Menno en Erwin over de Natuur en Wetenschap
- Folgen
- 246
- Erscheint
- wöchentlich
- Letzte Folge
- 11. Nov. 2026
Über den Podcast
"Menno en Erwin Natuur en Wetenschap" verkent de fascinerende samensmelting van natuur en technologie. Prof. Menno Gerkema deelt zijn diepgaande kennis, terwijl Erwin Balkema de meest prikkelende vragen stelt. Van de raadsels van AI en biologische klokken tot de schoonheid van onontdekte natuurgebieden, elke aflevering is een avontuur in wetenschap en natuur. Volg ons voor een reis door verbazingwekkende ontdekkingen en inzichten. Jouw pad naar de wonderen van de natuur en de vooruitgang van technologie begint hier. www.mennoenerwin.nl/
Folgen 246
#247 Kraanvogels die over ons land trekken
Kraanvogels die over ons land trekken. Ze vliegen in V-formatie, ergens tussen het strakke patroon van ganzen en het thermiekgedreven gedrag van ooievaars. Steeds vaker te horen en broeden nu ook in Nederland …
Shownotes
Kraanvogels die over ons land trekken. Ze vliegen in V-formatie, ergens tussen het strakke patroon van ganzen en het thermiekgedreven gedrag van ooievaars. Steeds vaker te horen en broeden nu ook in Nederland; rustgebied Diepholz trekt tienduizenden.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Natuurwandeldagboek — pre-order bundel €79 (boek + app-jaar): https://natuurwandeldagboek.nl/bestel
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#246 Hoezo gewoon duizendblad?
Hoezo gewoon duizendblad? Ook in november bloeit het duizendblad, haast onopgemerkt. Menno laat zien wat je ziet als je op je knieën gaat: meer dan 1500 diep dubbelgeveerde blaadjes en bloemen die kunstig in …
Shownotes
Hoezo gewoon duizendblad? Ook in november bloeit het duizendblad, haast onopgemerkt. Menno laat zien wat je ziet als je op je knieën gaat: meer dan 1500 diep dubbelgeveerde blaadjes en bloemen die kunstig in één vlak staan.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Natuurwandeldagboek — pre-order bundel €79 (boek + app-jaar): https://natuurwandeldagboek.nl/bestel
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#245 Onze vriend en helper de grote aardslak
Menno over de grote aardslak of tijgerslak: tot twintig centimeter lang, fraai getekend, en een bondgenoot in de tuin, want hij jaagt op andere naaktslakken en eet hun eitjes. Plus: een spectaculair …
Shownotes
Menno over de grote aardslak of tijgerslak: tot twintig centimeter lang, fraai getekend, en een bondgenoot in de tuin, want hij jaagt op andere naaktslakken en eet hun eitjes. Plus: een spectaculair seksleven.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Natuurwandeldagboek — pre-order bundel €79 (boek + app-jaar): https://natuurwandeldagboek.nl/bestel
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#244 Oktober als maand van prachtig verval
Waarom staan zon en maan nooit in het noorden? Menno over hoe wij onder de hemel door draaien, waarom de maan in 27,3 dagen om de aarde draait maar pas na 29,5 dagen weer vol is, hoe ver ze elke dag reist en …
Shownotes
Waarom staan zon en maan nooit in het noorden? Menno over hoe wij onder de hemel door draaien, waarom de maan in 27,3 dagen om de aarde draait maar pas na 29,5 dagen weer vol is, hoe ver ze elke dag reist en hoe ze de aarde stabiel houdt.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Natuurwandeldagboek — pre-order bundel €79 (boek + app-jaar): https://natuurwandeldagboek.nl/bestel
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#243 Onze maan: feiten en vragen
Waarom staan zon en maan nooit in het noorden? Menno over hoe wij onder de hemel door draaien, waarom de maan in 27,3 dagen om de aarde draait maar pas na 29,5 dagen weer vol is, hoe ver ze elke dag reist en …
Shownotes
Waarom staan zon en maan nooit in het noorden? Menno over hoe wij onder de hemel door draaien, waarom de maan in 27,3 dagen om de aarde draait maar pas na 29,5 dagen weer vol is, hoe ver ze elke dag reist en hoe ze de aarde stabiel houdt.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Natuurwandeldagboek — pre-order bundel €79 (boek + app-jaar): https://natuurwandeldagboek.nl/bestel
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#242 Het spannende wortelleven.
