dyskusji pojawia się też spór o „lepsze” i „gorsze” szkoły oraz o to, czy wyniki placówki mówią o jakości nauczania, czy raczej o tym, jacy uczniowie do niej trafiają.Jedno z najciekawszych pytań debaty brzmi więc nie: czy szkołę zlikwidować?, lecz:jaką szkołę warto zachować?Paneliści:dr hab. Błażej Przybylski, prof. APS – pedagog związany z Akademią Pedagogiki Specjalnej, zajmuje się społecznymi podstawami edukacji i funkcjonowaniem szkoły jako instytucji społecznej.dr Karolina Małek – psycholożka z Uniwersytetu Warszawskiego, bada dobrostan nauczycieli, ich kompetencje relacyjne i klimat społeczny szkoły.dr Angelika Kleszczewska-Albińska – psycholożka i psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, zajmuje się psychologią kliniczną, emocjami oraz zdrowiem psychicznym dzieci, młodzieży i dorosłych.dr Anna Sanecka – socjolożka, edukatorka domowa i badaczka pedagogiki kultury, związana ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego.Prowadzenie: dr Marta Dobrzyniak – Katedra Pedagogiki SGGW.#Szkoła #Edukacja #EdukacjaDomowa #Nauczyciele #Uczniowie #ZdrowiePsychiczne #Psychologia #Pedagogika #Nierówności #FestiwalNauki #Wszechnica

13. 1165. Następny cel Putina? / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

    2 octobre 20262 h 1 minSaison 1 · Épisode 1165À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [30 września 2026 r.]Czy Rosja mogłaby spróbować sprawdzić, jak naprawdę zadziała NATO, nie rozpoczynając od razu …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [30 września 2026 r.]

    Czy Rosja mogłaby spróbować sprawdzić, jak naprawdę zadziała NATO, nie rozpoczynając od razu klasycznej pełnoskalowej wojny?

    W kolejnej rozmowie Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim punktem wyjścia są państwa bałtyckie - Estonia, Łotwa i Litwa - oraz pojawiający się w debacie publicznej scenariusz prowokacji z udziałem „zielonych ludzików”.

    Rozmówcy zastanawiają się, jak mógłby wyglądać konflikt, w którym granica między wewnętrznymi zamieszkami, operacją hybrydową i otwartą agresją zostałaby celowo zatarta.

    Jerzy Marek Nowakowski kreśli hipotetyczny scenariusz: protesty i zamieszki w regionach zamieszkanych przez ludność rosyjskojęzyczną, pojawienie się uzbrojonych „ochotników”, rosyjska narracja o konieczności obrony rodaków, a następnie próba przedstawienia reakcji Estonii lub Łotwy jako agresji. W takim wariancie najważniejsze pytanie brzmi: w którym momencie mamy już do czynienia ze zbrojnym atakiem uruchamiającym mechanizmy NATO?

    To pytanie ma konkretne znaczenie, ponieważ artykuł 5 Traktatu Północnoatlantyckiego mówi o zbrojnej napaści na państwo członkowskie. Każdy sojusznik jest wówczas zobowiązany do udzielenia pomocy, ale sam traktat pozostawia państwom wybór działań, które uznają za konieczne.

    Rozmowa dotyczy także geograficznej słabości państw bałtyckich. Ich niewielkie terytorium i brak dużej „głębi strategicznej” sprawiają, że czas reakcji w przypadku kryzysu byłby bardzo krótki. Dlatego rozmówcy zastanawiają się nad znaczeniem regionalnej współpracy Polski, państw bałtyckich i państw nordyckich oraz nad tym, czy sam polityczny mechanizm NATO wystarczy bez realnych zdolności wojskowych do szybkiego wsparcia zaatakowanego państwa.

    Osobnym problemem jest Litwa i tranzyt do obwodu królewieckiego. W rozmowie pojawia się pytanie, czy spór dotyczący komunikacji z rosyjską eksklawą mógłby zostać wykorzystany jako pretekst do presji lub prowokacji wobec Litwy.

    Ale państwa bałtyckie są tylko jednym z rozważanych kierunków.

    Nowakowski wskazuje również na Finlandię i daleką północ Europy. Po wejściu Finlandii w 2023 roku i Szwecji w 2024 roku do NATO układ bezpieczeństwa w regionie zasadniczo się zmienił – oba państwa są dziś pełnoprawnymi członkami Sojuszu. Rozmówcy rozważają, czy Rosja mogłaby próbować uzasadniać działania na północy koniecznością ochrony swoich baz i infrastruktury na Półwyspie Kolskim.

    Pojawia się też Arktyka i Svalbard, możliwość bezpośredniego uderzenia w któreś z większych europejskich państw NATO, a także scenariusz znacznie mniej oczywisty – dalsze podporządkowanie lub formalne włączenie Białorusi do Rosji.

    Jeszcze dalej rozmowa prowadzi do Kazachstanu. Nowakowski zwraca uwagę, że w rosyjskim imperialnym sposobie patrzenia na przestrzeń postsowiecką szczególne znaczenie może mieć północna część tego kraju. Także ten wariant jest przedstawiany jako jedna z możliwych hipotez, a nie przewidywanie przyszłych wydarzeń.

    W tle całej rozmowy pojawia się szersze pytanie o rolę Stanów Zjednoczonych i Europy.

    Czy Kreml postrzega ograniczanie amerykańskiego zaangażowania w różnych częściach świata jako oznakę słabnięcia determinacji USA? Czy Europa będzie musiała w coraz większym stopniu samodzielnie odpowiadać za własne bezpieczeństwo?

    Jerzy Marek Nowakowski – historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP na Łotwie i w Armenii, ekspert zajmujący się polityką wschodnią, Rosją oraz bezpieczeństwem Europy Środkowo-Wschodniej.

    Prowadzenie: Piotr Szczepański

    Rozmowa została zarejestrowana 30 września 2026 roku w ramach cyklu #RozmowyWszechnicy.

    Przedstawiane w rozmowie scenariusze dotyczące możliwych przyszłych działań Rosji są ocenami i hipotezami rozmówców, a nie informacjami o przesądzonych planach lub wydarzeniach.

    #RozmowyWszechnicy #Rosja #Putin #NATO #Estonia #Łotwa #Litwa #Narwa #Finlandia #Bezpieczeństwo #Geopolityka #Wszechnica

14. 1164. Anatomia brainrotu. Jak portale społecznościowe wpływają na jednostki i społeczności? - Debata FN

    30 septembre 20261 h 53 minSaison 1 · Épisode 1164À suivre

    Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr Dominiki Czerniawskiej-Szejdy,prof. Wojciecha Kuleszy i Katarzyny Czarneckiej [20 września 2026 r.]Czy naprawdę „gnije nam mózg” od TikToka, rolek i …

