Skip to content

#77- Kiedy naprawdę odpowiadamy za swoje czyny? | prof. Marcin Matczak

November 11, 2026 · 57 min

Show notes

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Marcinem Matczakiem, filozofem prawa z Uniwersytetu Warszawskiego, o wolnej woli, odpowiedzialności za własne czyny i o tym, po co właściwie karzemy.

Czy można być winnym bez wolnej woli? Czy im lepiej rozumiemy przyczyny czyjegoś zachowania, tym trudniej nam potępić tę osobę? I po co właściwie karzemy?

W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o tym z prof. Marcinem Matczakiem, filozofem prawa z Uniwersytetu Warszawskiego, a także publicystą i komentatorem życia publicznego.

W rozmowie zadajemy m.in. takie pytania.

- Jaki obraz człowieka zakłada prawo, kiedy przypisuje komuś winę?
- Dlaczego przy ocenie poczytalności prawo korzysta z wiedzy psychiatrów?
- Jakie znaczenie dla odpowiedzialności ma zdolność rozważania racji i reagowania na nie?
- Co model szybkiego i wolnego myślenia Kahnemana wnosi do rozmowy o impulsach i samokontroli?
- Co eksperyment myślowy Harry'ego Frankfurta mówi o odpowiedzialności, gdy nie można było postąpić inaczej?
- Co przypadek guza mózgu mówi o granicy między wyjaśnieniem zachowania a usprawiedliwieniem sprawcy?
- Czy determinizm oznacza, że można przewidzieć nasze zachowania? Co ma do tego efekt motyla?
- Jak prawo może wpływać na nasze decyzje, jeśli przyjmiemy, że są zdeterminowane?
- Czy kara ma służyć odpłacie, odstraszaniu czy ochronie przed kolejnymi przestępstwami?
- Czy prawdopodobieństwo poniesienia kary odstrasza skuteczniej niż jej surowość?
- Na czym polega architektura wyboru i kiedy wpływanie na decyzje obywateli staje się manipulacją?
- Czego prohibicja i kampania przeciw wróblom uczą o niezamierzonych skutkach ingerencji w złożone systemy?
- Jak przewidywać skutki nowych przepisów i czy symulacje z użyciem AI mogłyby w tym pomóc?
- Co ewolucja kulturowa podpowiada o tym, jak szybko warto zmieniać prawo?
- Jaką rolę w rozwoju społeczeństwa odgrywa wolność wypowiedzi, badań i twórczości? Gdzie przebiegają granice tej swobody?

Prof. Marcin Matczak pracuje w Katedrze Filozofii Prawa i Nauki o Państwie na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się m.in. interpretacją prawa i jej związkami z filozofią języka. Jest autorem książki "Imperium tekstu. Prawo jako postulowanie i urzeczywistnianie świata możliwego".

Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Matczak
Profil na Uniwersytecie Warszawskim: https://wpia.uw.edu.pl/eksperci/marcin-stanislaw-matczak

Rozdziały:
00:00:00 Wstęp
00:00:57 Jaki obraz człowieka zakłada prawo?
00:01:34 Przyczyny zachowania, wina i poczytalność
00:04:10 Odpowiedzialność i zdolność reagowania na racje
00:08:25 Szybkie i wolne myślenie u Kahnemana
00:12:23 Czy prawo potrzebuje wolnej woli?
00:14:02 Foucault, kara i granice izolacji
00:16:17 Determinizm i poziomy opisu człowieka
00:19:24 Skąd bierze się zdolność hamowania impulsów?
00:22:14 Eksperyment myślowy Frankfurta
00:25:11 Guz mózgu a ocena winy
00:28:41 Efekt motyla i granice przewidywania
00:30:45 Determinizm a fatalizm
00:33:07 Jak normy wpływają na zachowanie?
00:35:29 Po co karzemy? Odpłata i prewencja
00:37:20 Surowość i nieuchronność kary
00:41:42 Architektura wyboru i granice ingerencji państwa
00:43:36 Wróble, prohibicja i skutki uboczne regulacji
00:47:12 Ocena skutków regulacji i symulacje AI
00:49:44 Ewolucja kulturowa i tempo zmian prawa
00:53:18 Wolność wypowiedzi, badań i twórczości
00:56:38 Zakończenie i podziękowania

Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

Wsparcie projektu i dostęp do społeczności
[https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane](https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane)

Podziękowania dla patronów wspierających projekt:
Sebastian Jaskulski

All episodes of To Bardziej Skomplikowane

Settings

Display

Language

Decides which stations you see first on the home page.

History

Recently played stations and episodes and your latest searches are only stored in this browser.

Notifications

A short notice when a podcast you follow has a new episode. Turn off single podcasts with the bell on their page.

Account

Save favorites – in the app and on the website.

Keyboard shortcuts

/
Open search
Space
Play or pause
← →
In the player: back 15 s, forward 30 s (episodes) · in a row: next tile
↑ ↓
In a row: target within the tile
Home / End
In a row: first or last tile
Esc
Close window or menu
?
This overview
Now playing

Go to station page

Play next

    Add episodes with “Play next” – they play after the current episode.