Over kat en hond als huisdier: 31 miljoen huisdieren in Nederland, waarvan drie miljoen katten en bijna twee miljoen honden — en nog heel veel open vragen over hoe en waarom.Volg de podcast en de nieuwsbrief …
Shownotes
Over kat en hond als huisdier: 31 miljoen huisdieren in Nederland, waarvan drie miljoen katten en bijna twee miljoen honden — en nog heel veel open vragen over hoe en waarom.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Natuurwandeldagboek — pre-order bundel €79 (boek + app-jaar): https://natuurwandeldagboek.nl/bestel
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#241 Kat en hond
Over kat en hond als huisdier: 31 miljoen huisdieren in Nederland, waarvan drie miljoen katten en bijna twee miljoen honden — en nog heel veel open vragen over hoe en waarom.Volg de podcast en de nieuwsbrief …
Shownotes
Over kat en hond als huisdier: 31 miljoen huisdieren in Nederland, waarvan drie miljoen katten en bijna twee miljoen honden — en nog heel veel open vragen over hoe en waarom.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Natuurwandeldagboek — pre-order bundel €79 (boek + app-jaar): https://natuurwandeldagboek.nl/bestel
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#240 Kaarten, gebruikt door mens en dier
Nee, onze vlees en zuivelproductie bedreigt onze voedselzekerheid!Aan het begin van de tweede wereldoorlog lag er een plan klaar om in eenoorlogssituatie onze voedselsituatie veilig te stellen. De basis …
Shownotes
Nee, onze vlees en zuivelproductie bedreigt onze voedselzekerheid!
Aan het begin van de tweede wereldoorlog lag er een plan klaar om in een
oorlogssituatie onze voedselsituatie veilig te stellen. De basis daarvoor
was simpel: voor 3 kilo calorie vlees moet er 100 kilocalorie aan voer in
een dier worden gestopt. We hadden niet genoeg landbouwgrond om onze grote
aantallen pluimvee en vee te voeden, als we niet langer diervoeding konden
invoeren. Dus moesten we omstellen. In plaats van 33 miljoen kippen naar 3
miljoen. In plaats van 1,5 miljoen varkens naar 0,5 miljoen, en ook het
aantal runderen omlaag. Daarmee, en met een omstelling naar meer akkerbouw,
zoals aardappelen, graan en bonen hebben we de zaak de eerste jaren gered.
Na wat aanloopproblemen is voorkomen dat er vanaf 1941 een enorme
hongersnood ontstaan is in Nederland. Dat het in 1944 in de randstad mis
ging had heel andere oorzaken.
Voor de huidige vlees en zuivelproductie in Nederland hebben we niet alleen
driekwart van ons in totaal 1.6 miljoen hectare grote landbouwareaal nodig.
We zijn ook nog aangewezen op een enorme invoer uit het buitenland. Voor
ons veevoer alleen al is dat 2,8 miljoen hectare. Daar komt nog eens 1,8
miljoen hectare bij nodig voor de import van ons eigen voedsel. Dat is
samen meer dan 1,3 maal het totale landoppervlak van Nederland! Al met al
moeten we nu een veelvoud van onze landbouwexport aan calorieën invoeren.
En krijgen daar onder andere veel ammoniak en methaan voor terug.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#239 Nee, onze vlees en zuivelproductie bedreigt onze voedselzekerheid!
Nee, onze vlees en zuivelproductie bedreigt onze voedselzekerheid!Aan het begin van de tweede wereldoorlog lag er een plan klaar om in eenoorlogssituatie onze voedselsituatie veilig te stellen. De basis …
Shownotes
Nee, onze vlees en zuivelproductie bedreigt onze voedselzekerheid!
Aan het begin van de tweede wereldoorlog lag er een plan klaar om in een
oorlogssituatie onze voedselsituatie veilig te stellen. De basis daarvoor
was simpel: voor 3 kilo calorie vlees moet er 100 kilocalorie aan voer in
een dier worden gestopt. We hadden niet genoeg landbouwgrond om onze grote
aantallen pluimvee en vee te voeden, als we niet langer diervoeding konden
invoeren. Dus moesten we omstellen. In plaats van 33 miljoen kippen naar 3
miljoen. In plaats van 1,5 miljoen varkens naar 0,5 miljoen, en ook het
aantal runderen omlaag. Daarmee, en met een omstelling naar meer akkerbouw,
zoals aardappelen, graan en bonen hebben we de zaak de eerste jaren gered.
Na wat aanloopproblemen is voorkomen dat er vanaf 1941 een enorme
hongersnood ontstaan is in Nederland. Dat het in 1944 in de randstad mis
ging had heel andere oorzaken.
Voor de huidige vlees en zuivelproductie in Nederland hebben we niet alleen
driekwart van ons in totaal 1.6 miljoen hectare grote landbouwareaal nodig.
We zijn ook nog aangewezen op een enorme invoer uit het buitenland. Voor
ons veevoer alleen al is dat 2,8 miljoen hectare. Daar komt nog eens 1,8
miljoen hectare bij nodig voor de import van ons eigen voedsel. Dat is
samen meer dan 1,3 maal het totale landoppervlak van Nederland! Al met al
moeten we nu een veelvoud van onze landbouwexport aan calorieën invoeren.
En krijgen daar onder andere veel ammoniak en methaan voor terug.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#237 Ooit de eerste landdieren en nu in onze achtertuin: salamanders
Ooit de eerste landdieren en nu in onze achtertuin: salamandersAls larve zijn ze aangewezen op het water. Maar verder leven onze salamanders het grootste deel van hun leven op het land. Ze zijn de oudste …
Shownotes
Ooit de eerste landdieren en nu in onze achtertuin: salamanders
Als larve zijn ze aangewezen op het water. Maar verder leven onze salamanders het grootste deel van hun leven op het land. Ze zijn de oudste vertegenwoordigers van de klasse van de amfibieën. Dubbellevend is de vertaling van het woord amfibie, en dat klopt dus heel precies. In het water ademen de larven via uitwendige kieuwen, maar in de rest van hun leven is huidademhaling de manier om aan zuurstof te komen. Salamanders zijn er in soorten (zo’n 700 stuks) en maten (van 2 cm tot een goede meter).