    Notes de l’épisode

    Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr Dominiki Czerniawskiej-Szejdy,prof. Wojciecha Kuleszy i Katarzyny Czarneckiej [20 września 2026 r.]Czy naprawdę „gnije nam mózg” od TikToka, rolek i niekończącego się scrollowania? A może samo określenie brainrot jest zbyt łatwą diagnozą dla znacznie bardziej skomplikowanego problemu?W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie dr Dominika Czerniawska-Szejda, prof. Wojciech Kulesza i prowadząca Katarzyna Czarnecka przyglądają się temu, co media społecznościowe robią z naszą uwagą, relacjami, sposobem zdobywania informacji i postrzeganiem rzeczywistości.Punktem wyjścia jest zaskakująca historia samego pojęcia „brain rot”. Obawa przed „gniciem mózgu” nie narodziła się wraz z TikTokiem – podobnego określenia używał już w XIX wieku Henry David Thoreau, krytykując upraszczanie idei i spadek intelektualnego wysiłku. Czy współczesne media społecznościowe są więc tylko kolejnym wcieleniem starego problemu, czy jednak wydarzyło się coś jakościowo nowego?Rozmówcy zwracają uwagę, że po raz pierwszy mamy do czynienia z technologią niemal powszechną, która została zaprojektowana tak, aby jak najskuteczniej zatrzymywać naszą uwagę. Algorytmy decydują, jakie treści widzimy, z kim się porównujemy i co zaczynamy uważać za normalne – a ich celem niekoniecznie jest nasze dobro czy dobro wspólne.Dlatego w debacie pojawia się nawet określenie „media antyspołecznościowe”.Jednym z ważniejszych tematów jest samotność. Paradoksalnie narzędzia stworzone do łączenia ludzi mogą współistnieć z rosnącym poczuciem izolacji – i problem ten nie dotyczy wyłącznie nastolatków. Rozmowa pokazuje, dlaczego prosty podział na „młodych uzależnionych od telefonów” i „rozsądnych dorosłych” niewiele tłumaczy.Szczególna uwaga poświęcona jest jednak dzieciom i pokoleniu Alfa – ludziom, którzy nie pamiętają świata bez smartfonów, YouTube’a, Instagrama czy TikToka. Jak środowisko nieustannych bodźców wpływa na rozwój, koncentrację i budowanie relacji? I na ile odpowiedzialność za ten stan ponoszą sami młodzi, skoro to dorośli stworzyli technologię, kupili urządzenia i wprowadzili dzieci do cyfrowego świata?Pojawia się też temat zdrowia psychicznego. Przywoływane są badania próbujące uchwycić związek między pojawieniem się mediów społecznościowych a pogorszeniem dobrostanu użytkowników. Jednocześnie rozmówcy przestrzegają przed zbyt prostymi diagnozami – nie każde zjawisko można wyjaśnić samym telefonem czy Facebookiem.Czym właściwie jest współczesny brainrot? Krótkie, absurdalne filmy, memy pozbawione puenty, Skibidi Toilet czy surrealistyczne internetowe postaci mogą wyglądać jak treści całkowicie pozbawione sensu. Ale czy rzeczywiście nic nie znaczą?W debacie pojawia się ciekawa interpretacja brainrotu jako swoistej kultury pokoleniowej – świadomie absurdalnej, ironicznej i odrzucającej konieczność posiadania przesłania. Dla młodych ludzi może ona jednocześnie dawać poczucie wspólnoty i chwilowe wytchnienie, a z drugiej strony prowadzić do wielogodzinnego „śmiertelnego przewijania”, zmęczenia i poczucia winy.Rozmówcy podejmują również problem dezinformacji. Dr Dominika Czerniawska-Szejda opowiada o badaniach nad treściami podszywającymi się pod autorytet nauki i o skali dezinformacji obecnej w polskim internecie. Pojawia się pytanie, czy naukowcy i instytucje naukowe powinny aktywniej wchodzić na TikToka, Instagram czy inne platformy – nawet jeśli oznacza to konieczność dostosowania wiedzy do krótkich formatów.Debata nie sprowadza się jednak do katalogu zagrożeń. Media społecznościowe pozwalają podtrzymywać relacje, odnajdywać ludzi o podobnych doświadczeniach, zdobywać informacje i tworzyć wspólnoty.

    Udział biorą:dr Dominika Czerniawska-Szejdaprof. Wojciech KuleszaProwadzenie: Katarzyna Czarnecka#Brainrot #SocialMedia #MediaSpołecznościowe #TikTok #Smartfon #Dezinformacja #ZdrowiePsychiczne #Psychologia #Socjologia #FestiwalNauki #Wszechnica

15. 1163. Praca bez ludzi, ludzie bez pracy. Jak AI zmienia rynek pracy. Nowy krajobraz bezrobocia - Debata FN

    28 septembre 20262 h 3 minSaison 1 · Épisode 1163À suivre

    Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem prof. dr hab. Dominika Batorskiego, prof. dr hab. Izabeli Grabowskiej, dr Konrada Maja i prof. dr hab. Aleksandry Przegalińskiej [19 września 2026 r.]Czy …

    Notes de l’épisode

    Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem prof. dr hab. Dominika Batorskiego, prof. dr hab. Izabeli Grabowskiej, dr Konrada Maja i prof. dr hab. Aleksandry Przegalińskiej [19 września 2026 r.]Czy sztuczna inteligencja naprawdę odbierze ludziom pracę? A może większym problemem okaże się coś mniej spektakularnego: znikanie stanowisk juniorskich, praca poniżej kwalifikacji, utrata autonomii i stopniowe oddawanie AI zadań, na których człowiek dotąd uczył się zawodu?W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie prof. Dominik Batorski, prof. Izabela Grabowska i dr Konrad Maj, w rozmowie prowadzonej przez prof. Aleksandrę Przegalińską, zastanawiają się, jak generatywna sztuczna inteligencja, automatyzacja i robotyzacja zmieniają rynek pracy – i czego jeszcze nie potrafimy przewidzieć.Punktem wyjścia jest pojęcie bezrobocia technologicznego. W poprzednich rewolucjach przemysłowych maszyny eliminowały część zawodów i zadań, ale jednocześnie powstawały nowe. Czy podobnie będzie z AI? Czy może tym razem różnica polega na tym, że technologia nie zastępuje już tylko siły mięśni, lecz coraz częściej wspiera albo przejmuje zadania wymagające analizy, pisania, podejmowania decyzji i pracy intelektualnej?Jednym z obszarów, w których pojawiają się pierwsze niepokojące sygnały, są stanowiska juniorskie.Jeżeli AI potrafi przygotować pierwszą analizę, napisać prosty kod, stworzyć dokument albo wykonać zadanie, które jeszcze niedawno powierzano początkującemu pracownikowi, firmy mogą potrzebować mniej osób na najniższych szczeblach kariery.Ale paneliści zwracają uwagę na ważne zastrzeżenie: nie każdą zmianę na rynku pracy można przypisać sztucznej inteligencji. Znaczenie mają również sytuacja gospodarcza, zmiany organizacji pracy czy upowszechnienie pracy zdalnej, która może utrudniać wdrażanie i uczenie młodych pracowników.To prowadzi do jednego z najważniejszych pytań debaty:jeśli AI przejmie zadania, na których dotąd uczyliśmy się zawodu, to gdzie mają zdobywać doświadczenie przyszli eksperci?Dotyczy to prawników, analityków, programistów i wielu innych zawodów opartych na wiedzy. Problemem może okazać się więc nie tylko liczba miejsc pracy, ale przerwanie ścieżki prowadzącej od początkującego pracownika do doświadczonego specjalisty.Rozmowa dotyczy też deskillingu, czyli stopniowej utraty części kompetencji. Jeśli coraz więcej decyzji, analiz i rutynowych działań wykonuje za nas system, człowiek może stawać się coraz bardziej zależny od technologii.Dlatego – jak wynika z dyskusji – warto pytać nie tylko:„Czy będziemy mieli pracę?”ale również:„Jaka to będzie praca?”AI może zwiększać produktywność i wspierać człowieka. Może pomagać lekarzom, pielęgniarkom, analitykom, specjalistom czy pracownikom produkcji. Kluczowe staje się jednak pytanie, w jakim celu firmy wdrażają technologię: żeby przede wszystkim ograniczać zatrudnienie i koszty czy żeby zwiększać możliwości swoich pracowników?Dobrym przykładem rzeczywistej automatyzacji są autonomiczne pojazdy. Dr Konrad Maj przywołuje doświadczenia z Chin, gdzie robotaksówki już konkurują z tradycyjnymi kierowcami. Dla pracowników takich branż pytanie o technologiczne bezrobocie przestaje więc być wyłącznie prognozą dotyczącą dalekiej przyszłości.Jednocześnie wpływ AI nie będzie wszędzie taki sam.Inaczej może wyglądać w Warszawie i największych ośrodkach technologicznych, inaczej w małych miejscowościach, przemyśle, usługach czy zawodach wymagających pracy fizycznej. Rozwój sztucznej inteligencji nie oznacza też automatycznie końca zapotrzebowania na pracowników. Paneliści:prof. dr hab. Dominik Batorskiprof. dr hab. Izabela Grabowskadr Konrad MajProwadzenie: prof. dr hab. Aleksandra Przegalińska#SztucznaInteligencja #AI #RynekPracy #Praca #Automatyzacja #Robotyzacja #BezrobocieTechnologiczne #PrzyszłośćPracy #GeneratywnaAI #AleksandraPrzegalińska #KonradMaj #DominikBatorski #IzabelaGrabowska #FestiwalNauki #Wszechnica

16. 1162. Porozmawiajmy o wojnie / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

    24 septembre 20262 h 2 minSaison 1 · Épisode 1162À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [23 września 2026 r.]Czy wojna zaczyna się dopiero wtedy, gdy przekraczają granicę czołgi? A może współczesny …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [23 września 2026 r.]

