Skip to content

Polityka o historii: Co ukrywa „Lalka” Bolesława Prusa? Cenzura, rusyfikacja i zabór rosyjski. Wyjaśnia prof. Błażej Brzostek

September 8, 2026 · 49 min

Show notes

Dlaczego w kultowej powieści Bolesława Prusa brakuje najważniejszego elementu ówczesnego krajobrazu? W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” prof. Marcin Zaremba i prof. Błażej Brzostek sprawdzają, co ukrywa „Lalka” Bolesława Prusa. Okazuje się, że ówczesna Warszawa to potężne miasto garnizonowe, w którym twardy zabór rosyjski i agresywna rusyfikacja dyktowały warunki każdego dnia.

Bezwzględna cenzura w Polsce (i w całym regionie) sprawiła, że klasyka literatury musiała milczeć o obecności dziesiątek tysięcy żołnierzy, dla których bazą była m.in. Cytadela Warszawska. Rozmawiamy o tym, jak wyglądało prawdziwe życie w Warszawie, w które ingerowało potężne imperium rosyjskie. Z jednej strony panował terror generała Hurko, z drugiej miastem zarządzał genialny prezydent Warszawy Sokrat Starynkiewicz, który wbrew logice zaborcy zainicjował niesamowity cywilizacyjny skok miasta.

XIX wiek to czas ogromnych napięć społecznych i demograficznych. Wyjaśniamy, jak życie pod zaborami i wielokulturowość kształtowały przestrzeń, w której zrodziła się nowa, bajecznie bogata plutokracja. Zjawiska takie jak asymilacja Żydów zderzały się z gwałtowną falą uchodźców (Litwaków), których wypędziły pogromy Żydów w głębi Rosji, wybuchające chwilę po tym, jak zrealizowano zamach na cara. Posłuchaj, jak wyglądała prawdziwa Warszawa XIX wieku: wibrująca, pachnąca węglem i pełna kontrastów. Prus musiał o niej milczeć.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, zajrzyj do Pomocnika Historycznego „Polityki”. Numer dostępny na stronie: https://sklep.polityka.pl/

Czego dowiesz się z odcinka?
1. Dlaczego w „Lalce” nie ma rosyjskich żołnierzy?
2. Kto w rzeczywistości zbudował nowoczesną metropolię: Warszawę?
3. Jak formowały się potężne elity finansowe?

Oś czasu:
00:00 - Najciekawsze fragmenty
02:36 - Warszawa, której nie opisał Bolesław Prus
09:00 - Dlaczego Warszawa była miastem szczególnym?
16:40 - Jak polskie społeczeństwo postrzegało Rosjan?
24:45 - Dlaczego Rosjanie do Warszawy przyjeżdżali z niepokojem?
31:33 - Co robiły polskie elity?
40:55 - „Warszawa rosła jak na drożdżach”

All episodes of Polityka o historii

Settings

Display

Language

Decides which stations you see first on the home page.

History

Recently played stations and episodes and your latest searches are only stored in this browser.

Notifications

A short notice when a podcast you follow has a new episode. Turn off single podcasts with the bell on their page.

Account

Save favorites – in the app and on the website.

Keyboard shortcuts

/
Open search
Space
Play or pause
← →
In the player: back 15 s, forward 30 s (episodes) · in a row: next tile
↑ ↓
In a row: target within the tile
Home / End
In a row: first or last tile
Esc
Close window or menu
?
This overview
Now playing

Go to station page

Play next

    Add episodes with “Play next” – they play after the current episode.