Reuzensalamanders leven nu nog in Japan en China. Ooit leefden ze ook in onze streken. In Duitsland werd in de 18e eeuw zo’n fossiel exemplaar gevonden en in 1802 verkocht aan Teylers museum in Haarlem. De vinder, de Zwitserse arts Scheuchzer, dacht dat het om een heel oude mensensoort ging. Hij noemde het Homo diluvii testis: een mens die getuige van de zondvloed zou zijn geweest. Negen jaar later zag Cuvier dat het een reuzensalamander was. Het 1,26 meter lange fossiel is nog steeds in Haarlem te zien, nu als Andrias scheuchzeri.
Wat ziet u dan nu in de achtertuin? Waarschijnlijk een kleine watersalamander, maximaal een geruststellende 11 cm groot.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#236 Duiven: van sportkampioen tot vliegende rat
Duiven: van sportkampioen tot vliegende ratWat mensen van duiven vinden? Nou dat ligt er maar aan.Als witte vredesduif bij gelegenheden graag losgelaten. En een symbool van de liefde. Een smakelijk …
Shownotes
Duiven: van sportkampioen tot vliegende rat
Wat mensen van duiven vinden? Nou dat ligt er maar aan.
Als witte vredesduif bij gelegenheden graag losgelaten. En een symbool van de liefde. Een smakelijk pluimveeproduct uit de duiventil. Een nuttige boodschapper als postduif. Een sportheld, en daarmee verbonden een object van weddenschappen (naar schatting worden in Nederland tot een miljoen postduiven gehouden). Of een lastige en te bestrijden vliegende rat. Overlast wordt vooral toegeschreven aan de stadsduif, een verwilderde rotsduif die met zo’n 20000 broedparen in Nederland rondvliegt.
Er zijn tien keer zoveel houtduiven, en ook daaraan ergert zich nogal eens iemand. Minder klachten zijn er over de kleinere en schuwere holenduif (60000 broedparen) of de net zo talrijke Turkse tortel. Die heeft zich pas in de jaren vijftig van de vorige eeuw in ons land gevestigd. De zomertortel is haast uit ons land verdwenen. Overwinterend in Afrika broeden er inmiddels jaarlijks minder dan 900 broedparen van deze sierlijke duivensoort. Er valt veel over onze vijf duivensoorten te vertellen, een miniem aandeel in de meer dan 360 soorten die op onze planeet te vinden zijn.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#235 De zinnen: (6) we zien best veel
De zinnen: (6) we zien best veelWe kunnen als mensen van geluk spreken. We zijn als kijkers in niets extreem goed, maar onze kijkprestaties mogen er best wezen. We zien een groot deel van het kleurenspectrum …
Shownotes
De zinnen: (6) we zien best veel
We kunnen als mensen van geluk spreken. We zijn als kijkers in niets extreem goed, maar onze kijkprestaties mogen er best wezen. We zien een groot deel van het kleurenspectrum. En we zien dankzij onze twee ogen niet alleen diepte maar hebben ook een redelijk groot gezichtsveld. Dankzij onze oogspieren kunnen we niet alleen scherp stellen (accommoderen) maar ook onze ogen richten op wat belangrijk lijkt.
In onze ogen hebben we speciale receptoren die onze biologische klok met de lichtinformatie uit de omgeving kunnen gelijkzetten, en onze stemming op peil houden. We hebben voldoende hersencapaciteit om al die beeld en lichtinformatie te verwerken. En te combineren met alles wat we door onze andere zintuigen aan waarnemingen binnen krijgen.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#234 De zinnen: (5) voelen
De zinnen: (5) voelenMisschien jammer, maar het zintuig dat vertelt hoe je je voelt hebben we niet.Gelukkig voor ons zijn er wel veel dingen die we lichamelijk voelen. Die zintuigen leveren ons tastzin op …
Shownotes
De zinnen: (5) voelen
Misschien jammer, maar het zintuig dat vertelt hoe je je voelt hebben we niet.
Gelukkig voor ons zijn er wel veel dingen die we lichamelijk voelen. Die zintuigen leveren ons tastzin op, pijnsensatie (nociceptie) en kou en warmtewaarneming (thermoreceptie). Maar ook hebben we zintuigen waarmee we lichaamshouding en beweging voelen (proprioceptie).
Gevuld zijn of juist leegte ervaren we van onze ingewanden (interoceptie), de drang om stoffen uit te scheiden of juist aan te vullen, moeten ademen, drinken, eten. Sommige dieren kunnen ook op afstand elektriciteit waarnemen, en ook magnetisme. Zelfs wij mensen blijken gevoelig te kunnen zijn voor veranderingen in het magneetveld.