    Czy wojna zaczyna się dopiero wtedy, gdy przekraczają granicę czołgi? A może współczesny konflikt trwa dużo wcześniej – poprzez drony, cyberataki, sabotaż, dezinformację, zakłócenia infrastruktury i testowanie odporności państwa?

    W kolejnej rozmowie z cyklu #RozmowyWszechnicy Piotr Szczepański i Jerzy Marek Nowakowski rozmawiają o tym, jak może wyglądać współczesna wojna i czy Polska jest na nią przygotowana.

    Punktem wyjścia są pytania widzów pozostałe po poprzednich spotkaniach. Rozmowa szybko prowadzi jednak do znacznie szerszego problemu: bezpieczeństwo nie zależy wyłącznie od liczby czołgów, samolotów czy rakiet. Współczesna obrona to cały połączony system – radary, obrona przeciwlotnicza i przeciwrakietowa, satelity, dowodzenie, rozpoznanie, łączność i możliwość szybkiego podejmowania decyzji.

    Jerzy Marek Nowakowski omawia znaczenie systemów Patriot oraz programów Wisła, Narew i Pilica, ale podkreśla, że pojedynczy element uzbrojenia nie zapewnia bezpieczeństwa, jeśli nie jest częścią sprawnie działającej całości. Dużo miejsca poświęcono również dronom, które w ostatnich latach zmieniły sposób prowadzenia działań wojennych i stawiają przed systemami obrony zupełnie nowe wyzwania.

    Rozmówcy zastanawiają się także nad pojęciem „wojny nowego typu” – stanu pomiędzy pokojem a klasyczną wojną. Co zrobić, gdy dochodzi do prowokacji, naruszeń przestrzeni powietrznej, sabotażu czy ataków na infrastrukturę, ale formalnie wojna nie została wypowiedziana? Czy polskie prawo i procedury pozwalają wystarczająco szybko reagować w takich sytuacjach?

    Ważnym tematem jest również odporność państwa i społeczeństwa.

    Co zrobić, gdy zabraknie prądu?
    Czy wiemy, gdzie znajduje się najbliższe miejsce schronienia?
    Czy mieszkańcy wiedzą, dokąd udać się po usłyszeniu syren alarmowych?
    Czy przygotowanie „plecaka ewakuacyjnego” wystarczy, jeśli nie wiadomo, dokąd właściwie się ewakuować?

    Szczepański i Nowakowski rozmawiają o bardzo praktycznych problemach: niedziałających bramach i windach podczas awarii prądu, dostępie do wody, zapasie leków i dokumentów, miejscach ukrycia, lokalnych planach ewakuacyjnych oraz przygotowaniu gospodarstw domowych i społeczności lokalnych na sytuacje kryzysowe.

    Pojawia się również perspektywa mieszkańców wsi. Co w sytuacji długotrwałej awarii prądu ma zrobić gospodarstwo posiadające kilkadziesiąt krów? Gdzie znajduje się lokalny punkt ewakuacyjny? Jak funkcjonować, kiedy przestają działać usługi, od których na co dzień jesteśmy całkowicie zależni?

    Rozmowa dotyczy także:– polskiego przemysłu zbrojeniowego i możliwości zwiększenia produkcji,– przygotowania wojska do nowych sposobów prowadzenia wojny,– znaczenia NATO i pomocy sojuszniczej,– bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej,– wojny Rosji przeciwko Ukrainie i rosyjskiej strategii nacisku,– roli dezinformacji i konfliktów społecznych,– przygotowania obywateli do sytuacji kryzysowych,– schronów i miejsc ukrycia,– tego, czego państwo powinno wymagać od siebie, a czego obywatel powinien wymagać od władz lokalnych.

    To nie jest rozmowa o tym, kiedy wybuchnie wojna. Jest raczej próbą odpowiedzi na pytanie, jak wygląda bezpieczeństwo w czasach, gdy granica pomiędzy pokojem a wojną staje się coraz mniej oczywista.

    Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański przedstawiają własne oceny i scenariusze dotyczące rozwoju sytuacji międzynarodowej oraz przygotowania Polski. Wiele z nich ma charakter interpretacji i prognoz, a nie stwierdzeń o przesądzonym biegu wydarzeń.

    „Porozmawiajmy o wojnie” - Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim
    #RozmowyWszechnicy, 23 września 2026 r.

    #Bezpieczeństwo #Wojna #Polska #Ukraina #Rosja #NATO #ObronaCywilna #Drony #ObronaPrzeciwlotnicza #BezpieczeństwoPaństwa #OdpornośćSpołeczna #Geopolityka #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #Wszechnica

17. 1161. Jerzy Giedroyc i „Kultura” paryska: jak wymyślać polskość na nowo? - Debata Festiwalu Nauki

    22 septembre 20262 h 1 minSaison 1 · Épisode 1161À suivre

    Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr Zofii Król, dr hab. Michała Łuczewskiego, dr Piotra Sadzika, mgr Agnieszki Wiśniewskiej i dr hab. Pawła Rodaka [18 września 2026 r.]Czy polskość jest czymś …

    Notes de l’épisode

    Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr Zofii Król, dr hab. Michała Łuczewskiego, dr Piotra Sadzika, mgr Agnieszki Wiśniewskiej i dr hab. Pawła Rodaka [18 września 2026 r.]

    Czy polskość jest czymś gotowym, odziedziczonym raz na zawsze - czy raczej czymś, co trzeba nieustannie przemyśliwać i tworzyć na nowo?

    W debacie otwierającej XXX Festiwal Nauki w Warszawie rozmówcy wracają do Jerzego Giedroycia, Juliusza Mieroszewskiego i środowiska paryskiej "Kultury", ale nie po to, by urządzić rocznicowe wspomnienie. Punktem wyjścia jest pytanie znacznie bardziej współczesne: co z ich sposobu myślenia może być użyteczne w Polsce roku 2026?

    Jednym z najważniejszych tematów jest polityka wschodnia "Kultury" i koncepcja ULB - Ukrainy, Litwy i Białorusi. Giedroyc i Mieroszewski przekonywali, że warunkiem bezpieczeństwa i podmiotowości Polski jest uznanie pełnej niezależności jej wschodnich sąsiadów oraz rezygnacja zarówno z rosyjskiego, jak i polskiego myślenia imperialnego.

    W czasie wojny Rosji przeciwko Ukrainie te idee brzmią wyjątkowo aktualnie. Ale uczestnicy debaty pytają również, czy nie zostały już sprowadzone do łatwych haseł. Czy wystarczy dziś powtarzać „doktrynę Giedroycia”, czy trzeba - zgodnie z duchem samej "Kultury" - pójść krok dalej i spróbować na nowo zrozumieć współczesną Ukrainę, Białoruś i Rosję?

    Pojawia się także pytanie o zmieniające się relacje polsko-ukraińskie, narastające postawy antyukraińskie, historyczną nostalgię za Kresami oraz o to, czy polska kultura naprawdę potrafi patrzeć na Wschód inaczej niż z własnej perspektywy.

    Ważnym przykładem jest wydane przez Instytut Literacki "Rozstrzelane odrodzenie" - antologia ukraińskiej literatury, która miała przywrócić pamięć o twórcach zamordowanych przez sowiecki reżim. Ten gest pokazuje coś charakterystycznego dla Giedroycia: nie tylko formułowanie idei, lecz także przekładanie ich na konkretne działania.

    Druga część rozmowy dotyczy literatury i kultury. "Kultura" była przecież nie tylko projektem politycznym. To na jej łamach publikowali m.in. Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Gustaw Herling-Grudziński, Józef Czapski czy Konstanty Jeleński.

