Skip to content

#56 - Co naprawdę nami steruje? Wolna wola, społeczeństwo i narodowe iluzje | prof. Andrzej Leder

June 17, 2026 · 47 min

Show notes

W dzisiejszym odcinku moim gościem jest prof. Andrzej Leder, z którym rozmawiam o granicach wolnej woli, determinizmie społecznym i o tym, czy nasze decyzje są jedynie złudzeniem.

Myślę, że wszyscy zdajemy sobie sprawę, że nasze wybory są ograniczone, czy to przez prawo, kulturę, biologię naszych organizmów, a także fizykę. Jednak jak daleko sięga to ograniczenie i czy pozostawia miejsce na prawdziwą wolność? Jak w takim wypadku wygląda swoboda podejmowanych decyzji przez całe społeczeństwo? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać między innymi na te tematy z prof. Andrzejem Lederem, filozofem, badaczem kultury i psychoanalitykiem. Jest on autorem głośnej "Prześnionej rewolucji" i jednym z najbardziej wnikliwych obserwatorów naszych społecznych przemian. Rozmawiamy o determinizmie społecznym, ideach, które kształtują nasze myśli i zachowania, ale dyskutujemy także o wolnej woli oraz o przyszłości w niepewnych czasach.
-------
Prof. Andrzej Leder to filozof kultury, lekarz psychiatra i psychoanalityk pracujący w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk (IFiS PAN). W swojej pracy badawczej zajmuje się mechanizmami kształtującymi naszą rzeczywistość, filozofią współczesną oraz psychoanalizą zjawisk społecznych. Koncentruje się na badaniu nieświadomych procesów historycznych i idei, które formatują ludzkie umysły na przestrzeni pokoleń. Jest autorem wielokrotnie nagradzanych książek, takich jak "Prześniona rewolucja", w których analizuje głębokie przemiany tożsamości i kultury, pomagając lepiej zrozumieć to, dlaczego współczesne społeczeństwo funkcjonuje w określony sposób.
Strona IFiS: https://ifispan.pl/members/alederifispan-waw-pl/
Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_Leder
--------
Rozdziały:
00:00:00 Wstęp i zapowiedź rozmowy
00:01:00 Czym jest determinizm społeczny
00:02:38 Metafora surfera na fali
00:04:47 Kult cierpienia w polskiej kulturze
00:07:11 Jak język kształtuje myślenie
00:10:02 Czym jest imaginarium społeczne
00:13:23 Poezja romantyczna i narodowe mity
00:15:13 Zderzenie z prawdą o II wojnie światowej
00:17:10 Zagrożenia płynące z politycznych iluzji
00:19:21 Biologia, fizyka i granice wolności
00:22:48 Problem wolnej woli
00:24:31 Demon Laplace'a i teoria chaosu
00:27:03 Mechanika kwantowa a rola obserwatora
00:34:35 Poczucie sprawczości w zdeterminowanym świecie
00:36:20 Szansa na zmianę świadomości i zwrot ludowy
00:38:52 Niestabilne czasy a powrót do tradycji
00:41:18 Media społecznościowe jako nowa rewolucja
00:42:16 Sztuczna inteligencja a manipulacja
00:44:13 Jak przeciwstawić się systemowi
00:46:40 Podsumowanie i pożegnanie
--------
Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.
Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

All episodes of To Bardziej Skomplikowane

Settings

Display

Language

Decides which stations you see first on the home page.

History

Recently played stations and episodes and your latest searches are only stored in this browser.

Notifications

A short notice when a podcast you follow has a new episode. Turn off single podcasts with the bell on their page.

Account

Save favorites – in the app and on the website.

Keyboard shortcuts

/
Open search
Space
Play or pause
← →
In the player: back 15 s, forward 30 s (episodes) · in a row: next tile
↑ ↓
In a row: target within the tile
Home / End
In a row: first or last tile
Esc
Close window or menu
?
This overview
Now playing

Go to station page

Play next

    Add episodes with “Play next” – they play after the current episode.