Kortom, er is heel veel gevoel in ons lichaam. Daar zijn veel organen en soorten receptoren bij betrokken. Nog ingewikkelder wordt het doordat verschillende zintuigsystemen gekoppeld zijn. Zoals bijvoorbeeld smaak en de tastzin die we bij de textuur van etenswaren ervaren.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#233 De zinnen: (4) smaak, zout, zuur, zoet, bitter en umami
De zinnen: (4) smaak, zout, zuur, zoet, bitter en umamiOp onze tong, maar ook achter in de mondholte liggen in totaal zo’n 9000 smaakpapillen. Die hebben vijf klassen chemoreceptoren. Daarmee smaken we …
Shownotes
De zinnen: (4) smaak, zout, zuur, zoet, bitter en umami
Op onze tong, maar ook achter in de mondholte liggen in totaal zo’n 9000 smaakpapillen. Die hebben vijf klassen chemoreceptoren. Daarmee smaken we (keuken)zout en zuur (waterstofionen). Maar ook zoetstoffen, verschillende soorten bitter en de hartige umami-smaak, die gebaseerd is op het aminozuur glutamaat (en daarmee een indicator voor eiwitten). De papillen maken contact met zenuwcellen. Die geven de smaakinformatie via drie zenuwbanen door aan de Nucleus solitarius. Dat is ons smaakcentrum in het verlengde ruggenmerg. Eerlijk is eerlijk, onze geur helpt ook bij de smaakbepaling, met gesloten neus is het moeilijker proeven. De smaak van mensen houdt het midden van die van roofdieren (vaak minder dan 500 smaakpapillen, ze proeven geen zoet). En als andere uiterste de strikte planteneters, als koeien met meer dan 25000 papillen, gespecialiseerd op bitterstoffen. Alhoewel, wat te denken van de meerval, met 175000 smaakreceptoren, verdeeld over hun hele huid die hen de bijnaam ademende tongen heeft opgeleverd.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#232 De zinnen: (3) ruiken: voedsel, de omgeving en soortgenoten
De zinnen: (3) ruiken: voedsel, de omgeving en soortgenotenIn onze neus vangen trilhaarcellen de geuren op. Via een paar tussenstappen belandt die informatie in de hersenen. Vaak gaat het over praktische zaken …
Shownotes
De zinnen: (3) ruiken: voedsel, de omgeving en soortgenoten
In onze neus vangen trilhaarcellen de geuren op. Via een paar tussenstappen belandt die informatie in de hersenen. Vaak gaat het over praktische zaken. Over lekker of vies, gevaar of genot. En vaak weten we eigenlijk helemaal niet dat we iets ruiken. We zoeken aan de hand van minieme hoeveelheid geurmoleculen onze ideale partner uit.
Antilopen herkennen in enorme kuddes zonder moeite hun kalfjes. Geuren kunnen diepe indruk maken, ze horen tot onze oudste herinneringen. En vaak zijn die gekoppeld aan emoties. Geuren kunnen die emoties ook weer oproepen. Honden zijn natuurlijk kampioen, net zo als bijvoorbeeld vlinders. Bij ons mensen is geurherkenning iets heel persoonlijks. Het niet herkennen van bepaalde geuren kan liggen aan erfelijke eigenschappen. In het algemeen hebben mannen het er maar moeilijk mee, vergeleken met vrouwen. We maken het ons moeilijk met parfums en deodoranten. Die dekken veel af, terwijl ze voor anderen juist een extra kwelling kunnen zijn. Vroeger leefden mensen in een stinkende wereld. Men was ook soms bang voor water en zeep. Dan maar een geurtje er overheen. Even lekker ruiken, sprak de drogist bij mij om de hoek. En voor je het wist kwam er een dot reukwater over je heen.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#231 De zinnen: (2) horen
De zinnen: (2) horenHoren, dat doe je natuurlijk met je oren. Nu ja, olifanten gebruiken ook hun voetzolen. Bij veel dieren dient de schedel als versterker. Bij insecten kunnen de oren op de raarste plekken …
Shownotes
De zinnen: (2) horen
Horen, dat doe je natuurlijk met je oren. Nu ja, olifanten gebruiken ook hun voetzolen. Bij veel dieren dient de schedel als versterker. Bij insecten kunnen de oren op de raarste plekken zitten. Vaak hebben dieren geen oren maar zijn ze wel gevoelig voor trillingen. Mensen zijn middelmatige toehoorders.