    Piotr Sadzik przypomina Gombrowicza jako pisarza, którego - mimo ogromnej liczby opracowań - wciąż można czytać na nowo. Nie tylko przez szkolne hasła "gęby" czy "pupy", ale jako niezwykle przenikliwego diagnostę kryzysów społecznych i kulturowych. Pada również pytanie o miejsce rosyjskiej kultury w Europie po agresji na Ukrainę oraz o potrzebę mocniejszego wsłuchiwania się w głosy kultur wcześniej marginalizowanych przez rosyjskie imperium.

    Rozmówcy przyglądają się również samemu fenomenowi pracy Giedroycia. "Kultura" powstawała dzięki tysiącom listów, nieustannym rozmowom, sporom, redagowaniu tekstów i budowaniu sieci ludzi rozsianych po całym świecie. Idee nie pojawiały się tam w gotowej postaci - były wypracowywane w dialogu.

    Pada znamienne określenie: Giedroyc nie chciał tylko redagować pisma. Próbował również "redagować Polaków" - zmieniać sposób myślenia o narodzie, sąsiadach, historii, nacjonalizmie, antysemityzmie i własnych mitach.

    Czy współczesna Polska potrzebuje podobnej pracy? Czy istnieje dziś jeszcze przestrzeń dla zaangażowanej inteligencji i ambitnych czasopism kształtujących debatę publiczną? Czy zamiast powtarzać gotowe idee Giedroycia powinniśmy przede wszystkim przejąć jego metodę: ciekawość świata, krytycyzm wobec własnej wspólnoty, odwagę i konsekwencję w działaniu?

    I wreszcie - co dzisiaj właściwie znaczy "wymyślać Polskę na nowo"?

    W debacie udział biorą:

    dr Zofia Króldr hab. Michał Łuczewski, prof. ucz.

    dr Piotr Sadzik

    mgr Agnieszka Wiśniewska

    Prowadzenie: dr hab. Paweł Rodak, prof. ucz.

    Debata odbyła się 18 września 2026 roku podczas XXX Festiwalu Nauki w Warszawie.

    #JerzyGiedroyc #KulturaParyska #JuliuszMieroszewski #Polskość #Ukraina #Literatura #HistoriaIdei #FestiwalNauki #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://wszechnica.org.pl/

18. 1160. Wojna coraz bliżej? / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

    18 septembre 20261 h 46 minSaison 1 · Épisode 1160À suivre

    Czy wojna naprawdę dopiero się zbliża, czy może już trwa – tylko w innej formie niż ta, do której przywykliśmy?W kolejnym odcinku „Rozmów Wszechnicy” Piotr Szczepański rozmawia z Jerzym Markiem Nowakowskim o …

    Notes de l’épisode

    Czy wojna naprawdę dopiero się zbliża, czy może już trwa – tylko w innej formie niż ta, do której przywykliśmy?

    W kolejnym odcinku „Rozmów Wszechnicy” Piotr Szczepański rozmawia z Jerzym Markiem Nowakowskim o bezpieczeństwie Europy, wojnie w Ukrainie, rosyjskich działaniach hybrydowych i o tym, jak zmienia się sposób prowadzenia konfliktów.

    Punktem wyjścia jest teza, że współczesna wojna nie ogranicza się do działań militarnych. Rozmówcy wskazują na cyberataki, sabotaż, działania propagandowe, próby destabilizowania społeczeństw i osłabiania solidarności między państwami. Nowakowski ocenia, że jednym z głównych celów rosyjskiej presji jest dziś Europa – jako zaplecze wsparcia dla Ukrainy, filar NATO i wspólnota polityczna Unii Europejskiej.

    Duża część rozmowy dotyczy wojny informacyjnej i kognitywnej. Rozmówcy zastanawiają się, jak propaganda i dezinformacja mogą wpływać na nastroje społeczne, wzmacniać podziały i zniechęcać obywateli państw europejskich do dalszego wspierania Ukrainy.

    Pojawia się także historyczne porównanie z 17 września 1939 roku. Jerzy Marek Nowakowski wskazuje na podobieństwa między dawnymi metodami sowieckimi – rozbijaniem wspólnot, wykorzystywaniem lokalnych konfliktów i uderzaniem w elity – a współczesnymi działaniami destabilizacyjnymi. To interpretacja prezentowana przez rozmówców i jeden z głównych wątków całego spotkania.

    Rozmowa dotyczy również nowych technologii wojskowych. Drony, systemy bezzałogowe, cyberprzestrzeń i działania wymierzone w infrastrukturę stają się coraz ważniejszym elementem współczesnych konfliktów. W połowie września 2026 r. NATO i instytucje unijne również zwracały uwagę na rosnącą liczbę incydentów hybrydowych, sabotażowych i związanych z dronami w Europie.

    Istotnym tematem jest także gotowość Europy. Czy europejskie państwa potrafią wystarczająco szybko zwiększyć zdolności obronne? Czy przemysł zbrojeniowy jest przygotowany na konflikt o zupełnie innej skali niż operacje ostatnich dekad? I czy myślenie strategiczne nadąża za zmianą sposobu prowadzenia wojny?

    Rozmówcy analizują również politykę Stanów Zjednoczonych pod rządami Donalda Trumpa oraz ryzyko powrotu do logiki, w której największe mocarstwa próbują ustalać porządek międzynarodowy ponad głowami mniejszych państw. Pojawia się pytanie o przyszłość relacji transatlantyckich i o to, czy Europa będzie musiała w większym stopniu odpowiadać sama za własne bezpieczeństwo. NATO także podkreśla obecnie większą odpowiedzialność europejskich sojuszników za obronę kontynentu.

    W rozmowie pojawia się również wystąpienie Ursuli von der Leyen z 16 września 2026 roku i pytanie o możliwą zmianę podejścia Unii Europejskiej do bezpieczeństwa. Tego samego dnia przewodnicząca Komisji Europejskiej zapowiedziała m.in. nowe rozwiązania dotyczące reagowania na zagrożenia hybrydowe i dalsze wzmacnianie europejskiej odporności.

    Dyskusja wychodzi jednak poza samą Europę. Pojawiają się Chiny, Korea Północna, Bliski Wschód, bezpieczeństwo szlaków handlowych i pytanie o to, czy dotychczasowy światowy porządek oparty na swobodnym handlu i amerykańskich gwarancjach bezpieczeństwa zaczyna się zmieniać.

    Czy Europa już jest uczestnikiem wojny nowego typu?
    Czy głównym celem działań hybrydowych jest złamanie woli społeczeństw, a nie pokonanie armii?
    Czy Zachód jest przygotowany na masowe wykorzystanie dronów i cyberataków?
    I czy Europa potrafi wykorzystać obecny moment, zanim „okno możliwości” się zamknie?

    Zapraszamy na rozmowę Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #RozmowyWszechnicy.

    Nagranie z 16 września 2026 r.

    #RozmowyWszechnicy #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #Geopolityka #Polska #Ukraina #Rosja #NATO #UniaEuropejska #Wojna #Bezpieczeństwo #PolitykaMiędzynarodowa #Wszechnica

19. 1159. Świat po zamachu - debata z okazji 10. rocznicy zamachu na World Trade Center [2011 r.]

