Skip to content

1172. Książę Józef Poniatowski. Droga do Niepodległości - rozmowa z prof. Jarosławem Czubatym

November 2, 2026 · 57 min

Show notes

Rozmowa z prof. Jarosławem Czubatym w ramach cyklu "Droga do Niepodległości", Fundacja Wspomagania Wsi [22 stycznia 2017 r.]

Czy jeden z największych polskich bohaterów narodowych mógł zostać austriackim generałem, a jego pomnik stanąć w centrum Wiednia zamiast Warszawy? Historia księcia Józefa Poniatowskiego pokazuje, jak nieoczywiste były drogi prowadzące do polskiego patriotyzmu u schyłku XVIII i na początku XIX wieku.

Bratanek ostatniego króla Polski, Stanisława Augusta Poniatowskiego, urodził się w Wiedniu, wychowywał w kręgu habsburskiej arystokracji i rozpoczynał służbę wojskową w armii austriackiej. Nic nie wskazywało na to, że stanie się jednym z najważniejszych symboli polskiej walki o niepodległość. Jak zauważa prof. Jarosław Czubaty, gdyby nie szczególny zbieg okoliczności, książę Józef mógłby zapisać się w historii jako zasłużony dowódca monarchii habsburskiej.

Jak więc doszło do tego, że młody arystokrata związany z wiedeńskim dworem postanowił służyć Polsce? Co skłoniło go do udziału w wojnie w obronie Konstytucji 3 maja w 1792 roku, a następnie w powstaniu kościuszkowskim? Jak odnajdywał się w rzeczywistości po upadku Rzeczypospolitej i dlaczego związał swoje nadzieje z Napoleonem?

W rozmowie prof. Jarosław Czubaty przybliża kolejne etapy życia księcia Józefa Poniatowskiego - od młodości i początków kariery wojskowej, przez trudne wybory polityczne epoki rozbiorów, po dowodzenie wojskami Księstwa Warszawskiego. Szczególne miejsce zajmują kampania 1809 roku, wojna Napoleona z Rosją w 1812 roku oraz ostatnia kampania księcia w 1813 roku, zakończona jego śmiercią w bitwie pod Lipskiem.

To również opowieść o człowieku, którego biografia nie mieści się w prostym wizerunku narodowego bohatera. Poniatowski był arystokratą, żołnierzem, dowódcą i politykiem, ale też człowiekiem o żywym temperamencie, którego życie osobiste i publiczne budziło zainteresowanie współczesnych. Jego droga do narodowej legendy prowadziła przez wojskowe sukcesy, polityczne rozczarowania, osobiste wybory i dramatyczny finał.

Jak rodzi się bohater narodowy? Ile w jego legendzie jest rzeczywistych zasług, a ile późniejszej pamięci o człowieku i jego czynach? Rozmowa pozwala spojrzeć na księcia Józefa Poniatowskiego nie tylko przez pryzmat pomników, obrazów i szkolnych podręczników, lecz także przez skomplikowaną historię epoki, w której przyszło mu żyć.

Prof. dr hab. Jarosław Czubaty - historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, związany z Zakładem Historii XIX wieku Wydziału Historii UW. Specjalizuje się w historii Polski i Europy przełomu XVIII i XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem epoki napoleońskiej, historii wojskowości, przemian społecznych oraz mentalności i postaw politycznych Polaków w okresie utraty niepodległości. Autor licznych publikacji naukowych, w tym książek „Księstwo Warszawskie (1807-1815)”, „Wodzowie i politycy. Generalicja polska 1806-1815” oraz „Zasada »dwóch sumień«. Normy postępowania i granice kompromisu politycznego Polaków w sytuacjach wyboru (1795-1815)”. Laureat Nagrody Klio za książkę „Zasada »dwóch sumień«”.

https://wszechnica.org.pl/wyklad/droga-do-niepodleglosci-ksiaze-jozef-poniatowski/

Droga do Niepodległości

Choć po 1795 roku Polska na 123 lata zniknęła z mapy Europy, nie oznaczało to końca polskiego życia politycznego, społecznego i kulturalnego. Droga do odzyskania niepodległości w 1918 roku prowadziła nie tylko przez powstania i walkę zbrojną, ale także przez rozwój gospodarki, edukacji, nauki i kultury oraz budowanie nowoczesnego społeczeństwa.

Polacy działali wbrew zaborcom, ale niekiedy również podejmowali z nimi współpracę, szukając możliwości realizacji własnych celów. Wybierali różne strategie, spierali się o przyszłość kraju i nie zawsze jednakowo rozumieli patriotyzm.

#DrogaDoNiepodległości #JózefPoniatowski #JarosławCzubaty #HistoriaPolski #Historia #Niepodległość #RozbioryPolski #EpokaNapoleońska #KsięstwoWarszawskie #Napoleon #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsi


All episodes of Wszechnica FWW – Historia

Settings

Display

Language

Decides which stations you see first on the home page.

History

Recently played stations and episodes and your latest searches are only stored in this browser.

Notifications

A short notice when a podcast you follow has a new episode. Turn off single podcasts with the bell on their page.

Account

Save favorites – in the app and on the website.

Keyboard shortcuts

/
Open search
Space
Play or pause
← →
In the player: back 15 s, forward 30 s (episodes) · in a row: next tile
↑ ↓
In a row: target within the tile
Home / End
In a row: first or last tile
Esc
Close window or menu
?
This overview
Now playing

Go to station page

Play next

    Add episodes with “Play next” – they play after the current episode.