Zum Inhalt springen

#77- Kiedy naprawdę odpowiadamy za swoje czyny? | prof. Marcin Matczak

11.11.2026 · 57 Min.

Shownotes

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Marcinem Matczakiem, filozofem prawa z Uniwersytetu Warszawskiego, o wolnej woli, odpowiedzialności za własne czyny i o tym, po co właściwie karzemy.

Czy można być winnym bez wolnej woli? Czy im lepiej rozumiemy przyczyny czyjegoś zachowania, tym trudniej nam potępić tę osobę? I po co właściwie karzemy?

W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o tym z prof. Marcinem Matczakiem, filozofem prawa z Uniwersytetu Warszawskiego, a także publicystą i komentatorem życia publicznego.

W rozmowie zadajemy m.in. takie pytania.

- Jaki obraz człowieka zakłada prawo, kiedy przypisuje komuś winę?
- Dlaczego przy ocenie poczytalności prawo korzysta z wiedzy psychiatrów?
- Jakie znaczenie dla odpowiedzialności ma zdolność rozważania racji i reagowania na nie?
- Co model szybkiego i wolnego myślenia Kahnemana wnosi do rozmowy o impulsach i samokontroli?
- Co eksperyment myślowy Harry'ego Frankfurta mówi o odpowiedzialności, gdy nie można było postąpić inaczej?
- Co przypadek guza mózgu mówi o granicy między wyjaśnieniem zachowania a usprawiedliwieniem sprawcy?
- Czy determinizm oznacza, że można przewidzieć nasze zachowania? Co ma do tego efekt motyla?
- Jak prawo może wpływać na nasze decyzje, jeśli przyjmiemy, że są zdeterminowane?
- Czy kara ma służyć odpłacie, odstraszaniu czy ochronie przed kolejnymi przestępstwami?
- Czy prawdopodobieństwo poniesienia kary odstrasza skuteczniej niż jej surowość?
- Na czym polega architektura wyboru i kiedy wpływanie na decyzje obywateli staje się manipulacją?
- Czego prohibicja i kampania przeciw wróblom uczą o niezamierzonych skutkach ingerencji w złożone systemy?
- Jak przewidywać skutki nowych przepisów i czy symulacje z użyciem AI mogłyby w tym pomóc?
- Co ewolucja kulturowa podpowiada o tym, jak szybko warto zmieniać prawo?
- Jaką rolę w rozwoju społeczeństwa odgrywa wolność wypowiedzi, badań i twórczości? Gdzie przebiegają granice tej swobody?

Prof. Marcin Matczak pracuje w Katedrze Filozofii Prawa i Nauki o Państwie na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się m.in. interpretacją prawa i jej związkami z filozofią języka. Jest autorem książki "Imperium tekstu. Prawo jako postulowanie i urzeczywistnianie świata możliwego".

Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Matczak
Profil na Uniwersytecie Warszawskim: https://wpia.uw.edu.pl/eksperci/marcin-stanislaw-matczak

Rozdziały:
00:00:00 Wstęp
00:00:57 Jaki obraz człowieka zakłada prawo?
00:01:34 Przyczyny zachowania, wina i poczytalność
00:04:10 Odpowiedzialność i zdolność reagowania na racje
00:08:25 Szybkie i wolne myślenie u Kahnemana
00:12:23 Czy prawo potrzebuje wolnej woli?
00:14:02 Foucault, kara i granice izolacji
00:16:17 Determinizm i poziomy opisu człowieka
00:19:24 Skąd bierze się zdolność hamowania impulsów?
00:22:14 Eksperyment myślowy Frankfurta
00:25:11 Guz mózgu a ocena winy
00:28:41 Efekt motyla i granice przewidywania
00:30:45 Determinizm a fatalizm
00:33:07 Jak normy wpływają na zachowanie?
00:35:29 Po co karzemy? Odpłata i prewencja
00:37:20 Surowość i nieuchronność kary
00:41:42 Architektura wyboru i granice ingerencji państwa
00:43:36 Wróble, prohibicja i skutki uboczne regulacji
00:47:12 Ocena skutków regulacji i symulacje AI
00:49:44 Ewolucja kulturowa i tempo zmian prawa
00:53:18 Wolność wypowiedzi, badań i twórczości
00:56:38 Zakończenie i podziękowania

Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

Wsparcie projektu i dostęp do społeczności
[https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane](https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane)

Podziękowania dla patronów wspierających projekt:
Sebastian Jaskulski

Alle Folgen von To Bardziej Skomplikowane

Einstellungen

Darstellung

Sprache

Bestimmt, welche Sender dir auf der Startseite zuerst gezeigt werden.

Verlauf

Zuletzt gehörte Sender und Folgen und deine letzten Suchen liegen nur in diesem Browser.

Hinweise

Ein kurzer Hinweis, wenn ein Podcast, dem du folgst, eine neue Folge hat. Einzelne Podcasts stellst du über die Glocke auf ihrer Seite ab.

Konto

Favoriten speichern – in der App und auf der Website.

Tastenkürzel

/
Suche öffnen
Leertaste
Abspielen oder anhalten
← →
Im Player: 15 s zurück, 30 s vor (Folgen) · im Regal: nächste Kachel
↑ ↓
Im Regal: Ziel innerhalb der Kachel
Pos1 / Ende
Im Regal: erste bzw. letzte Kachel
Esc
Fenster oder Menü schließen
?
Diese Übersicht
Läuft gerade

Zur Senderseite

Als Nächstes

    Folgen mit „Als Nächstes“ vormerken – sie laufen nach der aktuellen Folge.