    16 septembre 20261 h 2 minSaison 1 · Épisode 1159À suivre

    Świat po zamachu - dyskusja zorganizowana z okazji 10. rocznicy zamachu na World Trade Center, Centrum Badań nad Terroryzmem Collegium Civitas, Dom Spotkań z Historią [10 września 2011]. W spotkaniu udział …

    Notes de l’épisode

    Świat po zamachu - dyskusja zorganizowana z okazji 10. rocznicy zamachu na World Trade Center, Centrum Badań nad Terroryzmem Collegium Civitas, Dom Spotkań z Historią [10 września 2011]. W spotkaniu udział wzięli dr Krzysztof Liedel, dr Katarzyna Maniszewska, dr Robert Borkowski i Tomasz Serafin. Dyskusję poprowadziła Paulina Piasecka.Jak zamachy z 11 września 2001 roku zmieniły świat? Czy był to moment, który na trwałe przedefiniował sposób myślenia o bezpieczeństwie, terroryzmie, wojnie i relacjach międzynarodowych?Debata „Świat po zamachu” została zorganizowana z okazji 10. rocznicy ataków na World Trade Center. Uczestnicy spotkania zastanawiają się nad politycznymi, społecznymi i międzynarodowymi konsekwencjami wydarzeń z 11 września.Ataki na Nowy Jork i Waszyngton stały się jednym z najważniejszych punktów zwrotnych początku XXI wieku. W ich następstwie Stany Zjednoczone rozpoczęły globalną „wojnę z terroryzmem”, a bezpieczeństwo międzynarodowe zaczęto definiować w zupełnie nowy sposób.Rozmowa dotyczy świata, który wyłonił się po zamachach: rosnącego znaczenia zagrożenia terrorystycznego, nowych konfliktów, zmian w polityce państw Zachodu oraz napięcia między potrzebą bezpieczeństwa a ochroną wolności obywatelskich.Pojawia się także pytanie o to, czy 11 września rzeczywiście otworzył nową epokę w stosunkach międzynarodowych, czy raczej ujawnił procesy, które rozwijały się już wcześniej. Jak zmieniło się postrzeganie świata islamu? Jak zamach wpłynął na politykę Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników? I czy odpowiedzi Zachodu na terroryzm przyniosły oczekiwane rezultaty?Debata jest dziś interesująca również jako dokument swojej epoki. Została nagrana w 2011 roku, dziesięć lat po zamachach, kiedy wojny w Afganistanie i Iraku, walka z Al-Kaidą oraz konsekwencje amerykańskiej polityki po 11 września były nadal bardzo żywą częścią debaty publicznej.Z perspektywy kolejnych lat możemy więc nie tylko wrócić do pytań stawianych wtedy przez uczestników spotkania, ale także sprawdzić, które z ich diagnoz i obaw okazały się trafne.Jak bardzo 11 września zmienił świat? Czy bezpieczeństwo zyskało pierwszeństwo przed wolnością? Jak zamach wpłynął na politykę międzynarodową? I czy po dziesięciu latach można było już ocenić jego prawdziwe konsekwencje?Zapraszamy do obejrzenia debaty „Świat po zamachu”, zorganizowanej z okazji 10. rocznicy zamachu na World Trade Center.Nagranie z 2011 roku.#11Września #WorldTradeCenter #WTC #Terroryzm #Historia #PolitykaMiędzynarodowa #Bezpieczeństwo #USA #Wszechnica
    

20. 1158. Powakacyjne spojrzenie na świat / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

    2 septembre 20261 h 54 minSaison 1 · Épisode 1158À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [1 września 2026 r.]Na Zachodzie kończą się wakacje. W Polsce to szczególny moment refleksji. 1 września 1939 roku …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [1 września 2026 r.]Na Zachodzie kończą się wakacje. W Polsce to szczególny moment refleksji. 1 września 1939 roku niemal wszystkim polskim rodzinom zawalił się świat. Ich bezpieczne i lepiej lub gorzej zorganizowane państwo przestało istnieć. Czy i jakie wnioski wyciągnęliśmy z tej lekcji? Gdzie my Polacy jesteśmy dzisiaj i jak działamy wobec zmieniającego się świata. A co się zmienia i dlaczego? O tym w kolejnej rozmowie z Jerzym Markiem Nowakowskim.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

21. 1157. Wywiad polski w czasie II wojny światowej / dr hab. Władysław Bułhak, Piotr Szczepański

    26 août 20261 h 47 minSaison 1 · Épisode 1157À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z dr hab. Władysławem Bułhakiem w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [25 sierpnia 2026 r.]Wrzesień 1939 rok. Armia polska w rozsypce. Instytucje przedwrześniowej polski przestają …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z dr hab. Władysławem Bułhakiem w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [25 sierpnia 2026 r.]Wrzesień 1939 rok. Armia polska w rozsypce. Instytucje przedwrześniowej polski przestają funkcjonować. Rząd i prezydent i naczelny wódz II Rzeczpospolitej uciekają do Rumunii, gdzie zostają internowani. We Francji powstaje nowy rząd, wybrany nowy prezydent i polskie wojsko. Po 17 września, przekroczeniu przez armię sowiecką granicy wschodniej, część polskich oddziałów przechodzi głównie na Węgry gdzie zostają internowane. Rozpoczyna się masowa ucieczka polskich żołnierzy z Węgier do Francji, do nowo formującej się armii. Węgrzy „przymykają oko” na te ucieczki. „Turyści Sikorskiego”- jak nazywano tych przebranych po cywilnemu żołnierzy - masowo wędrują przez Europę.Jedną z przedwojennych instytucji, która się ewakuowała i odbudowywała we Francji, a po jej klęsce przeniosła się do Anglii, był polski wywiad. Jakie były jego wojenne losy, sukcesy i wpadki? Jakim procesom podlegał? Jakie były jego losy po upadku Francji i ucieczce na „wyspę ostatniej nadziei”, co się stało z nim po Poczdamie.Zapraszamy na rozmowę z dr Władysławem Bułhakiem z Instytutu Pamięci Narodowejdr hab. Władysław Bułhak – historyk, specjalista w zakresie historii wywiadu, kontrwywiadu i nauk o bezpieczeństwie. Pracownik Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej oraz wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego. W swojej pracy naukowej zajmuje się m.in. stosunkami polsko-rosyjskimi w XIX i XX wieku, historią polskich służb wywiadowczych, wywiadem i kontrwywiadem Polskiego Państwa Podziemnego, działalnością służb PRL oraz problematyką zimnej wojny. Autor i redaktor licznych publikacji naukowych, m.in. książek „Szpiedzy PRL-u”, „Wywiad PRL a Watykan 1962–1978” oraz „W masce i bez maski. Wywiad polski na wychodźstwie w czasie II wojny światowej”.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

22. 1156. Czas odpoczynku? / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

    18 août 20261 h 42 minSaison 1 · Épisode 1156À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [11 sierpnia 2026 r.]Wakacje to zwykle sezon „ogórkowy”, a media gorączkowo poszukują tematów. Dawniej w czasie …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [11 sierpnia 2026 r.]Wakacje to zwykle sezon „ogórkowy”, a media gorączkowo poszukują tematów. Dawniej w czasie wakacji „pojawiał” się potwór z Loch Ness, gdzieś straszyły duchy albo ktoś widział dziwne leśne stwory. Dzisiaj nic z tych rzeczy – świat się gotuje i niemal codziennie docierają do nas nowe wiadomości.Ostatnio na przykład prezydent Trump odwołał „największy od II wojny światowej atak na Iran”. Media donoszą o zamieszaniu wokół różnego rodzaju pocisków rakietowych, z których USA się „wystrzelały”, chcąc zmusić Iran do zaakceptowania pokoju. Ten jednak się nie ugiął i negocjuje z Omanem warunki, na jakich statki będą mogły przepływać przez cieśninę Ormuz.Z kolei Ukrainie brakuje pocisków antybalistycznych, przez co staje się coraz bardziej bezbronna wobec tego rodzaju (pocisków balistycznych) broni. Potrafiła jednak zniszczyć około 25% zasobów platformy sprzedażowej Wildberries, na której Rosjanie (w tym żołnierze) kupowali sprzęt wojskowy, a rosyjski przemysł militarny sprowadzał elementy optyczne i elektroniczne do produkcji dronów. Ukraina jest też bardzo skuteczna w unieruchamianiu rosyjskich rafinerii – w efekcie Rosjanie stoją w kolejkach po benzynę.Jeśli chodzi o Polskę – jakoś ucichła sprawa stacjonowania (obecności) wojsk amerykańskich, co obiecał Donald Trump. Za to coraz śmielej działa rosyjska piąta kolumna. Grzegorz Braun powtarza, że obecność wojsk NATO i wojsk amerykańskich w Polsce to narażanie kraju na rosyjski atak oraz działanie noszące znamiona zdrady stanu. Wypowiedzi tego polityka współgrają z treścią rosyjskiego ultimatum z 2021 roku, w którym Rosja żądała wycofania wszystkich wojsk NATO z Polski i pozostałych dawnych krajów bloku wschodniego.Te wypowiedzi oraz brak zdecydowanego sprzeciwu wobec nich są oczywiście obserwowane przez rządy innych krajów. Powodują, że Polska coraz bardziej traci zdolności koalicyjne i zostaje pozbawiana roli, jaką powinna odgrywać we wzmacnianiu wschodniej flanki NATO.Rosja wygrywa też wojnę dezinformacyjną – Polacy są bliscy powszechnego uznania, że większym zagrożeniem dla Polski jest Ukraina niż Rosja.Jak mogą potoczyć się dalsze wydarzenia? To będzie tematem rozmowy z Jerzym Markiem Nowakowskim we wtorek, 11 sierpnia 2026 roku, tuż przed naszą przerwą wakacyjną.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

