
ហេតុអ្វីត្រូវចាក់ថ្នាំបង្ការគ្រុនផ្តាសាយ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ?
Notas do episódio
ក្នុងមួយឆ្នាំៗ មានមនុស្សរាប់លាននាក់ រត់រកពេទ្យដើម្បីពិគ្រោះជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ។ មិនមែនជាជំងឺធ្ងន់មែន ប៉ុន្តែផ្តាសាយបានឆក់យកជីវីតមនុស្សអស់ច្រើននាក់ណាស់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ ជាពិសេសនៅតាមបណ្តាប្រទេសត្រជាក់ដូចយ៉ាងបារាំង។ តើផ្តាសាយជាជំងឺរបស់ស្រុកត្រជាក់ឬ? ហើយហេតុអ្វីបានជាគេត្រូវចាក់វ៉ាក់សាំងជារៀងរាល់ឆ្នាំ បើចង់គេចពីជំងឺផ្តាសាយ?
ផ្តាសាយជាជំងឺឆ្លងដែលបង្កឡើងដោយវីរ៉ុស ហ្វ្លូអ៊ីនហ្សា ឬ ហ្វ្លូ Influenza។ នេះបើតាមនិយមន័យផ្តល់ដោយវិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រ។ ជំងឺផ្តាសាយប៉ះពាល់ជាពិសេស ប្រព័ន្ធផ្លូវដង្ហើម មានដូចជា ច្រមុះ បំពង់ក និងទងសួត តែកម្រប៉ះពាល់ដល់សួតណាស់។ រោគសញ្ញានៃជំងឺផ្តាសាយ អាចជាអាការៈក្តៅខ្លួន ឈឺសាច់ដុំ ឈឺក្បាល ឈឺបំពង់ក ក្អកស្ងួត រលាកច្រមុះ និង លេចឡើង នៅ១ទៅ៤បួនថ្ងៃ ក្រោយវីរ៉ុស បានឆ្លងចូលនិង សំងំនៅក្នុងខ្លួនយើង។
មេរោគផ្តាសាយ Influenzaមានបីប្រភេទ A B C។ វីរុសប្រភេទ អា មានភាពកំណាច និងគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងជាងគេ ព្រោះវាអាចបំប្លែងខ្លួនខ្លាំង និង ទាំងស្រុង ហើយបង្កបង្កើតទៅជាជំងឺរាតត្បាត ឆ្លងពេញពិភពលោកបាន។ កាចខ្លាំងដែរ វីរ៉ុសប្រភេទបេ មានកើតញឹកញយជាងគេ ជាភ្នាក់ងារនាំឲ្យមានករណីរាតត្បាតដែរ។ ជំងឺផ្តាសាយធំ ច្រើនតែជា ផ្តាសាយបង្កឡើងដោយវីរុស ប្រភេទ បេនេះឯង។ ចំណែក Influenza ប្រភេទ C វិញ ស្លូតជាងគេ និងមិនបង្កឲ្យមានការរាតត្បាតទេ ពោលគឺជាប្រភេទផ្តាសាយ ដែលមានទម្រង់ ដូចផ្តាសាយធម្មតា ហៀរសំបោរ តឹង ច្រមុះខឹតខកបន្តិចក៏បាត់ទៅវិញ។
ត្រជាក់ធ្វើឱ្យផ្តាសាយ?
