
#77- Kiedy naprawdę odpowiadamy za swoje czyny? | prof. Marcin Matczak
Shownotes
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Marcinem Matczakiem, filozofem prawa z Uniwersytetu Warszawskiego, o wolnej woli, odpowiedzialności za własne czyny i o tym, po co właściwie karzemy.
Czy można być winnym bez wolnej woli? Czy im lepiej rozumiemy przyczyny czyjegoś zachowania, tym trudniej nam potępić tę osobę? I po co właściwie karzemy?
W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o tym z prof. Marcinem Matczakiem, filozofem prawa z Uniwersytetu Warszawskiego, a także publicystą i komentatorem życia publicznego.
W rozmowie zadajemy m.in. takie pytania.
- Jaki obraz człowieka zakłada prawo, kiedy przypisuje komuś winę?
- Dlaczego przy ocenie poczytalności prawo korzysta z wiedzy psychiatrów?
- Jakie znaczenie dla odpowiedzialności ma zdolność rozważania racji i reagowania na nie?
- Co model szybkiego i wolnego myślenia Kahnemana wnosi do rozmowy o impulsach i samokontroli?
- Co eksperyment myślowy Harry'ego Frankfurta mówi o odpowiedzialności, gdy nie można było postąpić inaczej?
- Co przypadek guza mózgu mówi o granicy między wyjaśnieniem zachowania a usprawiedliwieniem sprawcy?
- Czy determinizm oznacza, że można przewidzieć nasze zachowania? Co ma do tego efekt motyla?
- Jak prawo może wpływać na nasze decyzje, jeśli przyjmiemy, że są zdeterminowane?
- Czy kara ma służyć odpłacie, odstraszaniu czy ochronie przed kolejnymi przestępstwami?
- Czy prawdopodobieństwo poniesienia kary odstrasza skuteczniej niż jej surowość?
- Na czym polega architektura wyboru i kiedy wpływanie na decyzje obywateli staje się manipulacją?
- Czego prohibicja i kampania przeciw wróblom uczą o niezamierzonych skutkach ingerencji w złożone systemy?
- Jak przewidywać skutki nowych przepisów i czy symulacje z użyciem AI mogłyby w tym pomóc?
- Co ewolucja kulturowa podpowiada o tym, jak szybko warto zmieniać prawo?
- Jaką rolę w rozwoju społeczeństwa odgrywa wolność wypowiedzi, badań i twórczości? Gdzie przebiegają granice tej swobody?
Prof. Marcin Matczak pracuje w Katedrze Filozofii Prawa i Nauki o Państwie na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się m.in. interpretacją prawa i jej związkami z filozofią języka. Jest autorem książki "Imperium tekstu. Prawo jako postulowanie i urzeczywistnianie świata możliwego".
Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Matczak
Profil na Uniwersytecie Warszawskim: https://wpia.uw.edu.pl/eksperci/marcin-stanislaw-matczak
Rozdziały:
00:00:00 Wstęp
00:00:57 Jaki obraz człowieka zakłada prawo?
00:01:34 Przyczyny zachowania, wina i poczytalność
00:04:10 Odpowiedzialność i zdolność reagowania na racje
00:08:25 Szybkie i wolne myślenie u Kahnemana
00:12:23 Czy prawo potrzebuje wolnej woli?
00:14:02 Foucault, kara i granice izolacji
00:16:17 Determinizm i poziomy opisu człowieka
00:19:24 Skąd bierze się zdolność hamowania impulsów?
00:22:14 Eksperyment myślowy Frankfurta
00:25:11 Guz mózgu a ocena winy
00:28:41 Efekt motyla i granice przewidywania
00:30:45 Determinizm a fatalizm
00:33:07 Jak normy wpływają na zachowanie?
00:35:29 Po co karzemy? Odpłata i prewencja
00:37:20 Surowość i nieuchronność kary
00:41:42 Architektura wyboru i granice ingerencji państwa
00:43:36 Wróble, prohibicja i skutki uboczne regulacji
00:47:12 Ocena skutków regulacji i symulacje AI
00:49:44 Ewolucja kulturowa i tempo zmian prawa
00:53:18 Wolność wypowiedzi, badań i twórczości
00:56:38 Zakończenie i podziękowania
Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".
Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.
Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.
Wsparcie projektu i dostęp do społeczności
[https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane](https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane)
Podziękowania dla patronów wspierających projekt:
Sebastian Jaskulski
Kapitel (22)