23. 1155. Ciekawy tydzień / Piotr Szczepański, dr Agnieszka Bryc i Jerzy Marek Nowakowski

    14 août 20261 h 48 minSaison 1 · Épisode 1155À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z dr Agnieszką Bryc i Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [4 sierpnia 2026 r.]Minęły czasy, gdy wakacje były sezonem ogórkowym - świat się gotuje. Trwają …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z dr Agnieszką Bryc i Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [4 sierpnia 2026 r.]Minęły czasy, gdy wakacje były sezonem ogórkowym - świat się gotuje. Trwają dwie gorące wojny, z których obie bezpośrednio dotyczą Europy i Polski. Świat toczy też walkę na frontach hybrydowych i dezinformacyjnych.Trwa wojna dezinformacyjna. Jeden wpis w mediach społecznościowych spowodował najazd migrantów na Ceutę, hiszpańską enklawę w Afryce, w wyniku czego śmierć poniosło kilkadziesiąt osób. Gdy okazało się, że to fałszywa informacja, migranci wrócili.Jednak wydarzenie to pokazało, jak łatwo zdestabilizować Europę - partie prawicowe natychmiast zaatakowały Hiszpanię i zaczęły żądać wykluczenia jej ze strefy Schengen, choć przecież Ceutę odgradza od kontynentu co najmniej 14 km morza o niezwykle silnych prądach. Uchodźcy stali się bronią, którą - jak się zdaje - wykorzystują nie tylko Rosjanie.W Polsce po raz pierwszy spadł (na szczęście na pole) i wybuchł rosyjski pocisk kierowany, co wywołało kolejną gorącą awanturę polityczną. Czyżby Rosjanie zyskali kolejny sposób dzielenia Polaków.Te wydarzenia wymagają uporządkowania i głębszej analizy, dlatego przyjrzymy się im w kolejnej Międzynarodowej Rozmowie Wszechnicy. Gościem Jerzego Marka Nowakowskiego i Piotra Szczepańskiego będzie po raz kolejny dr Agnieszka Bryc.fot Agnieszka Bryc: https://www.kew.org.pl/protecting-european-values/agnieszka-bryc-fellow/Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

24. 1154. Polityka zagraniczna – pytania i odpowiedzi / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

    12 août 20261 h 45 minSaison 1 · Épisode 1154À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [28 lipca 2026 r.]Fernand Braudel nazwał wojny „pianą historii” – pianą, która unosi się nad głębokimi, długofalowymi …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [28 lipca 2026 r.]Fernand Braudel nazwał wojny „pianą historii” – pianą, która unosi się nad głębokimi, długofalowymi procesami przemian. Jakie zatem procesy toczą się dziś pod tą „pianą” w kontekście wojen w Ukrainie czy na Bliskim Wschodzie? I jak te konflikty wpłyną na przyszłość?Czy obecne pokolenie Europejczyków – w tym Polaków – miało szczęście, żyjąc w czasie strategicznej pauzy i rozkwitu Unii Europejskiej, która przyniosła niespotykany dotąd dobrobyt? Czy ten projekt ma szansę przetrwać, czy właśnie dobiega końca, a my wracamy do realiów, w których głównym celem staje się walka o przetrwanie? Wszak poprzednie architektury bezpieczeństwa – te po pokoju westfalskim, kongresie wiedeńskim czy berlińskim – również ostatecznie spłonęły w pożogach wojennych. Czy da się jeszcze uratować europejski dobrobyt?W kolejnej rozmowie poszukamy odpowiedzi na te pytania, odpowiadając również na pytania naszych widzów z poprzednich spotkań. A ponieważ trwają wakacje, zaproponujemy także kilka lektur i miejsc do odwiedzeniaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

25. 1153. Międzynarodowe sprawy Polaków / Piotr Szczepański, dr Agnieszka Bryc i Jerzy Marek Nowakowski

    22 juillet 20261 h 51 minSaison 1 · Épisode 1153À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Agnieszką Bryc i Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [21 lipca 2026 r.]Polityka zagraniczna bezpośrednio dotyka każdego z nas. Napięcia na linii …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Agnieszką Bryc i Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [21 lipca 2026 r.]Polityka zagraniczna bezpośrednio dotyka każdego z nas. Napięcia na linii Izrael–USA–Iran błyskawicznie dyktują ceny paliw na stacjach, uderzając w budżety domowe, przedsiębiorców i całą światową gospodarkę.Z kolei tocząca się tuż za naszą wschodnią granicą wojna Rosji z Ukrainą to konflikt, którego wynik przesądzi o losach obecnych i przyszłych pokoleń. Będzie on decydujący dla utrzymania suwerenności Polski i naszego prawa do samostanowienia.Świat ulega głębokiej transformacji, a przed Europą piętrzą się nowe wyzwania. Unia Europejska i jej państwa członkowskie gorączkowo szukają nowych rozwiązań. Wystarczy prześledzić oficjalne strony prezydenta Francji czy norweskiego MSZ – na bieżąco relacjonują one strategiczne spotkania, inicjatywy i porozumienia (również te z Ukrainą).Jak na tym tle wypada komunikacja polskich instytucji – proszę zobaczyć.Rzeczywistość wokół nas uległa nieodwracalnej zmianie. To najlepszy moment, by zapytać: jak zdefiniować na nowo polskie interesy międzynarodowe i na czym powinniśmy się dziś skupić?Zapraszamy na kolejną dyskusję o polityce zagranicznej w ramach Wszechnicy! O międzynarodowych sprawach Polaków – jak zawsze – z Jerzym Markiem Nowakowskim, a zaproszonym gościem będzie ekspertka Agnieszka Bryc.Dr Agnieszka Bryc - politolożka i wykładowczyni Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, specjalizująca się w polityce zagranicznej Rosji, państwach poradzieckich oraz stosunkach międzynarodowych. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie uzyskała również stopień doktora nauk humanistycznych. Przewodnicząca Rady Ośrodka Studiów Wschodnich, członkini rad i gremiów naukowych zajmujących się Europą Wschodnią. Aktywnie popularyzuje wiedzę o polityce międzynarodowej, regularnie komentując wydarzenia w mediach i współprowadząc podcast „Raport międzynarodowy”.fot Agnieszka Bryc: https://www.kew.org.pl/protecting-european-values/agnieszka-bryc-fellow/Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#politykazagraniczna #bezpieczeństwo #Rosja #Ukraina #Europa #Iran #Izrael #USA #AgnieszkaBryc #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #Wszechnica #rozmowywszechnicy

26. 1152. Czy szczyt NATO uratował Zachód? / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