នៅប្រទេសបារាំង ក៏ដូចជាបណ្តាប្រទេស នៅតំបន់អឌ្ឍគោលខាងជើង ចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ដល់ខែមេសា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ជារយៈពេល ដែលមានករណីឆ្លងផ្តាសាយច្រើនជាងគេ។ រដូវផ្តាសាយ ឬផ្តាសាយរដូវ ច្រើនចាប់ផ្ទុះខ្លាំងនៅម្តុំខែធ្នូឬខែមករា នៅពេលអាកាសធាតុ ចាប់ត្រជាក់ខ្លាំង។ ប៉ុន្តែនេះ ពុំមានន័យថា ផ្តាសាយជាជំងឺស្រុកត្រជាក់ឡើយ។ មិនដូច ជំនឿដែលដក់ជាប់ក្នុងចិត្តមនុស្សទូទៅ ភាពត្រជាក់មិនមែនជាមូលហេតុផ្ទាល់ នាំឲ្យកើតជំងឺផ្តាសាយទេ។ នេះជាការបញ្ជាក់របស់គ្រូពេទ្យឯកទេសជំងឺឆ្លង ដោយពន្យល់ថា ប្រទេសក្តៅ នៅអាស៊ី នៅដើមនិងមជ្ឈិមបូព៌ា ក៏ដូចជានៅអឺរ៉ុប អាមេរិក កាណាដា សុទ្ធតែមានមនុស្ស កើតផ្តាសាយទាំងអស់ និង មានរដូវឆ្លងផ្តាសាយខ្លាំងដូចៗគ្នា។ ភាពត្រជាក់មិនបង្កឱ្យកើតជំងឺផ្តាសាយទេ ព្រោះ ភាពត្រជាក់មិនមែនជាវីរុស។ ឯជំងឺផ្តាសាយបង្កឡើងដោយវីរុស។ គ្រាន់តែថាភាពត្រជាក់ អាចសម្រួលលក្ខខណ្ឌចម្លងវីរុសផ្តាសាយ។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាយើងគ្រប់គ្នាយល់ច្រលំ ហើយតែងតែ ផ្តែផ្តាំកូនចៅឲ្យប្រុងប្រយ័ត្ន ខ្លាចធ្លាក់ខ្លួនឈឺផ្តាសាយ ឲ្យតែមេឃចុះត្រជាក់។
ដោយជាក់ស្តែងទៅនោះ នៅពេលសីតុណ្ហភាពចាប់ចុះត្រជាក់ មនុស្សច្រើនតែមានទំនោរចង់សំងំនៅតែក្នុងផ្ទះ នៅទីបិទជិត ដើម្បីទទួលបានភាពកក់ក្តៅ។ គឺការរស់នៅក្នុងទីបិទជិត ក្នុងទីដែលអាចមានការជួបជុំប្រាស្រ័យជាមួយមនុស្សច្រើននេះហើយដែលជាកត្តានាំឱ្យងាយទទួលវីរុស ចម្លងជំងឺផ្តាសាយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត អាកាសធាតុត្រជាក់ នឹងជំរុញឱ្យភ្នាសនៅរន្ធច្រមុះស្ងួត។ ម៉ាស៊ីនកម្តៅ ក៏ធ្វើឲ្យខ្យល់បរិយាកាសកាន់តែស្ងួតដែរ ដូច្នេះរន្ធច្រមុះជាផ្លូវដកដង្ហើមរបស់យើងរឹតតែមានសភាពស្ងួតថែមមួយជាន់ទៀត។ រន្ធច្រមុះស្ងួត ឬផ្លូវដង្ហើមដង្ហើមស្ងួត នឹងសម្រួលឱ្យមានការបង្ករោគជាមួយវីរុសផ្លូវដង្ហើម។ ដល់អ៊ីចឹងទៅ វីរុសផ្លូវដង្ហើម ឬវីរុសផ្តាសាយ អាចនៅតោងជាប់លើភ្នាសនៃប្រព័ន្ធផ្លូវដង្ហើម ហើយលេចជាអាការៈផ្តាសាយឡើង។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពេលមេឃក្តៅ សីតុណ្ហភាពឡើងខ្ពស់ និងមានពន្លឺកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ វីរុសផ្តាសាយមិនអាចស៊ូរស់ក្នុងបរិយាកាសបានយូរទេ ហើយក្នុងរយៈពេលនោះ មនុស្សម្នាទូទៅ ក៏ចូលចិត្តរស់នៅក្រៅ នៅវាលមានខ្យល់រំភើយល្ហើយស្រួល ទើបហានិភ័យឆ្លងវីរុសផ្តាសាយត្រូវធ្លាក់ចុះ។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងប្រទេសក្តៅ វីរុសផ្តាសាយអាចចម្លងយ៉ាងសុះសាយពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់បាន ដោយហេតុតែមនុស្សម្នា គេចពីក្តៅទៅចូលទីត្រជាក់ មានម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ដែលជាកន្លែងបិទជិត មានមនុស្សផ្តុំគ្នាច្រើន ដែលសម្រួលឱ្យករណីចម្លងផ្តាសាយស្រួល។ ចេញពីទីក្តៅ ចូលកន្លែងត្រជាក់ ចេញផុតពីកន្លែងមានម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ទៅត្រូវក្តៅហែង គម្លាតនិងការប្រែប្រួលក្តៅត្រជាក់ភ្លាមៗ ដែលធ្វើភ្នាសផ្លូវដង្ហើមរងការប៉ះទង្គិច ក៏ជាកត្តាសម្រួលឲ្យកើតផ្តាសាយដែរ។
ថ្នាំបង្ការផ្តាសាយត្រូវចាក់រាល់ឆ្នាំ?