Ons jonge en gezonde oor hoort geluidgolven tussen 20 en 20000 trillingen per seconde (uitgedrukt in Hertz). De olifant hoort diepe tonen tot zelfs 1 Hertz. Vleermuizen horen ultrasone geluiden die zes keer hoger liggen dan wat een mens aan geluid kan oppikken. De werking van onze oren is terug te voeren op trilhaarcellen die via een ingewikkeld systeem in trilling gebracht worden. Dat zetten ze om in een elektrisch signaal dat direct naar het gehoorcentrum in onze hersenen gaat. Onze hoorprestaties zijn misschien matig, maar de timing van ons horen is zo precies dat we verschillen van 10 microseconden tussen beide oren kunnen waarnemen.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#230 De zinnen, een serie over zintuigen: 1) de evenwichtszin
De zinnen, een serie over zintuigen: 1) de evenwichtszinOvereind blijven en niet omvallen, dat is een belangrijke opgave in het leven. Wij, en andere gewervelde dieren, hebben daarvoor een belangrijk orgaan …
Shownotes
De zinnen, een serie over zintuigen: 1) de evenwichtszin
Overeind blijven en niet omvallen, dat is een belangrijke opgave in het leven. Wij, en andere gewervelde dieren, hebben daarvoor een belangrijk orgaan vlak bij het oor in het rotsbeen. Aan weerszijden van het hoofd zit dit vestibulair orgaan. Gevuld met vloeistof (endolymfe) zorgt dit orgaan ervoor dat we versnellingen en vertragingen als draaiing waarnemen. In het statoliet wordt de versnelling en positie ten opzichte van de zwaartekracht bepaald. In de halfcirkelvormige kanalen draaiingen in drie dimensies. Samen met de waarneming in het oog en de terugkoppeling naar de lichaamshoudingsspieren zorgt dat alles er voor dat we ons evenwicht kunnen bewaren. Katten zijn daar trouwens wel veel beter in dan mensen.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe#229 Winterlinde: een oernederlandse boom
Winterlinde: een oernederlandse boomAls monumentale bomen nemen lindes vaak een bijzondere plek in in Nederland en de ons omringende landen. Bomen van 20 tot dertig meter hoog, maar vooral ook enorm van …
Shownotes
Winterlinde: een oernederlandse boom
Als monumentale bomen nemen lindes vaak een bijzondere plek in in Nederland en de ons omringende landen. Bomen van 20 tot dertig meter hoog, maar vooral ook enorm van stamomvang, tot meer dan acht meter. De kampioen staat vlak over de Duitse grens nabij Boertange. De omtrek van deze “Heeder-Linde” is meer dan zeventien meter en men vermoedt dat deze zomerlinde 800 jaar oud is.
In onze streken komen van oudsher en van nature vooral winterlindes voor. Zo’n tienduizend jaar geleden waren dat zelfs de overheersende loofbomen, voor die plek werd overgenomen door zomereiken en beuken. Lindes, met hun karakteristieke hartvormige bladeren, werden en worden graag aangeplant, niet in de laatste plaats ook vanwege de lindebloesem.
Na de bladvorming komt de bloei relatief laat op gang. Dat geldt zeker voor de winterlinde die tot in juli met de geur van lindebloesem en de bijbehorende nectar bijen en hommels aantrekt.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #228 Een giga landbouw projekt in India laat zien dat landbouw zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen voor de boeren rendeert, de natuur helpt en gezond voedsel voor miljoenen mensen oplevert.
Een giga landbouwprojekt in India laat zien dat landbouw zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen voor de boeren rendeert, de natuur helpt en gezond voedsel voor miljoenen mensen oplevert.Op een oppervlak van …
Shownotes
Een giga landbouwprojekt in India laat zien dat landbouw zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen voor de boeren rendeert, de natuur helpt en gezond voedsel voor miljoenen mensen oplevert.
Op een oppervlak van driemaal het totale landbouwoppervlak van Nederland (6,4 miljoen hectare) wordt in de zuidoost-Indische staat Andhra Pradesh dit project al een aantal jaren doorgevoerd. Zonder subsidie. Daarom heeft het de naam “Zero Budget Natural Farming” gekregen.
In een artikel in Nature wordt de balans opgemaakt. Op een oppervlak van 64.000 vierkante kilometer wordt geen geld meer uitgegeven aan kunstmest en chemische bestrijding. De relatief kleinschalige landbouw produceert voor de lokale markten, en dat levert de boeren een goed bestaan op. Een groot aantal landbouwproducten wordt afwisselend aangebouwd. De grond wordt gemulcht en verrijkt met micro-organismen. De grondstructuur wordt intact gelaten (geen diepploegen), gewassen, heggen en bomen aangeplant. Dat alles zorgt ervoor dat de vogelstand toeneemt en plagen worden afgewend.
Een project op deze schaal is ongekend en de uitkomsten zijn overtuigend. Een verhoogde opbrengst, economisch profijt voor de boeren, en toename in biodiversiteit en voedsel voor in totaal 50 miljoen mensen: het moet de Nederlandse landbouw meer dan te denken geven.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #227 Wie het heeft over linkse wetenschap heeft het niet begrepen
Wie het heeft over linkse wetenschap heeft het niet begrepenEr is geen linkse wetenschap, net zo min als er een rechtse is. Vragen aan de wetenschap kunnen en worden soms vanuit linkse of rechtse ideeën …
Shownotes
Wie het heeft over linkse wetenschap heeft het niet begrepen
Er is geen linkse wetenschap, net zo min als er een rechtse is. Vragen aan de wetenschap kunnen en worden soms vanuit linkse of rechtse ideeën gesteld. Als het niet uit pure of maatschappelijke nieuwsgierigheid gebeurt. Maar dat doet er allemaal niet toe.
Het enige zinnige onderscheid dat er te maken valt is dat tussen goede en slechte wetenschap. Het links noemen van onderzoek getuigt van een vergaand onbegrip van waar het in wetenschap om gaat.