    16 juillet 20261 h 27 minSaison 1 · Épisode 1152À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [14 lipca 2026 r.]Miało być skromnie i ostrożnie, a było ciekawie. Prezydent Trump ogłosił, że weźmie udział tylko ze …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [14 lipca 2026 r.]Miało być skromnie i ostrożnie, a było ciekawie. Prezydent Trump ogłosił, że weźmie udział tylko ze względu na „swojego przyjaciela”, prezydenta Erdogana. Ale uczestniczył w obradach plenarnych. W czasie ich trwania nie poruszył drażliwych kwestii Grenlandii czy pretensji o brak wsparcia w wojnie z Iranem.Trump przy okazji przyjechał do Ankary z oficjalną wizytą. Przyjęto go po królewsku z konną asystą (w Polsce to to nosiło nazwę banderia). Erdogan wyszedł naprzeciw podjeżdżającej limuzyny, a potem przegląd kompanii honorowej : widok dwóch starszych panów dokonujących tradycyjnego przeglądu kompanii honorowej, wspierających się podczas tej ceremonii był wzruszający.Na szczycie sukces odniosła Ukraina, wymieniona w końcowej deklaracji jako "podstawa" bezpieczeństwa Europy wobec (również wspomnianego) zagrożenia ze strony Rosji. To ogromna zmiana w stosunku do postaw krajów europejskich z początku wojny.Prezydenci Donald Trump i Wołodymyr Zełenski rozmawiali dość długo podczas osobnego spotkania. W czasie rozmowy Prezydent Trump powiedział, że Ukraina dostanie licencję na produkcję pocisków Patriot, a także miał pozytywnie wyrazić się o Polsce i o dużej liczbie Ukraińców w naszym kraju. Czy uwagi te dotyczyły w jakiś sposób stanu wzajemnych relacji - trudno stwierdzić.Ogłoszono różne inicjatywy finansowe wspierające proces zbrojenia się Europy oraz podpisano listy intencyjne dotyczące kontraktów zbrojeniowych. Wszystko to może świadczyć o tym, że Zachód, a szczególnie Europa, raczej się jednoczy, niż rozpada, jak to wieszczą niektórzy.Inne sprawy, które zostaną poruszone w nadchodzącej rozmowie, to: 14 lipca i "europejski wymiar" tego święta, koniec zawieszenia broni w wojnie z Iranem (a już mieliśmy nadzieję na tańsze zakupy na stacjach benzynowych), spór z Ukrainą i rola deklaracji Parlamentu Europejskiego, sposób, w jaki Rosja może wybrnąć z konfliktu, oraz kolejny rzut oka na procesy globalne. I oczywiście dyskusja z widzami.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

27. 1151. Posłów pomysły na Europę / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

    8 juillet 20261 h 46 minSaison 1 · Épisode 1151À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [7 lipca 2026 r.]25 maja 2026 roku studenci I roku Wydziału Europeistyki na Uniwersytecie Warszawskim zorganizowali …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [7 lipca 2026 r.]

    25 maja 2026 roku studenci I roku Wydziału Europeistyki na Uniwersytecie Warszawskim zorganizowali symulację obrad polskiego parlamentu (sesji plenarnej) – debatę pod tytułem „Polska i Unia Europejska w zmieniającym się świecie”. To niezwykle ciekawa inicjatywa. Studenci zaprosili posłów ze wszystkich ugrupowań, jednak nie pojawił się nikt z Platformy Obywatelskiej. Nie po raz pierwszy działacze tej partii mają w nosie obywateli. No cóż, pycha kroczy przed upadkiem.Najciekawsze były wypowiedzi posłów dotyczące Unii Europejskiej. Każdy widzi, że wszystko się zmieniło – przed Europą i krajami europejskimi, w tym szczególnie przed Polską, stają wyzwania egzystencjalne. Europa jest 10 lat po brexicie, a jego skutki są dla Zjednoczonego Królestwa (UK) widoczne i dotkliwe. Zmieniają się rządy (podobnie jak niegdyś we Włoszech, które z kolei teraz są stabilnym państwem), a system opieki zdrowotnej, który miał rozkwitnąć zasilony zaoszczędzonymi pieniędzmi, kuleje jak dawniej. Polacy i inni imigranci z Europy Środkowej wyjechali, a na ich miejsce przybyli nowi z Afryki, co tylko pogłębiło kryzys migracyjny (który brexit miał rzekomo rozwiązać). Brakuje rąk do pracy, a rolnicy, którzy poparli wyjście z UE, teraz domagają się takiego samego wsparcia, jakie otrzymywali za czasów członkostwa. Wskutek konkurencji z globalnego Południa - Nowej Zelandii i Australii - nie mają gdzie sprzedawać swojej wołowiny. Samotne UK jest bezradne wobec ceł nakładanych przez Donalda Trumpa i Chiny. Straty w PKB przekładają się na coraz niższy poziom życia…Ta sytuacja spowodowała, że przywódcy europejskich partii prawicowych najpierw przestali mówić o frexitach, dexitach czy nexitach i końcu Unii, potem zaczęli twierdzić, że Unia tak, ale potrzebne są zmiany stymulowane od wewnątrz. Teraz z kolei - tak jak Giorgia Meloni - zaczynają mówić, że w obecnych czasach potrzebujemy wręcz silniejszej Unii, by sprostać wyzwaniom, jakie tworzą Chiny, USA, Rosja i zmiany klimatyczne.I tu dochodzimy do wypowiedzi polskich posłów podczas tej studenckiej debaty. Wychodzi na to, że większość z nich zupełnie nie rozumie zmian, jakie zaszły wokół nas i w samej Europie, nie rozumie sensu umów handlowych i nie ma pojęcia, o co toczy się gra.Studenci I roku przygotowali własną uchwałę (https://docs.google.com/document/d/1KYlyZXdeSEPh56uvHhfZ4ydHGUnlwlDWLWlBjL2SmDU/edit?tab=t.0#heading=h.z01aqymm8qpz) Z wieloma jej postulatami można dyskutować, jednak najcenniejsze jest to, że sami podjęli obywatelską inicjatywę spotkania, musieli się merytorycznie przygotować i wykazali tym samym troskę o przyszłość swoją oraz Rzeczypospolitej. Teraz powinni wezwać do podobnych spotkań i debat studentów innych uniwersytetów. Być może jest to droga do upowszechniania wiedzy o współczesnym świecie i sposób na ograniczenie sukcesów Rosji w wojnie dezinformacyjnej, prowadzonej w Polsce i Europie.O tym i o wielu innych bieżących sprawach – w najbliższej rozmowie z Jerzym Markiem Nowakowskim.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

28. 1150. Racja stanu a wojna medalowa / Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański

    2 juillet 20261 h 42 minSaison 1 · Épisode 1150À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [30 czerwca 2026 r.]Ani my się stąd nie przeniesiemy, ani Ukraińcy. Nie narzucimy im naszej wersji ich historii i …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [30 czerwca 2026 r.]Ani my się stąd nie przeniesiemy, ani Ukraińcy. Nie narzucimy im naszej wersji ich historii i bohaterów narodowych, tak jak oni nie narzucą nam swojej wizji przeszłości. Musimy nauczyć się z tym żyć. Musimy ich przekonać do naszego prawa – i naszej głębokiej potrzeby – do godnego pochowania zamordowanych. Oni już nie ożyją, nikomu nie będą zagrażać…Zarówno Polacy, jak i Ukraińcy muszą patrzeć w przyszłość. Musimy jasno określić, do czego jesteśmy sobie nawzajem potrzebni i jakie są nasze strategiczne interesy. Oba kraje leżą na obszarze, na którym ściera się europejskie heartland z rimlandem. Ze względu na swoje położenie, oba państwa – a zwłaszcza Ukraina – stają się kluczowe dla europejskiego rimlandu. Są również niezwykle ważne dla położonej w heartlandzie Rosji, która po utracie wpływów próbuje i będzie dążyć w przyszłości do osiągnięcia swoich dawnych limes. Dla Kremla Ukraina to wciąż część Rosji, a Ukraińcy – jedynie „zagubieni Rosjanie”. Polska, to strefa buforowa, nad którą panował przez stulecia.W ultimatum z 2021 roku Polska miała stać się „daniem”, które Zachód podaruje Rosji poprzez odłączenie nas od zachodniego systemu bezpieczeństwa. Nic nie wskazuje na to, by Rosjanie zrezygnowali. W cieniu tego zagrożenia przyjdzie żyć i pracować kolejnym pokoleniom Polaków.Wydaje się, że jedyną logiczną odpowiedzią na ten stan rzeczy jest wolna, włączona w zachodni system bezpieczeństwa Ukraina oraz nasze dobre z nią relacje. Jak to osiągnąć?Zapraszamy na wtorkową rozmowę Wszechnicy z Jerzym Markiem Nowakowskim, w której poruszymy te ważne zagadnienia…Jerzy Marek Nowakowski – historyk i dyplomata, analityk oraz komentator spraw międzynarodowych. W latach 1997–2001 był podsekretarzem stanu w KPRM i głównym doradcą ds. zagranicznych premiera Jerzego Buzka. Pełnił funkcję ambasadora RP na Łotwie (2010–2014) oraz w Armenii (2014–2017). Jest związany ze środowiskiem analitycznym i eksperckim; kieruje Akademickim Centrum Analiz Strategicznych przy Akademii Sztuki Wojennej (powołany na stanowisko dyrektora w 2025 r.)Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