ផ្តាសាយមិនមែនជាជំងឺធ្ងន់ទេ។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០២៥ គ្រុនផ្តាសាយទំនងបានឆក់យកជីវិតមនុស្សអស់ប្រមាណជាង ១ម៉ឺន២ពាន់នាក់ នៅប្រទេសបារាំងដែលចាប់បើកយុទ្ធនាការចាក់ថ្នាំបង្ការជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ តាំងពីថ្ងៃទី ១៣ តុលាមក។ វ៉ាក់សាំងជាមធ្យោបាយដ៏ល្អ ប្រសើរជាងគេ ក្នុងកិច្ចការពារជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ។ ខុសពីថ្នាំបង្ការមួយចំនួនផ្សេងទៀត វ៉ាក់សាំងប្រឆាំងនឹងជំងឺគ្រុនផ្តាសាយត្រូវចាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ព្រោះវីរុសផ្តាសាយវិវឌ្ឍ និងបំប្លែងខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំដែរ។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាអង្គការសុខភាពពិភពលោកចាំបាច់ត្រូវផលិតថ្នាំបង្ការគ្រុនផ្តាសាយថ្មី ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីសម្របតាមវីរុសថ្មី។
ដូចថ្នាំបង្ការទាំងឡាយ ចាក់វ៉ាក់សាំងប្រឆាំងនឹងជំងឺផ្តាសាយ មិនមែនមានន័យថាយើងលែងឆ្លងផ្តាសាយនោះឡើយ។ បានទទួលវ៉ាក់សាំងហើយ ក៏នៅតែអាចកើតផ្តាសាយបានដែរ ប៉ុន្តែវ៉ាក់សាំងអាចជួយសរីរាង្គកាយឱ្យបញ្ចេញប្រតិកម្មតតាំងនឹងវីរុសFlu បានលឿន និងមិនឱ្យធ្លាក់ខ្លួនឈឺធ្ងន់បាន។ នៅពេលឆ្លងផ្តាសាយ អ្នកបានទទួលថ្នាំបង្ការ មិនសូវមានអាការៈក្តៅខ្លួនខ្លាំង មិនសូវមានហានិភ័យប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធផ្លូវដង្ហើម និងក៏មិនសូវមានហានិភ័យជួបគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរផ្នែកបេះដូង ឬសួត ដែលជាដើមហេតុនាំមានករណីសង្គ្រោះបន្ទាន់ ឬត្រូវចូលព្យាបាល និងដេកពេទ្យ។
បុគ្គលដែលងាយរងគ្រោះនឹងជំងឺផ្តាសាយ គឺមនុស្សចាស់ អាយុចាប់ពី៦៥ឆ្នាំឡើងទៅ ទោះបីជាមានសុខភាពល្អក៏ដោយ អ្នកមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃជាប់ខ្លួន ឬអ្នកមានជំងឺផ្លូវដង្ហើមផ្សេងទៀត ដូចជាជំងឺហឺត ជំងឺបេះដូង ជំងឺក្រលៀន ជំងឺថ្លើម ឬអ្នកមានជំងឺខ្សោយប្រព័ន្ធការពារខ្លួន។
ផ្តាសាយអាចក្លាយជាជំងឺធ្ងន់សម្រាប់មនុស្សពីរជំពូក គឺក្មេងតូច និងមនុស្សចាស់។ គ្រុនផ្តាសាយក៏ជាតំណាងគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់កុមារដែរ។ នៅប្រទេសបារាំង អាជ្ញាធរណែនាំឱ្យឪពុកម្តាយនាំកូនតូច ចាប់ពីអាយុ៦ខែ ដែលមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃជាប់ខ្លួន ទៅចាក់ថ្នាំបង្ការគ្រុនផ្តាសាយដែរ ព្រោះផ្តាសាយអាចធ្វើឱ្យជំងឺរបស់គេធ្លាក់ធ្ងន់ធ្ងរបាន។ ឧទាហរណ៍ ជំងឺហឺត និងជំងឺផ្លូវដង្ហើមផ្សេងទៀត។ ហឺត និងផ្តាសាយ បញ្ចេញប្រតិកម្មដាក់គ្នាទៅវិញទៅមក មានន័យថា ហឺតអាចបង្កឱ្យមានផ្តាសាយធ្ងន់ធ្ងរ តែផ្តាសាយក៏អាចធ្វើឱ្យជំងឺហឺតធ្ងន់ធ្ងរដែរ។ ផ្តាសាយបង្កើនភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺហឺតមួយគុណនឹងបី។ ហើយហឺតជាជំងឺចម្បងទីមួយដែលលេចឡើងទន្ទឹមនឹងជំងឺផ្តាសាយរបស់កុមារដែលឈឺដល់ថ្នាក់ចូលដេកពេទ្យ។ ប៉ុន្តែវ៉ាក់សាំងប្រឆាំងនឹងផ្តាសាយអាចកាត់បន្ថយគ្រោះមរណៈរបស់កុមារងាយរងហានិភ័យ បានដល់ទៅ៧៧%ឯណោះ៕