Wetenschappelijk werk deugt als men zich houdt aan vier afspraken:
- gezamenlijke en openbare kennis
- resultaten te beoordelen zonder vooroordeel
- werk vrij van eigen belang
- resultaten en methoden te onderwerpen aan collegiale kritiek.
Dat resultaten niet goed uitkomen, dat kritische vragen overbodig of ongewenst verklaard worden, dat alles doet niet ter zake.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #226 Kinderen vragen wetenschappers de hemd van het lijf : de Klokhuis Vragendag:
Kinderen vragen wetenschappers de hemd van het lijf: de Klokhuis VragendagDe Klokhuis Vragendag is een jaarlijks hoogtepunt in wetenschapsmuseum NEMO. Meer dan 500 kinderen vuren dan hun vragen af op een …
Shownotes
Kinderen vragen wetenschappers de hemd van het lijf: de Klokhuis Vragendag
De Klokhuis Vragendag is een jaarlijks hoogtepunt in wetenschapsmuseum NEMO. Meer dan 500 kinderen vuren dan hun vragen af op een veertigtal wetenschappers. In een kwartier tijd moet helderheid geboden. En de vragen liegen er niet om. Was er tijd voor de oerknal, wat is hypnose en waarom leggen kippen het hele jaar een ei, en andere vogels niet? Om er maar een paar te noemen. Veel vragen over dromen en nachtmerries. Want dat houdt kinderen bezig. En kinderen willen weten hoe het zit. Aan de wetenschapper om een eerlijk en begrijpelijk antwoord te geven.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #225 Vogels zijn slimmer
Vogels zijn slimmerWe zullen het moeten toegeven. Wij zoogdieren doen wel of we slim zijn. Maar zelfs de mensapen, waar wij mensen ook bij horen, leggen het af tegen de vogels. Vogels hebben per gram …
Shownotes
Vogels zijn slimmer
We zullen het moeten toegeven. Wij zoogdieren doen wel of we slim zijn. Maar zelfs de mensapen, waar wij mensen ook bij horen, leggen het af tegen de vogels. Vogels hebben per gram lichaamsgewicht meer hersenweefsel dan wij zoogdieren. En dan is het ook nog eens zo dat er bij vogels in een gram hersenweefsel meer zenuwcellen zitten dan bij ons.
Alleen doordat we in vergelijking met vogels zo zwaar zijn redden sommige zoogdieren het nog net met het totale gewicht aan hersenmassa. Vogels groeien heel snel op en zijn heel snel zelfstandig. Ze zijn kampioen in de communicatie. Ze hebben een rijke en heel gevarieerde taal. En in de voortbeweging zijn ze ons letterlijk huizenhoog de baas, in elk geval alle vliegende vogels.
Onder de vogels zijn er een paar groepen echte bollebozen. Dat zijn de papegaaien, en de raven en andere kraaiachtigen. Gereedschapsgebruik en toepassen van hogere logica, geen probleem. Vogels zijn de laatste dinosauriërs op aarde. En dat leidt tot de spannende vraag of misschien sommige van de uitgestorven dino's misschien ook heel slimme dieren waren.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #224 Spooky spinsels in het voorjaar
Spooky spinsels in het voorjaarJe gelooft soms je eigen ogen niet: struiken en planten, ja zelfs straatlantaarns en auto's die ingepakt zijn in een wit web. De inpakkunstenaar Christo is er niets bij.Grote kans …
Shownotes
Spooky spinsels in het voorjaar
Je gelooft soms je eigen ogen niet: struiken en planten, ja zelfs straatlantaarns en auto's die ingepakt zijn in een wit web. De inpakkunstenaar Christo is er niets bij.
Grote kans dat het hier om de gemeenschappelijke nesten gaat van de rupsjes van stippelmotten. De acht soorten die in Nederland voorkomen hebben zo hun eigen voorkeuren. Vooral bij de vogelkers-, de wilgen-, de appel- en de meidoornstippelmot is het wel duidelijk om welke soort het gaat.
De gelige rupsjes gebruiken hun gemeenschappelijke web om veilig van de bladeren van hun gastplant te kunnen eten, tot ze verpoppen. Als de poppen eenmaal uitkomen vliegen de stippelmotten, witte bovenvleugels met zwarte stippen, elk afzonderlijk uit. Spinsels komen bij veel meer insecten voor, al is het niet zo spectaculair als bij de stippelmotten.
