Aller au contenu

#56 - Co naprawdę nami steruje? Wolna wola, społeczeństwo i narodowe iluzje | prof. Andrzej Leder

17 juin 2026 · 47 min

Notes de l’épisode

W dzisiejszym odcinku moim gościem jest prof. Andrzej Leder, z którym rozmawiam o granicach wolnej woli, determinizmie społecznym i o tym, czy nasze decyzje są jedynie złudzeniem.

Myślę, że wszyscy zdajemy sobie sprawę, że nasze wybory są ograniczone, czy to przez prawo, kulturę, biologię naszych organizmów, a także fizykę. Jednak jak daleko sięga to ograniczenie i czy pozostawia miejsce na prawdziwą wolność? Jak w takim wypadku wygląda swoboda podejmowanych decyzji przez całe społeczeństwo? W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać między innymi na te tematy z prof. Andrzejem Lederem, filozofem, badaczem kultury i psychoanalitykiem. Jest on autorem głośnej "Prześnionej rewolucji" i jednym z najbardziej wnikliwych obserwatorów naszych społecznych przemian. Rozmawiamy o determinizmie społecznym, ideach, które kształtują nasze myśli i zachowania, ale dyskutujemy także o wolnej woli oraz o przyszłości w niepewnych czasach.
-------
Prof. Andrzej Leder to filozof kultury, lekarz psychiatra i psychoanalityk pracujący w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk (IFiS PAN). W swojej pracy badawczej zajmuje się mechanizmami kształtującymi naszą rzeczywistość, filozofią współczesną oraz psychoanalizą zjawisk społecznych. Koncentruje się na badaniu nieświadomych procesów historycznych i idei, które formatują ludzkie umysły na przestrzeni pokoleń. Jest autorem wielokrotnie nagradzanych książek, takich jak "Prześniona rewolucja", w których analizuje głębokie przemiany tożsamości i kultury, pomagając lepiej zrozumieć to, dlaczego współczesne społeczeństwo funkcjonuje w określony sposób.
Strona IFiS: https://ifispan.pl/members/alederifispan-waw-pl/
Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_Leder
--------
Rozdziały:
00:00:00 Wstęp i zapowiedź rozmowy
00:01:00 Czym jest determinizm społeczny
00:02:38 Metafora surfera na fali
00:04:47 Kult cierpienia w polskiej kulturze
00:07:11 Jak język kształtuje myślenie
00:10:02 Czym jest imaginarium społeczne
00:13:23 Poezja romantyczna i narodowe mity
00:15:13 Zderzenie z prawdą o II wojnie światowej
00:17:10 Zagrożenia płynące z politycznych iluzji
00:19:21 Biologia, fizyka i granice wolności
00:22:48 Problem wolnej woli
00:24:31 Demon Laplace'a i teoria chaosu
00:27:03 Mechanika kwantowa a rola obserwatora
00:34:35 Poczucie sprawczości w zdeterminowanym świecie
00:36:20 Szansa na zmianę świadomości i zwrot ludowy
00:38:52 Niestabilne czasy a powrót do tradycji
00:41:18 Media społecznościowe jako nowa rewolucja
00:42:16 Sztuczna inteligencja a manipulacja
00:44:13 Jak przeciwstawić się systemowi
00:46:40 Podsumowanie i pożegnanie
--------
Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.
Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

Tous les épisodes de To Bardziej Skomplikowane

Paramètres

Affichage

Langue

Détermine les stations affichées en premier sur la page d’accueil.

Historique

Les stations et épisodes écoutés récemment et tes dernières recherches sont seulement enregistrés dans ce navigateur.

Notifications

Un court message quand un podcast que tu suis publie un nouvel épisode. Désactive un podcast précis avec la cloche sur sa page.

Compte

Enregistrez vos favoris – dans l’app et sur le site.

Raccourcis clavier

/
Ouvrir la recherche
Espace
Lecture ou pause
← →
Dans le lecteur : 15 s en arrière, 30 s en avant (épisodes) · dans une rangée : tuile suivante
↑ ↓
Dans une rangée : cible dans la tuile
Début / Fin
Dans une rangée : première ou dernière tuile
Esc
Fermer la fenêtre ou le menu
?
Cet aperçu
En cours de lecture

Voir la station

À suivre

    Ajoutez des épisodes avec « À suivre » – ils seront lus après l'épisode en cours.