29. 1149. Wojna na Bliskim Wschodzie wnioski i rezultaty / Magdalena El Ghamari, Nowakowski i Szczepański

    26 juin 20261 h 37 minSaison 1 · Épisode 1149À suivre

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Magdalena El Ghamari i Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [23 czerwca 2026 r.]To stało się nie pierwszy raz w dziejach świata. Miała być krótka i szybka …

    Notes de l’épisode

    Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Magdalena El Ghamari i Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [23 czerwca 2026 r.]To stało się nie pierwszy raz w dziejach świata. Miała być krótka i szybka wojna. Usunięcie ekipy rządzącej i skłonienie napadniętego kraju do uległości. Jednak stało się coś odwrotnego mocarstwo, które rozpoczęło wojnę musiało szybko ustąpić i zostało upokorzone. Nieprzemyślane działania doprowadziły rezultatów odwrotnych od zamierzeń. To ważna lekcja dla wszystkich rządzących. Planowanie i strategia, a nie wiara w swoją potęgę, nawet jeśli jesteś mocarstwem…No i oczywiście inne bieżące sprawy polityki zagranicznej…Zapraszamy na rozmowę z Magdaleną El Ghamari i Jerzym Markiem NowakowskimDr Magdalena El Ghamari – doktor nauk społecznych w obszarze nauk o obronności (2013), pracowniczka naukowo-dydaktyczna Instytutu Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych (INPiSM). Zajmuje się badaniami nad terroryzmem, propagandą i rekrutacją w organizacjach terrorystycznych, procesami radykalizacji i ekstremizmu oraz problematyką regionu MENA (religia i kultura świata arabsko-muzułmańskiego). Jest członkinią m.in. Radicalisation & Extremism Advisory Board (RAN) oraz Society for Libyan Studies (The British Academy), a także stowarzyszenia kombatantów misji pokojowych ONZ. W latach 2017–2020 była stypendystką Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców; pełni funkcje eksperckie m.in. w obszarze ekstremizmu islamskiego i bezpieczeństwa wewnętrznego. W latach 2023–2025 pracowała jako profesorka wizytująca w Heidelberg Skopje (Macedonia). Równolegle działa jako niezależna międzynarodowa ekspertka i szkoleniowiec dla instytucji krajowych i międzynarodowych (m.in. FRONTEX, CEPOL, UNESCO, KFOR, EULEX), prowadząc szkolenia dotyczące środowiska operacji oraz obszaru arabsko-muzułmańskiego, w tym w kontekstach takich jak Afganistan, Irak, Kosowo i Libia.Jerzy Marek Nowakowski – historyk i dyplomata, analityk oraz komentator spraw międzynarodowych. W latach 1997–2001 był podsekretarzem stanu w KPRM i głównym doradcą ds. zagranicznych premiera Jerzego Buzka. Pełnił funkcję ambasadora RP na Łotwie (2010–2014) oraz w Armenii (2014–2017). Jest związany ze środowiskiem analitycznym i eksperckim; kieruje Akademickim Centrum Analiz Strategicznych przy Akademii Sztuki Wojennej (powołany na stanowisko dyrektora w 2025 r.)Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#polityka #wojna #bliskiwschód #rozmowywszechnicy #Wszechnica #WszechnicaFWW #rozmowywszechnicy #politykazagraniczna #geopolityka #bezpieczeństwo #stosunkimiędzynarodowe #konflikty #strategia #dyplomacja #MENA #BliskiWschód #MagdalenaElGhamari #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #analiza #świat #polityka #nauka #edukacja

30. 1148. Psychologia od kuchni - dr Adrianna Wielgopolan

    22 juin 202611 minSaison 1 · Épisode 1148À suivre

    Wykład dr Adrianny Wielgopolan w ramach XII Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego [21 marca 2026 r.]Dlaczego niektóre decyzje podejmujemy błyskawicznie, a nad innymi zastanawiamy się przez …

    Notes de l’épisode

    Wykład dr Adrianny Wielgopolan w ramach XII Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego [21 marca 2026 r.]Dlaczego niektóre decyzje podejmujemy błyskawicznie, a nad innymi zastanawiamy się przez długie minuty? Skąd wiemy, że ktoś jest zły, jeszcze zanim zdążymy świadomie przeanalizować jego wyraz twarzy? I dlaczego nasz mózg tak łatwo daje się nabierać na iluzje optyczne?W wykładzie zaglądamy do laboratorium współczesnej psychologii i sprawdzamy, czym naprawdę zajmują się psychologowie. To okazja, by zobaczyć „psychologię od kuchni” - poznać metody badawcze, narzędzia oraz pytania, na które naukowcy próbują znaleźć odpowiedzi.Wykład pokazuje, że psychologia nie ogranicza się do rozmów o emocjach czy testów osobowości. To nowoczesna nauka badająca sposób, w jaki człowiek postrzega świat, podejmuje decyzje, przetwarza informacje oraz funkcjonuje w relacjach z innymi ludźmi.Dowiemy się między innymi:- jak działa ludzki mózg podczas podejmowania decyzji,- czym różni się myślenie automatyczne od refleksyjnego,- dlaczego popełniamy błędy poznawcze,- jak rozpoznajemy emocje innych osób,- skąd biorą się iluzje optyczne i poznawcze,- jak psychologowie badają uwagę, pamięć i procesy myślowe.Prelegentka wyjaśnia również, jak wygląda współczesny warsztat badawczy psychologa. Poznamy metody wykorzystywane w laboratoriach psychologicznych - od kwestionariuszy i eksperymentów, przez okulografię (eye-tracking), po techniki neuroobrazowania pozwalające obserwować aktywność mózgu. Dowiemy się także, jak w badaniach psychologicznych wykorzystuje się gry, symulacje i wirtualną rzeczywistość.Szczególnie interesującym elementem wykładu jest omówienie dwóch systemów myślenia opisanych przez psychologię poznawczą. Jeden działa szybko, automatycznie i intuicyjnie, drugi wolniej, ale pozwala analizować, planować i rozwiązywać złożone problemy. To właśnie współpraca tych dwóch mechanizmów wpływa na większość naszych codziennych wyborów.dr Adrianna Wielgopolan - psycholożka, badaczka procesów emocjonalnych i poznawczych, adiunkt na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w psychologii poznawczej i psychologii emocji, badając m.in. wpływ emocji na uwagę, pamięć, podejmowanie decyzji oraz funkcjonowanie społeczne. W swojej pracy wykorzystuje metody eksperymentalne, analizę zachowania oraz nowoczesne techniki badawcze stosowane w psychologii poznawczej. Autorka i współautorka publikacji naukowych poświęconych emocjom, niejednoznaczności emocjonalnej, kontroli poznawczej oraz relacjom między emocjami a procesami myślowymi. Kieruje projektem badawczym Narodowego Centrum Nauki dotyczącym roli niejednoznaczności emocjonalnej w procesach poznawczych. Laureatka programu START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej dla wybitnych młodych naukowców. Jej zainteresowania naukowe obejmują psychologię emocji, psychologię poznawczą, psycholingwistykę, społeczne aspekty przetwarzania informacji oraz zastosowanie metod eksperymentalnych w badaniach nad funkcjonowaniem człowieka.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#psychologia #mózg #nauka #psychologiapoznawcza #emocje #UW #UniwersytetWarszawski #kampusochota #neuronauka #psychologiaodkuchni #Wszechnica

Voici les 40 derniers épisodes sur 1 181. Les épisodes plus anciens se trouvent dans le flux du podcast.