Alleen bij eiken moet men oppassen, daar worden spinsels door de eikenprocessierups gemaakt, en die hebben heel vervelende brandharen. De ware spinmeesters zijn en blijven natuurlijk de spinnen, die spindraden vooral gebruiken om aan eten te komen, maar ook nog voor veel meer.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #223 Grote vogels, erg grote vogels
Grote vogels, erg grote vogelsOoit hebben vogels het grote uitsterven van alle andere dinosauriërs overleefd. Dat lag onder andere aan dat ze zo klein waren. Des te merkwaardiger is het dat in de periode daarna …
Shownotes
Grote vogels, erg grote vogels
Ooit hebben vogels het grote uitsterven van alle andere dinosauriërs overleefd. Dat lag onder andere aan dat ze zo klein waren. Des te merkwaardiger is het dat in de periode daarna reuzenvogels zijn ontstaan. En daaronder waren heel bijzondere exemplaren. Wat te denken van de schrikvogels, in het Engels bekend als terror birds. Goed drie meter hoog, 400 kilogram zwaar, joegen deze loopvogels in Zuid-Amerika op alles wat zich bewoog. Onschuldiger waren planteneters als Gastornis, teruggevonden in Noord-Amerika en Europa. Ze waren een kleine drie meter hoog en voorzien van een grote kop met enorme snavel. Zij leken op de imposante dondervogels uit Australië. Die zijn verwant aan eenden en daarom in het Engels bekend als de Demon Duck. Behalve deze loopvogels die het vliegen hadden opgegeven waren er ook zeevogels als de Pelagornis, met een spanwijdte van meer dan 7 meter, en lange snavels voorzien van pseudo-tanden. De vogel met het grootste vleugeloppervlak was een Zuid-Amerikaanse gier Argentavis magnificens, met een gewicht van 70 kilo. Dit was een vliegkampioen, met een super zweefvermogen dankzij brede vleugels die ook tot wel meer dan 7 meter spanwijdte konden hebben. Tot 1400 leefden in Nieuw-Zeeland nog verschillende moa-soorten, grote loopvogels tot drie en een halve meter hoog. En duizend jaar geleden liep op Madagaskar de olifantsvogel nog rond, de zwaarste van alle, slechts drie meter hoog, maar tot wel 700 kilo zwaar. Hoe het zo gekomen is, en waarom we het nu moeten doen met zee-adelaars, emoes en struisvogels, is te lezen in het nieuwe boek van Steve Brusatte, The Rise and Reign of the Birds.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #222 De beuk: statig en elegant, maar wat lichtgevoelig
De beuk: statig en elegant, maar wat lichtgevoeligNa de laatste ijstijd kwam de beuk als laatste loofboom zo’n 3000 jaar geleden ons land binnen. Eerst vooral op hogere maar vochthoudende bodems. Kalkrijk en …
Shownotes
De beuk: statig en elegant, maar wat lichtgevoelig
Na de laatste ijstijd kwam de beuk als laatste loofboom zo’n 3000 jaar geleden ons land binnen. Eerst vooral op hogere maar vochthoudende bodems. Kalkrijk en leemhoudend strekt tot aanbeveling. En in geen geval te nat, op laagveen, droge zandgronden of zeeklei. Kortom, nogal wat noten op zang. Om nog maar niet te spreken over de ellende als er ineens een buurboom omvalt: fatale zonnebrand kan het gevolg zijn. Maar wat een prachtige boom. De ontroerend zacht behaarde bladeren die begin mei uit de knop komen. Het onbeschrijfelijk mooie kiemplantje als een beukenootje het haalt om uit te lopen. En dan die prachtige goudbruine bossen en lanen in de herfst.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #221 Gerald en David, van dierenvangers tot natuurbeschermers
Gerald en David, van dierenvangers tot natuurbeschermersBegin jaren vijftig ontmoeten twee Britse dierenvangers elkaar op het vliegveld van Buenos Aires: Gerald Durrell en David Attenborough. De een was, toen …
Shownotes
Gerald en David, van dierenvangers tot natuurbeschermers
Begin jaren vijftig ontmoeten twee Britse dierenvangers elkaar op het vliegveld van Buenos Aires: Gerald Durrell en David Attenborough. De een was, toen hij in 1995 overleed, directeur van zijn eigen dierentuin op het eiland Jersey. Die was geheel gewijd aan de instandhouding van bedreigde diersoorten. Hij kon dat financieren doordat zijn meer dan 25 boeken over zijn natuurexpedities over de hele wereld goed werden verkocht. Het meest bekend was hij echter door de hilarische beschrijving van zijn jeugd op het eiland Korfoe, “Mijn familie en andere beesten”. De ander is nu over de hele wereld bekend als Sir David. De man met de wat hese, maar gouden stem, die als geen ander het leven op aarde kan beschrijven. Honderd jaar is hij net geworden, en het is licht verbijsterend wat hij in die honderd jaar voor elkaar heeft gekregen. Van de introductie van snooker en Monty Python op de televisie tot aan een adembenemende en lange reeks natuurfilms. In de loop van het leven van Gerald en David valt een omdenken over onze houding tegenover de natuur op. Het blijft de vraag in hoeverre ze er de natuur mee geholpen hebben.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #220 De rode schuld van alles
De rode schuld van allesHet is dat de wolf zich in Nederland gevestigd heeft. Dus is de vos niet meer de enige kwaaie pier. Maar de reputatie van de vos is nog steeds niet zo best. Het is buiten de wolf …
Shownotes
De rode schuld van alles
Het is dat de wolf zich in Nederland gevestigd heeft. Dus is de vos niet meer de enige kwaaie pier. Maar de reputatie van de vos is nog steeds niet zo best. Het is buiten de wolf geeneens het grootste roofdier in Nederland, dat is de das. Maar het helpt geen lieve moertje (wat trouwens de naam van een vrouwtjesvos is). In jagerskringen zijn ze schuld aan de weidevogelsterfte en zijn het verschrikkelijke kippenmoordenaars en eierrovers. Dat gedegen veldonderzoek wat anders laat zien, van incidenten afgezien, mag niet baten. Dus kunnen het hele jaar door afschotvergunningen worden afgegeven. Dat helpt niet, de vossenstand is al tientallen jaren vrijwel gelijk. Afschot veroorzaakt vooral onrust en verplaatsingen. Het probleem van de vos is dat de interessante kanten van zijn gedrag, vooral ook in groepsverband, door zijn verborgen leefwijze ons grotendeels ontgaan.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #219 Het is blauw, bruin , groen en het kwaakt
Het is blauw, bruin, groen en het kwaaktDe eerste salamander kroop zo’n 370 miljoen jaar geleden op het land. Toen duurde het nog zo’n dikke honderd miljoen jaar voor de eerste kikkers verschenen. Ze verloren …
Shownotes
Het is blauw, bruin, groen en het kwaakt
De eerste salamander kroop zo’n 370 miljoen jaar geleden op het land. Toen duurde het nog zo’n dikke honderd miljoen jaar voor de eerste kikkers verschenen. Ze verloren hun salamanderstaart (dat is ook hun Latijnse naam Anura), en dat was blijkbaar een goede zet. Want sindsdien zijn de kikkers niet meer van de aarde weg geweest. Sterker nog, er zijn nu 7600 verschillende soorten beschreven. Dat is een kleine 90 % van alle amfibieën op aarde. Het aantal kikkersoorten neemt door nieuwe vondsten nog steeds toe. Dat neemt niet weg dat een derde van alle soorten uitsterven boven het hoofd hangt, natuurlijk vooral door ons toedoen. In ons land komen 11 soorten voor. Net zoals met de gewone pad gaat het met de (blauwe) heikikker, de bruine en de drie groene kikkersoorten redelijk goed.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #218 Fitis en tjiftjaf: oog of oor?
Fitis en tjiftjaf: oog of oor?Die keuze lijkt niet ingewikkeld. Natuurlijk wint het oor. Op het oog lijken deze twee soorten zo veel op elkaar dat ze in het veld erg moeilijk uit elkaar te houden zijn.Maar het …
Shownotes
Fitis en tjiftjaf: oog of oor?
Die keuze lijkt niet ingewikkeld. Natuurlijk wint het oor. Op het oog lijken deze twee soorten zo veel op elkaar dat ze in het veld erg moeilijk uit elkaar te houden zijn.
Maar het eerst opgewekte en dan wat treurig eindigend melodietje van de fitis is niet te verwisselen met het eentonige roepen van de eigen naam door de tjiftjaf. In Duitsland roepen ze Zilp zalp. En in Groot-Brittannië chif chaf. De tjiftjaf arriveert in maart vanuit landen rond de Middellandse Zee.
De fitis doet er een paar weken langer over, maar die moet dan ook van veel verder weg komen. Ze overwinteren in Midden-Afrika en moeten eerst de Sahelzone en de Sahara oversteken. Des te verwonderlijker is dat de fitis jaar na jaar op vrijwel dezelfde dag weer terug is en in dezelfde boom zijn melancholieke liedje laat horen, begeleid door de tjiftjaf in de buurboom.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe🎧 #217 Ruwe en zachte: berken horen bij ons land
Ruwe en zachte: berken horen bij ons landDe bomen met een witte bast die ieder herkent. De meest voorkomende is de ruwe berk, met vaak ruige, donkere barsten onder in de bast.De hangende berk heet die in het …
Shownotes
Ruwe en zachte: berken horen bij ons land
De bomen met een witte bast die ieder herkent. De meest voorkomende is de ruwe berk, met vaak ruige, donkere barsten onder in de bast.
De hangende berk heet die in het Duits. En dat klopt, want de hoogste takken hangen sierlijk naar beneden, net zoals de mannelijke katjes. Onze andere berk is de zachte berk. Vanwege de haartjes onder de bladstelen heet die in het Engels zelfs de donzige berk. Doet het ook goed op nattere gronden. En wordt daarom door onze buren in het oosten en het westen ook wel de moerasberk genoemd.
Berken zijn pionierbomen die ons landschap al meer dan 8000 jaar opsieren. Geliefd in de haarverzorging (berkenwater). En in het voorjaar gehaat vanwege de pollen, het mannelijke stuifmeel.
Volg de podcast en de nieuwsbrief via www.mennoenerwin.nl
Get full access to Menno en Erwin over de natuur en wetenschap at www.mennoenerwin.nl/subscribe
Hier stehen die neuesten 40 von 246 Folgen. Ältere Folgen findest du im Feed des Podcasts.
Ähnliche Podcasts
Mehr Wissenschaft-Podcasts
Ist das dein Podcast?
Bestätige es mit einem Eintrag in deinem Feed: Du bekommst hier einen Code, trägst ihn als podcast:txt in den Kanal deines Feeds ein, und wir prüfen ihn. Danach steht dein Podcast als „verifiziert“ bei SoundNode.